[113]3. Siṅgālajātakavaṇṇanā
Saddahāsi
M1.450 siṅgālassāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .Tasmiñhi samaye bhikkhū dhammasabhāyaṃ
P1.425 sannipatitvā ‘‘ āvuso , devadattena pañca bhikkhusatāni ādāya gayāsīsaṃ gantvā ‘ yaṃ samaṇo gotamo karoti , na so dhammo .Yamahaṃ karomi , ayameva dhammo ’ ti te bhikkhū attano laddhiṃ gāhāpetvā ṭhānappattaṃ musāvādaṃ katvā saṅghaṃ bhinditvā ekasīmāya dve uposathā katā ’’ ti devadattassa aguṇakathaṃ kathentā nisīdiṃsu .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva musāvādī , pubbepi musāvādīyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
V1.408 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto susānavane rukkhadevatā hutvā nibbatti .Tadā bārāṇasiyaṃ nakkhattaṃ ghuṭṭhaṃ ahosi .
Manussā ‘‘ yakkhabalikammaṃ karomā ’’ ti tesu tesu caccararacchādiṭṭhānesu macchamaṃsādīni vippakiritvā kapālakesu bahuṃ suraṃ ṭhapayiṃsu .
Atheko siṅgālo aḍḍharattasamaye niddhamanena nagaraṃ pavisitvā macchamaṃsaṃ khāditvā suraṃ pivitvā punnāgagacchantaraṃ pavisitvā yāva aruṇuggamanā niddaṃ okkami .
So pabujjhitvā ālokaṃ disvā ‘‘ idāni nikkhamituṃ na sakkā ’’ ti maggasamīpaṃ gantvā adissamāno nipajjitvā aññe manusse disvāpi kiñci avatvā ekaṃ brāhmaṇaṃ mukhadhovanatthāya gacchantaṃ disvā cintesi ‘‘ brāhmaṇā nāma dhanalolā honti , imaṃ dhanena palobhetvā yathā maṃ upakacchakantare katvā uttarāsaṅgena paṭicchādetvā nagarā nīharati , tathā karissāmī ’’ ti .
So manussabhāsāya ‘‘ brāhmaṇā ’’ ti āha .
So nivattitvā ‘‘ ko maṃ pakkosatī ’’ ti āha .
‘‘ Ahaṃ , brāhmaṇā ’’ ti .
‘‘ Kiṃkāraṇā ’’ ti .
‘‘ Brāhmaṇa , mayhaṃ dve kahāpaṇasatāni atthi .
Sace maṃ upakacchakantare katvā uttarāsaṅgena paṭicchādetvā yathā na koci passati , tathā nagarā nikkhāmetuṃ sakkosi , tuyhaṃ te kahāpaṇe dassāmī ’’ ti .
Brāhmaṇo dhanalobhena ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā taṃ tathā katvā ādāya nagarā nikkhamitvā thokaṃ agamāsi .
Atha naṃ siṅgālo pucchi ‘‘ kataraṭṭhānaṃ , brāhmaṇā ’’ ti ?
‘‘ Asukaṃ nāmā ’’ ti .
‘‘ Aññaṃ thokaṃ ṭhānaṃ gacchā ’’ ti .
Evaṃ punappunaṃ vadanto mahāsusānaṃ patvā ‘‘ idha
P1.426 maṃ otārehī ’’ tiM1.451 āha .Tattha naṃ otāresi .
Atha siṅgālo ‘‘ tena hi , brāhmaṇa , uttarisāṭakaṃ pattharā ’’ ti āha .
So dhanalobhena ‘‘ sādhū ’’ ti patthari .
Atha naṃ ‘‘ imaṃ rukkhamūlaṃ khaṇāhī ’’ ti pathavikhaṇane yojetvā brāhmaṇassa uttarisāṭakaṃ abhiruyha catūsu kaṇṇesu ca majjhe cāti pañcasu ṭhānesu sarīranissandaṃ pātetvā makkhetvā ceva temetvā ca susānavanaṃ pāvisi .
Bodhisatto rukkhaviṭape ṭhatvā imaṃ gāthamāha –
113.
‘‘ Saddahāsi siṅgālassa , surāpītassa brāhmaṇa ;
Sippikānaṃ sataṃ natthi , kuto kaṃsasatā duve ’’ ti .
Tattha saddahāsīti saddahasi , ayameva vā pāṭho , pattiyāyasīti attho .
Sippikānaṃ sataṃ natthīti etassa hi sippikāsatampi natthi .
Kuto kaṃsasatā duveti dve kahāpaṇasatāni panassa kuto evāti .
Bodhisatto
V1.409 imaṃ gāthaṃ vatvā ‘‘ gaccha , brāhmaṇa , tava sāṭakaṃ dhovitvā nhāyitvā attano kammaṃ karohī ’’ ti vatvā antaradhāyi .Brāhmaṇo tathā katvā ‘‘ vañcito vatamhī ’’ ti domanassappatto pakkāmi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā siṅgālo devadatto ahosi , rukkhadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Siṅgālajātakavaṇṇanā tatiyā .