[95]5. Mahāsudassanajātakavaṇṇanā
Aniccā vata saṅkhārāti idaṃ satthā parinibbānamañce nipanno ānandattherassa ‘‘ mā , bhante , bhagavā imasmiṃ khuddakanagarake ’’ tyādivacanaṃ ( dī . ni .2.210) ārabbha kathesi .
Tathāgate hi jetavane viharante sāriputtatthero kattikapuṇṇamāyaṃ nāḷakagāmake jātovarake parinibbāyi , mahāmoggallāno kattikamāsasseva kāḷapakkhaamāvasiyaṃ .
Evaṃ parinibbute aggasāvakayuge ‘‘ ahampi kusinārāyaṃ parinibbāyissāmī ’’ ti anupubbena cārikaṃ caramāno tattha gantvā yamakasālānamantare uttarasīsake mañcake anuṭṭhānaseyyāya nipajji .
Atha naṃ āyasmā ānandatthero ‘‘ mā , bhante , bhagavā imasmiṃ khuddakanagarake visame ujjaṅgalanagarake , sākhānagarake parinibbāyi , aññesaṃ campārājagahādīnaṃ mahānagarānaṃ aññatarasmiṃ bhagavā parinibbāyatū ’’ ti yāci .
Satthā ‘‘ mā , ānanda , imaṃ ‘ khuddakanagarakaṃ , ujjaṅgalanagarakaṃ sākhānagarakan ’ ti vadehi , ahañhi pubbe sudassanacakkavattirājakāle imasmiṃ nagare vasiṃ , tadā idaṃ dvādasayojanikena ratanapākārena parikkhittaṃ
P1.392 mahānagaraṃ ahosī ’’ ti vatvā therena yācito atītaṃ āharanto mahāsudassanasuttaṃ ( dī . ni .2.241 ādayo ) kathesi .Tadā pana mahāsudassanaṃ sudhammapāsādā otaritvā avidūre sattaratanamaye tālavane paññattasmiṃ kappiyamañcake dakkhiṇena passena
M1.416 anuṭṭhānaseyyāya nipannaṃ disvā ‘‘ imāni te , deva , caturāsīti nagarasahassāni kusāvatirājadhānippamukhāni , ettha chandaṃ karohī ’’ ti subhaddāya deviyā vutte mahāsudassano ‘‘ mā devi evaṃ avaca , atha kho ‘ ettha chandaṃ vinehi , mā apekkhaṃ akāsī ’ ti evaṃ maṃ ovadā ’’ ti vatvā ‘‘ kiṃkāraṇā , devā ’’ ti pucchito ‘‘ ajjāhaṃ kālakiriyaṃ karissāmī ’’ ti .Atha naṃ devī rodamānā akkhīni puñchitvā kicchena
V1.375 kasirena tathā vatvā rodi paridevi .Sesāpi caturāsītisahassaitthiyo rodiṃsu parideviṃsu .
Amaccādīsupi ekopi adhivāsetuṃ nāsakkhi , sabbepi rodiṃsu .
Bodhisatto ‘‘ alaṃ , bhaṇe , mā saddamakatthā ’’ ti sabbe nivāretvā deviṃ āmantetvā ‘‘ mā tvaṃ devi rodi , mā paridevi .
Tilaphalamattopi hi saṅkhāro nicco nāma natthi , sabbepi aniccā bhedanadhammā evā ’’ ti vatvā deviṃ ovadanto imaṃ gāthamāha –
95.
‘‘ Aniccā vata saṅkhārā , uppādavayadhammino ;
Uppajjitvā nirujjhanti , tesaṃ vūpasamo sukho ’’ ti .
Tattha aniccā vata saṅkhārāti bhadde subhaddādevi , yattakā kehici paccayehi samāgantvā katā khandhāyatanādayo saṅkhārā , sabbe te aniccāyeva nāma .
Etesu hi rūpaṃ aniccaṃ … pe … viññāṇaṃ aniccaṃ .
Cakkhu aniccaṃ … pe … dhammā aniccā .
Yaṃkiñci saviññāṇakaṃ aviññāṇakaṃ ratanaṃ , sabbaṃ taṃ aniccameva .
Iti ‘‘ aniccā vata saṅkhārā ’’ ti gaṇha .
Kasmā ?
Uppādavayadhamminoti , sabbe hete uppādadhammino ceva vayadhammino ca uppajjanabhijjanasabhāvāyeva , tasmā ‘‘ aniccā ’’ ti veditabbā .
Yasmā ca aniccā , tasmā uppajjitvā nirujjhanti , uppajjitvā ṭhitiṃ patvāpi nirujjhantiyeva .
Sabbeva hete nibbattamānā uppajjanti nāma , bhijjamānā nirujjhanti nāma .
Tesaṃ uppāde satiyeva ca ṭhiti nāma hoti , ṭhitiyā satiyeva bhaṅgo nāma hoti , na hi anuppannassa ṭhiti nāma
P1.393 , nāpi ṭhitaṃ abhijjanakaṃ nāma atthi .Iti sabbepi saṅkhārā tīṇi lakkhaṇāni patvā tattha tattheva nirujjhanti , tasmā sabbepime aniccā khaṇikā ittarā adhuvā pabhaṅguno calitā samīritā anaddhaniyā payātā tāvakālikā nissārā , tāvakālikaṭṭhena māyāmarīcipheṇasadisā .
Tesu bhadde subhaddādevi , kasmā sukhasaññaṃ uppādesi , evaṃ pana gaṇha tesaṃ vūpasamo sukhoti , sabbavaṭṭavūpasamanato tesaṃ vūpasamo nāma nibbānaṃ , tadevekaṃ ekantato sukhaṃ , tato aññaṃ sukhaṃ nāma natthīti .
Evaṃ
M1.417 mahāsudassano amatamahānibbānena desanāya kūṭaṃ gahetvā avasesassapi mahājanassa ‘‘ dānaṃ detha , sīlaṃ rakkhatha , uposathakammaṃ karothā ’’ ti ovādaṃ datvā devalokaparāyaṇo ahosi .Satthā
V1.376 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā subhaddā devī rāhulamātā ahosi , pariṇāyakaratanaṃ rāhulo , sesaparisā buddhaparisā , mahāsudassano pana ahameva ahosin ’’ ti .
Mahāsudassanajātakavaṇṇanā pañcamā .