[22]2. Kukkurajātakavaṇṇanā
Ye
V1.176P1.175 kukkurāti idaṃ satthā jetavane viharanto ñātatthacariyaṃ ārabbha kathesi .Sā dvādasakanipāte bhaddasālajātake āvibhavissati .
Idaṃ pana vatthuṃ patiṭṭhapetvā atītaṃ āhari .
Atīte
M1.191 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tathārūpaṃ kammaṃ paṭicca kukkurayoniyaṃ nibbattitvā anekasatakukkuraparivuto mahāsusāne vasati .Athekadivasaṃ rājā setasindhavayuttaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ rathaṃ āruyha uyyānaṃ gantvā tattha divasabhāgaṃ kīḷitvā atthaṅgate sūriye nagaraṃ pāvisi .
Tassa taṃ rathavarattaṃ yathānaddhameva rājaṅgaṇe ṭhapayiṃsu , so rattibhāge deve vassante tinto .
Uparipāsādato koleyyakasunakhā otaritvā tassa cammañca naddhiñca khādiṃsu .
Punadivase rañño ārocesuṃ ‘‘ deva , niddhamanamukhena sunakhā pavisitvā rathassa cammañca naddhiñca khādiṃsū ’’ ti .
Rājā sunakhānaṃ kujjhitvā ‘‘ diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne sunakhe ghātethā ’’ ti āha .
Tato paṭṭhāya sunakhānaṃ mahābyasanaṃ udapādi .
Te diṭṭhidiṭṭhaṭṭhāne ghātiyamānā palāyitvā susānaṃ gantvā bodhisattassa santikaṃ agamaṃsu .
Bodhisatto ‘ tumhe bahū sannipatitā , kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti pucchi .
Te ‘‘ antepure kira rathassa cammañca naddhi ca sunakhehi khāditā ’ ti kuddho rājā sunakhavadhaṃ āṇāpesi , bahū sunakhā vinassanti , mahābhayaṃ uppannan ’’ ti āhaṃsu .
Bodhisatto cintesi ‘‘ ārakkhaṭṭhāne bahi sunakhānaṃ okāso natthi , antorājanivesane koleyyakasunakhānameva taṃ kammaṃ bhavissati .
Idāni pana corānaṃ kiñci bhayaṃ natthi , acorā maraṇaṃ labhanti , yaṃnūnāhaṃ core rañño dassetvā ñātisaṅghassa jīvitadānaṃ dadeyyan ’’ ti .
So ñātake samassāsetvā ‘‘ tumhe mā bhāyittha , ahaṃ vo abhayaṃ āharissāmi , yāva
P1.176 rājānaṃ passāmi , tāva idheva hothā ’’ ti pāramiyo āvajjetvā mettābhāvanaṃ purecārikaṃ katvā ‘‘ mayhaṃ upari leḍḍuṃ vā muggaraṃ vā mā koci khipituṃ ussahī ’’ ti adhiṭṭhāya ekakova antonagaraṃ pāvisi .Atha naṃ disvā ekasattopi kujjhitvā olokento nāma nāhosi .
Rājāpi sunakhavadhaṃ āṇāpetvā sayaṃ vinicchaye nisinno hoti .
Bodhisatto tattheva gantvā pakkhanditvā rañño āsanassa heṭṭhā pāvisi .
Atha naṃ rājapurisā nīharituṃ āraddhā , rājā pana vāresi .
So thokaṃ vissamitvā heṭṭhāsanā nikkhamitvā rājānaṃ vanditvā ‘‘ deva , tumhe kukkure mārāpethā ’’ ti pucchi .
‘‘ Āma , mārāpemahan ’’ ti
M1.192 .‘‘ Ko nesaṃ aparādho narindā ’’ ti ?
‘‘ Rathassa me
V1.177 parivāracammañca naddhiñca khādiṃsū ’’ ti .‘‘ Ye khādiṃsu , te jānāthā ’’ ti ?
‘‘ Na jānāmā ’’ ti .
‘‘‘ Ime nāma cammakhādakacorā ’ ti tathato ajānitvā diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāneyeva mārāpanaṃ na yuttaṃ , devā ’’ ti .
‘‘ Rathacammassa kukkurehi khāditattā ‘ diṭṭhadiṭṭhe sabbeva mārethā ’ ti sunakhavadhaṃ āṇāpesin ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana vo manussā sabbeva kukkure mārenti , udāhu maraṇaṃ alabhantāpi atthī ’’ ti ?
‘‘ Atthi , amhākaṃ ghare koleyyakā maraṇaṃ na labhantī ’’ ti .
Mahārāja idāneva tumhe ‘‘ rathacammassa kukkurehi khāditattā ‘ diṭṭhadiṭṭhe sabbeva mārethā ’ ti sunakhavadhaṃ āṇāpesin ’’ ti avocuttha , idāni pana ‘‘ amhākaṃ ghare koleyyakā maraṇaṃ na labhantī ’’ ti vadetha .
‘‘ Nanu evaṃ sante tumhe chandādivasena agatigamanaṃ gacchatha , agatigamanañca nāma na yuttaṃ , na ca rājadhammo , raññā nāma kāraṇagavesakena tulāsadisena bhavituṃ vaṭṭati , idāni ca koleyyakā maraṇaṃ na labhanti , dubbalasunakhāva labhanti , evaṃ sante nāyaṃ sabbasunakhaghaccā , dubbalaghātikā nāmesā ’’ ti .
Evañca pana vatvā mahāsatto madhurassaraṃ nicchāretvā ‘‘ mahārāja , yaṃ tumhe karotha , nāyaṃ dhammo ’’ ti rañño dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
22.
‘‘ Ye
P1.177 kukkurā rājakulamhi vaddhā , koleyyakā vaṇṇabalūpapannā ;Teme na vajjhā mayamasma vajjhā , nāyaṃ saghaccā dubbalaghātikāyan ’’ ti .
Tattha ye kukkurāti ye sunakhā .
Yathā hi dhāruṇhopi passāvo ‘‘ pūtimuttan ’’ ti , tadahujātopi siṅgālo ‘‘ jarasiṅgālo ’’ ti , komalāpi galocilatā ‘‘ pūtilatā ’’ ti , suvaṇṇavaṇṇopi kāyo ‘‘ pūtikāyo ’’ ti vuccati , evamevaṃ vassasatikopi sunakho ‘‘ kukkuro ’’ ti vuccati .
Tasmā mahallakā kāyabalūpapannāpi te ‘‘ kukkurā ’’ tveva vuttā .
Vaddhāti vaḍḍhitā .
Koleyyakāti rājakule jātā sambhūtā saṃvaḍḍhā .
Vaṇṇabalūpapannāti sarīravaṇṇena ceva kāyabalena ca sampannā .
Teme na vajjhāti te ime sassāmikā sārakkhā na vajjhā .
Mayamasma vajjhāti assāmikā anārakkhā mayaṃ vajjhā nāma jātā .
Nāyaṃ saghaccāti evaṃ sante ayaṃ avisesena saghaccā nāma na hoti .
Dubbalaghātikāyan ti
M1.193 ayaṃ pana dubbalānaṃyeva ghātanato dubbalaghātikā nāma hoti .Rājūhi nāma corā niggaṇhitabbā , no acorā .
Idha pana corānaṃ kiñci bhayaṃ natthi , acorā maraṇaṃ labhanti .
Aho imasmiṃ loke ayuttaṃ vattati , aho adhammo vattatīti .
Rājā
V1.178 bodhisattassa vacaraṃ sutvā āha –‘‘ jānāsi tvaṃ , paṇḍita , asukehi nāma rathacammaṃ khāditan ’’ ti ?
‘‘ Āma , jānāmī ’’ ti .
‘‘ Kehi khāditan ’’ ti ?
‘‘ Tumhākaṃ gehe vasanakehi koleyyakasunakhehī ’’ ti .
‘‘ Kathaṃ tehi khāditabhāvo jānitabbo ’’ ti ?
‘‘ Ahaṃ tehi khāditabhāvaṃ dassesāmī ’’ ti .
‘‘ Dassehi paṇḍitā ’’ ti .
‘‘ Tumhākaṃ ghare koleyyakasunakhe āharāpetvā thokaṃ takkañca dabbatiṇāni ca āharāpethā ’’ ti .
Rājā tathā akāsi .
Atha naṃ mahāsatto ‘‘ imāni tiṇāni takkena maddāpetvā ete sunakhe pāyethā ’’ ti āha .
Rājā tathā katvā pāyāpesi , pītā pītā sunakhā saddhiṃ cammehi vamiṃsu .
Rājā ‘‘ sabbaññubuddhassa byākaraṇaṃ viyā ’’ ti tuṭṭho bodhisattassa setacchattena pūjaṃ akāsi .
Bodhisatto ‘‘ dhammaṃ cara , mahārāja , mātāpitūsu khattiyā ’’ tiādīhi ( jā .2.17.39) tesakuṇajātake āgatāhi dasahi dhammacariyagāthāhi rañño dhammaṃ desetvā ‘‘ mahārāja , ito paṭṭhāya appamatto hohī ’’ ti rājānaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā setacchattaṃ raññova paṭiadāsi .
Rājā mahāsattassa dhammakathaṃ
P1.178 sutvā sabbasattānaṃ abhayaṃ datvā bodhisattaṃ ādiṃ katvā sabbasunakhānaṃ attano bhojanasadisameva niccabhattaṃ paṭṭhapetvā bodhisattassa ovāde ṭhito yāvatāyukaṃ dānādīni puññāni katvā kālaṃ katvā devaloke uppajji .Kukkurovādo dasa vassasahassāni pavatti .
Bodhisattopi yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , tathāgato idāneva ñātakānaṃ atthaṃ carati , pubbepi cariyevā ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā rājā ānando ahosi , avasesā parisā buddhaparisā , kukkurapaṇḍito pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kukkurajātakavaṇṇanā dutiyā .