[89]9. Kuhakajātakavaṇṇanā
Vācāva
V1.359 kira te āsīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi .Kuhakavatthu uddālakajātake āvi bhavissati .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente ekaṃ gāmakaṃ upanissāya eko kūṭajaṭilo kuhakatāpaso vasati .
Eko kuṭumbiko tassa araññe paṇṇasālaṃ kāretvā tattha naṃ vāsento attano gehe paṇītāhārena paṭijaggati .
So taṃ kūṭajaṭilaṃ ‘‘ sīlavā eso ’’ ti saddahitvā corabhayena suvaṇṇanikkhasataṃ tassa paṇṇasālaṃ netvā bhūmigataṃ katvā ‘‘ idaṃ olokeyyāsi , bhante ’’ ti āha .
Atha naṃ tāpaso ‘‘ pabbajitānaṃ nāma , āvuso , evarūpaṃ kathetuṃ , na vaṭṭati , amhākaṃ pana parasantake lobho nāma natthī ’’ ti āha .
So ‘‘ sādhu , bhante ’’ ti tassa vacanaṃ saddahitvā pakkāmi .
Duṭṭhatāpaso ‘‘ sakkā ettakena jīvitun ’’ ti
P1.376 katipāhaṃ atikkamitvā taṃ suvaṇṇaṃ gahetvā antarāmagge ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā āgantvā paṇṇasālāyameva vasitvā punadivase tassa gehe bhattakiccaṃ katvā evamāha ‘‘ āvuso , mayaṃ tumhe nissāya ciraṃ vasimha , aticiraṃ ekasmiṃ ṭhāne vasantānaṃ manussehi saddhiṃ saṃsaggo hoti , saṃsaggo ca nāma pabbajitānaṃ malaṃ , tasmā gacchāmahan ’’ ti vatvā tena punappunaṃ yāciyamānopi nivattituṃ na icchi .Atha naṃ so ‘‘ evaṃ sante gacchatha , bhante ’’ ti yāva gāmadvāraṃ anugantvā nivatti .
Tāpasopi thokaṃ gantvāva ‘‘ imaṃ kuṭumbikaṃ mayā vañcetuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā
M1.399 jaṭānaṃ antare tiṇaṃ ṭhapetvā paṭinivatti .Kuṭumbiko ‘‘ kiṃ , bhante , nivattitthā ’’ ti pucchi .
Āvuso tumhākaṃ gehacchadanato me jaṭāsu ekatiṇaṃ laggaṃ , adinnādānañca nāma pabbajitānaṃ na vaṭṭati , taṃ ādāya āgatomhīti .
Kuṭumbiko ‘‘ chaḍḍetvā gacchatha , bhante ’’ ti vatvā ‘‘ tiṇasalākampi nāma parasantakaṃ na gaṇhāti , aho kukkuccako me ayyo ’’ ti pasīditvā vanditvā uyyojesi .
Tadā pana bodhisattena bhaṇḍatthāya paccantaṃ gacchantena tasmiṃ nivesane nivāso gahito hoti .
So tāpasassa vacanaṃ sutvāva ‘‘ addhā iminā duṭṭhatāpasena imassa kiñci gahitaṃ bhavissatī ’’ ti kuṭumbikaṃ pucchi ‘‘ atthi pana te , samma , kiñci etassa tāpasassa santike nikkhittan ’’ ti ?
‘‘ Atthi , samma , suvaṇṇanikkhasatan ’’ ti .
‘‘ Tena hi gaccha , taṃ upadhārehī ’’ ti
V1.360 .So paṇṇasālaṃ gantvā taṃ adisvā vegenāgantvā ‘‘ natthi , sammā ’’ ti āha .
‘‘ Na te suvaṇṇaṃ aññena gahitaṃ , teneva kuhakatāpasena gahitaṃ , ehi , taṃ anubandhitvā gaṇhāmā ’’ ti vegena gantvā kūṭatāpasaṃ gaṇhitvā hatthehi ca pādehi ca pothetvā suvaṇṇaṃ āharāpetvā gaṇhiṃsu .
Bodhisatto suvaṇṇaṃ disvā ‘‘ nikkhasataṃ haramāno asajjitvā tiṇamatte sattosī ’’ ti vatvā taṃ garahanto imaṃ gāthamāha –
89.
‘‘ Vācāva kira te āsi , saṇhā sakhilabhāṇino ;
Tiṇamatte asajjittho , no ca nikkhasataṃ haran ’’ ti .
Tattha
P1.377 vācāva kira te āsi , saṇhā sakhilabhāṇinoti ‘‘ pabbajitānaṃ tiṇamattampi adinnaṃ ādātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti evaṃ sakhilaṃ muduvacanaṃ vadantassa vācā eva kira te saṇhā āsi , vacanamattameva maṭṭhaṃ ahosīti attho .Tiṇamatte asajjitthoti kūṭajaṭila ekissā tiṇasalākāya kukkuccaṃ kurumāno tvaṃ satto āsatto laggo ahosi .
No ca nikkhasataṃ haran ti imaṃ pana nikkhasataṃ haranto asatto nillaggova jātosīti .
Evaṃ bodhisatto taṃ garahitvā ‘‘ mā puna , kūṭajaṭila , evarūpamakāsī ’’ ti ovādaṃ datvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ na , bhikkhave , idānevesa bhikkhu kuhako , pubbepi kuhakoyevā ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā
M1.400 kūṭatāpaso kuhakabhikkhu ahosi , paṇḍitapuriso pana ahameva ahosin ’’ ti .Kuhakajātakavaṇṇanā navamā .