[137]7. Babbujātakavaṇṇanā
Yattheko labhate babbūti idaṃ satthā jetavane viharanto kāṇamātusikkhāpadaṃ ( pāci .230 ādayo ) ārabbha kathesi .
Sāvatthiyañhi kāṇamātā nāma
M1.503 dhītuvasena pākaṭanāmā upāsikā ahosi sotāpannā ariyasāvikā .Sā dhītaraṃ kāṇaṃ aññatarasmiṃ gāmake samānajātikassa purisassa adāsi .
Kāṇā kenacideva karaṇīyena mātu gharaṃ agamāsi .
Athassā sāmiko katipāhaccayena dūtaṃ pāhesi ‘‘ āgacchatu kāṇā , icchāmi kāṇāya āgamanan ’’ ti .
Kāṇā dūtassa vacanaṃ sutvā ‘‘ amma , gamissāmī ’’ ti mātaraṃ āpucchi .
Kāṇamātā ‘‘ ettakaṃ kālaṃ vasitvā kathaṃ tucchahatthāva gamissasī ’’ ti pūvaṃ paci .
Tasmiṃyeva khaṇe eko piṇḍacāriko bhikkhu tassā nivesanaṃ agamāsi , upāsikā taṃ nisīdāpetvā pattapūraṃ pūvaṃ dāpesi .
So bhikkhu nikkhamitvā aññassa ācikkhi , tassapi tatheva dāpesi .
Sopi nikkhamitvā aññassa ācikkhi , tassapi tathevāti evaṃ catunnaṃ janānaṃ dāpesi
V1.456 .Yathāpaṭiyattaṃ pūvaṃ parikkhayaṃ agamāsi , kāṇāya gamanaṃ na sampajji .
Athassā sāmiko dutiyampi , tatiyampi dūtaṃ pāhesi .
Tatiyaṃ pāhento ca ‘‘ sace kāṇā nāgacchissati , ahaṃ aññaṃ pajāpatiṃ ānessāmī ’’ ti pāhesi .
Tayopi vāre teneva upāyena gamanaṃ na sampajji , kāṇāya sāmiko aññaṃ pajāpatiṃ ānesi .
Kāṇā taṃ pavattiṃ sutvā rodamānā aṭṭhāsi .
Satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kāṇamātāya nivesanaṃ gantvā paññattāsane nisīditvā kāṇamātaraṃ pucchi ‘‘ kissāyaṃ kāṇā rodatī ’’ ti ?
‘‘ Iminā nāma kāraṇenā ’’ ti ca sutvā kāṇamātaraṃ samassāsetvā dhammiṃ kathaṃ kathetvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ agamāsi .
Atha tesaṃ catunnaṃ bhikkhūnaṃ tayo vāre yathāpaṭiyattapūvaṃ gahetvā kāṇāya gamanassa upacchinnabhāvo bhikkhusaṅghe pākaṭo jāto .
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , catūhi nāma bhikkhūhi tayo vāre kāṇamātāya pakkapūvaṃ khāditvā kāṇāya gamanantarāyaṃ katvā sāmikena pariccattaṃ dhītaraṃ nissāya mahāupāsikāya domanassaṃ uppāditan ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya
P1.478 sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva te cattāro bhikkhū kāṇamātāya santakaṃ khāditvā tassā domanassaṃ uppādesuṃ , pubbepi uppādesuṃyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte
M1.504 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto pāsāṇakoṭṭakakule nibbattitvā vayappatto pariyodātasippo ahosi .Kāsiraṭṭhe ekasmiṃ nigame eko mahāvibhavo seṭṭhi ahosi , tassa nidhānagatāyeva cattālīsa hiraññakoṭiyo ahesuṃ .
Athassa bhariyā kālaṃ katvā dhanasinehena gantvā dhanapiṭṭhiyaṃ mūsikā hutvā nibbatti .
Evaṃ anukkamena sabbampi taṃ kulaṃ abbhatthaṃ agamāsi , vaṃso upacchijji .
So gāmopi chaḍḍito apaṇṇattikabhāvaṃ agamāsi .
Tadā bodhisatto tasmiṃ purāṇagāmaṭṭhāne pāsāṇe uppāṭetvā koṭṭeti .
Atha sā mūsikā gocarāya caramānā bodhisattaṃ punappunaṃ passantī uppannasinehā hutvā cintesi ‘‘ mayhaṃ dhanaṃ bahu nikkāraṇena nassissati , iminā saddhiṃ ekato hutvā idaṃ dhanaṃ datvā maṃsaṃ vikkiṇāpetvā khādissāmī ’’ ti .
Sā ekadivasaṃ ekaṃ kahāpaṇaṃ mukhena ḍaṃsitvā bodhisattassa santikaṃ agamāsi .
So taṃ disvā piyavācāya samālapanto ‘‘ kiṃ nu kho , amma , kahāpaṇaṃ gahetvā āgatāsī ’’ ti āha .
Tāta , imaṃ gahetvā attanāpi paribhuñja , mayhampi maṃsaṃ āharāti .
So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā kahāpaṇaṃ ādāya gharaṃ gantvā ekena māsakena maṃsaṃ
V1.457 kiṇitvā āharitvā tassā adāsi .Sā taṃ gahetvā attano nivāsaṭṭhānaṃ gantvā yathāruciyā khādi .
Tato paṭṭhāya imināva niyāmena divase divase bodhisattassa kahāpaṇaṃ deti , sopissā maṃsaṃ āharati .
Athekadivasaṃ taṃ mūsikaṃ biḷāro aggahesi .
Atha naṃ sā evamāha ‘‘ mā , samma , maṃ māresī ’’ ti .
Kiṃkāraṇā na māressāmi ?
Ahañhi chāto maṃsaṃ khāditukāmo , na sakkā mayā na māretunti .
Kiṃ pana ekadivasameva maṃsaṃ khāditukāmosi , udāhu niccakālanti ?
‘‘ Labhamāno niccakālampi khāditukāmomhī ’’ ti .
‘‘ Yadi evaṃ ahaṃ te niccakālaṃ maṃsaṃ dassāmi , vissajjehi
P1.479 man ’’ ti .Atha naṃ biḷāro ‘‘ tena hi appamattā hohī ’’ ti vissajjesi .
Tato paṭṭhāya sā attano ābhataṃ maṃsaṃ dve koṭṭhāse katvā ekaṃ biḷārassa deti , ekaṃ sayaṃ khādati .
Atha naṃ ekadivasaṃ aññopi biḷāro aggahesi , tampi tatheva saññāpetvā attānaṃ vissajjāpesi .
Tato paṭṭhāya tayo koṭṭhāse katvā khādanti .
Puna añño aggahesi , tampi tatheva saññāpetvā
M1.505 attānaṃ mocāpesi .Tato paṭṭhāya cattāro koṭṭhāse katvā khādanti .
Puna añño aggahesi , tampi tatheva saññāpetvā attānaṃ mocāpesi .
Tato paṭṭhāya pañca koṭṭhāse katvā khādanti .
Sā pañcamaṃ koṭṭhāsaṃ khādamānā appāhāratāya kilantā kisā ahosi appamaṃsalohitā
Bodhisatto taṃ disvā ‘‘ amma , kasmā milātāsī ’’ ti vatvā ‘‘ iminā nāma kāraṇenā ’’ ti vutte ‘‘ tvaṃ ettakaṃ kālaṃ kasmā mayhaṃ nācikkhi , ahamettha kātabbaṃ jānissāmī ’’ ti taṃ samassāsetvā suddhaphalikapāsāṇena guhaṃ katvā āharitvā ‘‘ amma , tvaṃ imaṃ guhaṃ pavisitvā nipajjitvā āgatāgatānaṃ pharusāhi vācāhi santajjeyyāsī ’’ ti āha .
Sā guhaṃ pavisitvā nipajji .
Atheko biḷāro āgantvā ‘‘ dehi , ajja me maṃsan ’’ ti āha .
Atha naṃ mūsikā ‘‘ are , duṭṭhabiḷāra , kiṃ te ahaṃ maṃsahārikā , attano puttānaṃ maṃsaṃ khādā ’’ ti tajjesi .
Biḷāro phalikaguhāya nipannabhāvaṃ ajānanto kodhavasena mūsikaṃ gaṇhissāmī ’’ ti sahasāva pakkhanditvā hadayena phalikaguhāyaṃ pahari .
Tāvadevassa hadayaṃ bhijji , akkhīni nikkhamanākārappattāni jātāni .
So tattheva jīvitakkhayaṃ patvā ekamantaṃ paṭicchannaṭṭhāne pati .
Etenūpāyena aparopi aparopīti cattāropi janā jīvitakkhayaṃ pāpuṇiṃsu .
Tato paṭṭhāya mūsikā nibbhayā hutvā bodhisattassa devasikaṃ dve tayo kahāpaṇe deti .
Evaṃ anukkamena sabbampi dhanaṃ bodhisattasseva adāsi .
Te ubhopi yāvajīvaṃ mettiṃ abhinditvā yathākammaṃ gatā .
Satthā
V1.458 imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha – 137.
‘‘ Yattheko
P1.480 labhate babbu , dutiyo tattha jāyati ;Tatiyo ca catuttho ca , idaṃ te babbukā bilan ’’ ti .
Tattha yatthāti yasmiṃ ṭhāne .
Babbūti biḷāro .
Dutiyo tattha jāyatīti yattha eko mūsikaṃ vā maṃsaṃ vā labhati , dutiyopi tattha biḷāro jāyati uppajjati , tathā tatiyo ca catuttho ca .
Evaṃ te tadā cattāro biḷārā ahesuṃ .
Hutvā ca pana divase divase maṃsaṃ khādantā te babbukā idaṃ phalikamayaṃ bilaṃ urena paharitvā sabbepi jīvitakkhayaṃ pattāti .
Evaṃ
M1.506 satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā cattāro biḷārā cattāro bhikkhū ahesuṃ , mūsikā kāṇamātā , pāsāṇakoṭṭakamaṇikāro pana ahameva ahosin ’’ ti .
Babbujātakavaṇṇanā sattamā .