[64]4. Durājānajātakavaṇṇanā
Māsu nandi icchati man ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi .
Eko kira sāvatthivāsī upāsako tīsu saraṇesu pañcasu ca sīlesu patiṭṭhito buddhamāmako , dhammamāmako , saṅghamāmako , bhariyā panassa dussīlā pāpadhammā .
Yaṃ divasaṃ micchācāraṃ carati , taṃ divasaṃ satakītadāsī viya hoti , micchācārassa pana akatadivase sāminī viya hoti caṇḍā pharusā .
So tassā bhāvaṃ jānituṃ na sakkoti , atha tāya ubbāḷho buddhūpaṭṭhānaṃ na gacchati .
Atha naṃ ekadivasaṃ gandhapupphādīni ādāya āgantvā vanditvā nisinnaṃ satthā āha –
‘‘ kiṃ nu kho tvaṃ , upāsaka , sattaṭṭha divase buddhūpaṭṭhānaṃ nāgacchasī ’’ ti .
Gharaṇī me , bhante , ekasmiṃ divase satakītadāsī viya hoti , ekasmiṃ divase sāminī viya caṇḍā pharusā .
Ahaṃ tassā bhāvaṃ jānituṃ na sakkomi , svāhaṃ tāya ubbāḷho buddhūpaṭṭhānaṃ nāgacchāmīti .
Athassa vacanaṃ sutvā satthā ‘‘ upāsaka ,‘ mātugāmassa bhāvo nāma dujjāno ’ ti pubbepi te paṇḍitā kathayiṃsu , tvaṃ pana taṃ bhavasaṅkhepagatattā sallakkhetuṃ na sakkosī ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto disāpāmokkho ācariyo hutvā pañca māṇavakasatāni
P1.300 sippaṃ sikkhāpeti .Atheko tiroraṭṭhavāsiko brāhmaṇamāṇavako āgantvā tassa santike sippaṃ uggaṇhanto ekāya itthiyā paṭibaddhacitto hutvā taṃ bhariyaṃ katvā
V1.288 tasmiṃyeva bārāṇasinagare vasanto dve tisso velāyo ācariyassa upaṭṭhānaṃ na gacchati .Sā panassa bhariyā dussīlā pāpadhammā .
Micchācāraṃ ciṇṇadivase dāsī viya hoti , aciṇṇadivase sāminī viya hoti caṇḍā pharusā .
So tassā bhāvaṃ jānituṃ asakkonto tāya ubbāḷho ākulacitto ācariyassa upaṭṭhānaṃ na gacchati .
Atha naṃ sattaṭṭha divase atikkamitvā āgataṃ ‘‘ kiṃ , māṇava
M1.318 , na paññāyasī ’’ ti ācariyo pucchi .So ‘‘ bhariyā maṃ , ācariya , ekadivasaṃ icchati pattheti , dāsī viya nihatamānā hoti .
Ekadivasaṃ sāminī viya thaddhā caṇḍā pharusā , ahaṃ tassā bhāvaṃ jānituṃ na sakkomi , tāya ubbāḷho ākulacitto tumhākaṃ upaṭṭhānaṃ nāgatomhī ’’ ti .
Ācariyo ‘‘ evametaṃ , māṇava , itthiyo nāma anācāraṃ ciṇṇadivase sāmikaṃ anuvattanti , dāsī viya nihatamānā honti .
Anāciṇṇadivase pana mānatthaddhā hutvā sāmikaṃ na gaṇenti .
Evaṃ itthiyo nāmetā anācārā dussīlā , tāsaṃ bhāvo nāma dujjāno , tāsu icchantīsupi anicchantīsupi majjhatteneva bhavitabban ’’ ti vatvā tassovādavasena imaṃ gāthamāha –
64.
‘‘ Mā su nandi icchati maṃ , mā su soci na micchati ;
Thīnaṃ bhāvo durājāno , macchassevodake gatan ’’ ti .
Tattha mā su nandi icchati man ti su -kāro nipātamattaṃ ,‘‘ ayaṃ itthī maṃ icchati pattheti , mayi sinehaṃ karotī ’’ ti mā tussi .
Mā su soci na micchatīti ‘‘ ayaṃ maṃ na icchatī ’’ tipi mā soci , tassā icchamānāya nandiṃ , na icchamānāya ca sokaṃ akatvā majjhattova hohīti dīpeti .
Thīnaṃ bhāvo durājānoti itthīnaṃ bhāvo nāma itthimāyāya paṭicchannattā durājāno .
Yathā kiṃ ?
Macchassevodake gatan ti yathā macchassa gamanaṃ udakena paṭicchannattā dujjānaṃ , teneva so kevaṭṭe āgate udakena gamanaṃ paṭicchādetvā palāyati , attānaṃ gaṇhituṃ na deti , evameva itthiyo mahantampi dussīlakammaṃ katvā ‘‘ mayaṃ evarūpaṃ na karomā ’’ ti attanā katakammaṃ itthimāyāya paṭicchādetvā sāmike vañcenti
P1.301 .Evaṃ itthiyo nāmetā pāpadhammā durājānā , tāsu majjhattoyeva sukhito hotīti .
Evaṃ bodhisatto antevāsikassa ovādaṃ adāsi .
Tato paṭṭhāya so tassā upari majjhattova ahosi .
Sāpissa bhariyā ‘‘ ācariyena kira me dussīlabhāvo ñāto ’’ ti tato paṭṭhāya na anācāraṃ cari .
Sāpi tassa upāsakassa itthī ‘‘ sammāsambuddhena kira mayhaṃ durācārabhāvo ñāto ’’ ti tato paṭṭhāya pāpakammaṃ nāma na akāsi .
Satthāpi
V1.289 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne so upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi , satthā anusandhiṃ ghaṭetvāM1.319 jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā jayampatikāyeva idāni jayampatikā , ācariyo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Durājānajātakavaṇṇanā catutthā .