[127]7. Kalaṇḍukajātakavaṇṇanā
Te
V1.438 desā tāni vatthūnīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ vikatthakabhikkhuṃ ārabbha kathesi .Tattha dvepi vatthūni kaṭāhakajātakasadisāneva .
Idha
M1.484 panesa bārāṇasiseṭṭhino dāso kalaṇḍuko nāma ahosi .Tassa palāyitvā paccantavāsiseṭṭhino dhītaraṃ gahetvā mahantena parivārena vasanakāle bārāṇasiseṭṭhi pariyesāpetvāpi tassa gataṭṭhānaṃ ajānanto ‘‘ gaccha , kalaṇḍukaṃ pariyesā ’’ ti attanā puṭṭhaṃ sukapotakaṃ pesesi .
Sukapotako ito cito ca vicaranto taṃ nagaraṃ pāpuṇi .
Tasmiñca kāle kalaṇḍuko nadīkīḷaṃ kīḷitukāmo bahuṃ mālāgandhavilepanañceva khādanīyabhojanīyāni ca gāhāpetvā nadiṃ gantvā seṭṭhidhītāya saddhiṃ nāvaṃ āruyha udake kīḷati .
Tasmiñca padese nadīkīḷaṃ kīḷantā issarajātikā tikhiṇabhesajjaparibhāvitaṃ khīraṃ pivanti , tena tesaṃ divasabhāgampi udake kīḷantānaṃ sītaṃ na
P1.459 bādhati .Ayaṃ pana kalaṇḍuko khīragaṇḍūsaṃ gahetvā mukhaṃ vikkhāletvā taṃ khīraṃ nuṭṭhubhati .
Nuṭṭhubhantopi udake anuṭṭhubhitvā seṭṭhidhītāya sīse nuṭṭhubhati .
Sukapotakopi nadītīraṃ gantvā ekissā udumbarasākhāya nisīditvā oloketvā kalaṇḍukaṃ sañjānitvā seṭṭhidhītāya sīse nuṭṭhubhantaṃ disvā ‘‘ are , kalaṇḍuka dāsa , attano jātiñca vasanaṭṭhānañca anussara , khīragaṇḍūsaṃ gahetvā mukhaṃ vikkhāletvā jātisampannāya sukhasaṃvaḍḍhāya seṭṭhidhītāya sīse mā nuṭṭhubhi , attano pamāṇaṃ na jānāsī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
127.
‘‘ Te desā tāni vatthūni , ahañca vanagocaro ;
Anuvicca kho taṃ gaṇheyyuṃ , piva khīraṃ kalaṇḍukā ’’ ti .
Tattha te desā tāni vatthūnīti mātukucchiṃ sandhāya vadati .
Ayametthādhippāyo – yattha te vasitaṃ , na te khattiyadhītādīnaṃ kucchidesā .
Yattha vāsi patiṭṭhito , na tāni khattiyadhītādīnaṃ kucchivatthūni .
Atha kho dāsikucchiyaṃ tvaṃ vasi ceva patiṭṭhito cāti .
Ahañca vanagocaroti tiracchānabhūtopi etamatthaṃ jānāmīti dīpeti .
Anuvicca kho taṃ gaṇheyyun ti evaṃ anācāraṃ caramānaṃ mayā gantvā ārocite anuvicca jānitvā tava sāmikā tāḷetvā ceva lakkhaṇāhatañca katvā taṃ gaṇheyyuṃ , gahetvā gamissanti , tasmā attano pamāṇaṃ ñatvā seṭṭhidhītāya sīse anuṭṭhubhitvā piva khīraṃ .
Kalaṇḍukāti taṃ nāmenālapati .
Kalaṇḍukopi
V1.439M1.485 suvapotakaṃ sañjānitvā ‘‘ maṃ pākaṭaṃ kareyyā ’’ ti bhayena ‘‘ ehi , sāmi , kadā āgatosī ’’ ti āha .Suko ‘‘ na esa maṃ hitakāmatāya pakkosati , gīvaṃ pana me vaṭṭetvā māretukāmo ’’ ti ñatvāva ‘‘ na me tayā attho ’’ ti tato uppatitvā bārāṇasiṃ gantvā yathādiṭṭhaṃ seṭṭhino vitthārena kathesi .
Seṭṭhi ‘‘ ayuttaṃ tena katan ’’ ti vatvā gantvā tassa āṇaṃ kāretvā bārāṇasimeva naṃ ānetvā dāsaparibhogena paribhuñji .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā kalaṇḍuko ayaṃ bhikkhu ahosi , bārāṇasiseṭṭhi pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kalaṇḍukajātakavaṇṇanā sattamā .