2. Sīlavaggo
[11]1. Lakkhaṇamigajātakavaṇṇanā
Hoti
V1.147 sīlavataṃ atthoti idaṃ satthā rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .Devadattassa vatthu yāva abhimārappayojanā khaṇḍahālajātake āvibhavissati , yāva dhanapālakavissajjanā pana cūḷahaṃsajātake āvibhavissati , yāva pathavippavesanā dvādasanipāte samuddavāṇijajātake āvibhavissati .
Ekasmiñhi samaye devadatto pañca vatthūni yācitvā alabhanto saṅghaṃ bhinditvā pañca bhikkhusatāni ādāya gayāsīse viharati .
Atha tesaṃ bhikkhūnaṃ ñāṇaṃ paripākaṃ agamāsi .
Taṃ ñatvā satthā dve aggasāvake āmantesi ‘‘ sāriputtā , tumhākaṃ nissitakā pañcasatā bhikkhū devadattassa laddhiṃ rocetvā tena saddhiṃ gatā , idāni pana tesaṃ ñāṇaṃ paripākaṃ gataṃ , tumhe bahūhi bhikkhūhi saddhiṃ tattha gantvā tesaṃ dhammaṃ desetvā te bhikkhū maggaphalehi pabodhetvā gahetvā āgacchathā ’’ ti .
Te tatheva gantvā tesaṃ dhammaṃ desetvā maggaphalehi pabodhetvā punadivase aruṇuggamanavelāya
P1.143 te bhikkhū ādāya veḷuvanameva āgamaṃsu .Āgantvā ca pana sāriputtattherassa bhagavantaṃ vanditvā ṭhitakāle bhikkhū theraṃ pasaṃsitvā bhagavantaṃ āhaṃsu –
‘‘ bhante , amhākaṃ jeṭṭhabhātiko dhammasenāpati pañcahi bhikkhusatehi parivuto āgacchanto ativiya sobhati , devadatto pana parihīnaparivāro jāto ’’ ti .
Na , bhikkhave , sāriputto idāneva ñātisaṅghaparivuto āgacchanto sobhati , pubbepi sobhiyeva .
Devadattopi
M1.160 na idāneva gaṇato parihīno , pubbepi parihīnoyevāti .Bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ yāciṃsu , bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi .
Atīte magadharaṭṭhe rājagahanagare eko magadharājā rajjaṃ kāresi .
Tadā bodhisatto migayoniyaṃ paṭisandhiṃ gahetvā vuddhippatto migasahassaparivāro araññe vasati .
Tassa lakkhaṇo ca kāḷo cāti dve puttā ahesuṃ .
So attano mahallakakāle ‘‘ tātā , ahaṃ idāni mahallako , tumhe imaṃ gaṇaṃ pariharathā ’’ ti pañca pañca migasatāni ekekaṃ puttaṃ paṭicchāpesi
V1.148 .Tato paṭṭhāya te dve janā migagaṇaṃ pariharanti .
Magadharaṭṭhasmiñca sassapākasamaye kiṭṭhasambādhe araññe migānaṃ paripantho hoti .
Manussā sassakhādakānaṃ migānaṃ māraṇatthāya tattha tattha opātaṃ khaṇanti , sūlāni ropenti , pāsāṇayantāni sajjenti , kūṭapāsādayo pāse oḍḍenti , bahū migā vināsaṃ āpajjanti .
Bodhisatto kiṭṭhasambādhasamayaṃ ñatvā dve putte pakkosāpetvā āha –
‘‘ tātā , ayaṃ kiṭṭhasambādhasamayo , bahū migā vināsaṃ pāpuṇanti , mayaṃ mahallakā yena kenaci upāyena ekasmiṃ ṭhāne vītināmessāma , tumhe tumhākaṃ migagaṇe gahetvā araññe pabbatapādaṃ pavisitvā sassānaṃ uddhaṭakāle āgaccheyyāthā ’’ ti .
Te ‘‘ sādhū ’’ ti pitu vacanaṃ sutvā saparivārā nikkhamiṃsu .
Tesaṃ pana gamanamaggaṃ manussā jānanti ‘‘ imasmiṃ kāle migā pabbatamārohanti , imasmiṃ kāle orohantī ’’ ti .
Te tattha tattha paṭicchannaṭṭhāne
P1.144 nilīnā bahū mige vijjhitvā mārenti .Kāḷamigo attano dandhatāya ‘‘ imāya nāma velāya gantabbaṃ , imāya velāya na gantabban ’’ ti ajānanto migagaṇaṃ ādāya pubbaṇhepi sāyanhepi padosepi paccūsepi gāmadvārena gacchati .
Manussā tattha tattha pakatiyā ṭhitā ca nilīnā ca bahū mige vināsaṃ pāpenti .
Evaṃ so attano dandhatāya bahū mige vināsaṃ pāpetvā appakeheva migehi araññaṃ pāvisi .
Lakkhaṇamigo pana paṇḍito byatto upāyakusalo ‘‘ imāya velāya gantabbaṃ , imāya velāya na gantabban ’’ ti jānāti .
So gāmadvārenapi na gacchati
M1.161 , divāpi na gacchati , padosepi na gacchati , paccūsepi na gacchati , migagaṇaṃ ādāya aḍḍharattasamayeyeva gacchati .Tasmā ekampi migaṃ avināsetvā araññaṃ pāvisi .
Te tattha cattāro māse vasitvā sassesu uddhaṭesu pabbatā otariṃsu .
Kāḷo paccāgacchantopi purimanayeneva avasesamige vināsaṃ pāpento ekakova āgami .
Lakkhaṇo pana ekamigampi avināsetvā pañcahi migasatehi parivuto mātāpitūnaṃ santikaṃ āgami .
Bodhisatto dvepi putte āgacchante disvā migagaṇena saddhiṃ mantento imaṃ gāthaṃ samuṭṭhāpesi –
11.
‘‘ Hoti sīlavataṃ attho , paṭisanthāravuttinaṃ ;
Lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ , ñātisaṅghapurakkhataṃ ;
Atha passasimaṃ kāḷaṃ , suvihīnaṃva ñātibhī ’’ ti .
Tattha
V1.149 sīlavatan ti sukhasīlatāya sīlavantānaṃ ācārasampannānaṃ .Atthoti vuḍḍhi .
Paṭisanthāravuttinan ti dhammapaṭisanthāro ca āmisapaṭisanthāro ca etesaṃ vuttīti paṭisanthāravuttino , tesaṃ paṭisanthāravuttinaṃ .
Ettha ca pāpanivāraṇaovādānusāsanivasena dhammapaṭisanthāro ca , gocaralābhāpanagilānupaṭṭhānadhammikarakkhāvasena āmisapaṭisanthāro ca veditabbo .
Idaṃ vuttaṃ hoti – imesu dvīsu paṭisanthāresu ṭhitānaṃ ācārasampannānaṃ paṇḍitānaṃ vuḍḍhi nāma hotīti .
Idāni taṃ vuḍḍhiṃ dassetuṃ puttamātaraṃ ālapanto viya ‘‘ lakkhaṇaṃ passā ’’ tiādimāha .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – ācārapaṭisanthārasampannaṃ attano puttaṃ
P1.145 ekamigampi avināsetvā ñātisaṅghena purakkhataṃ parivāritaṃ āgacchantaṃ passa .Tāya pana ācārapaṭisanthārasampadāya vihīnaṃ dandhapaññaṃ atha passasimaṃ kāḷaṃ ekampi ñātiṃ anavasesetvā suvihīnameva ñātīhi ekakaṃ āgacchantanti .
Evaṃ puttaṃ abhinanditvā pana bodhisatto yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato .
Satthāpi ‘‘ na , bhikkhave , sāriputto idāneva ñātisaṅghaparivārito sobhati , pubbepi sobhatiyeva .
Na ca devadatto etarahiyeva gaṇamhā parihīno , pubbepi parihīnoyevā ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ dassetvā dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā
M1.162 kāḷo devadatto ahosi , parisāpissa devadattaparisāva , lakkhaṇo sāriputto , parisā panassa buddhaparisā , mātā rāhulamātā , pitā pana ahameva ahosin ’’ ti .Lakkhaṇamigajātakavaṇṇanā paṭhamā .