[87]7. Maṅgalajātakavaṇṇanā
Yassa maṅgalā samūhatāti idaṃ satthā veḷuvane viharanto ekaṃ sāṭakalakkhaṇabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi .
Rājagahavāsiko
P1.372 kireko brāhmaṇo kotuhalamaṅgaliko tīsu ratanesu appasanno micchādiṭṭhiko aḍḍho mahaddhano mahābhogo , tassa samugge ṭhapitaṃ sāṭakayugaṃ mūsikā khādiṃsu .Athassa sīsaṃ nhāyitvā ‘‘ sāṭake āharathā ’’ ti vuttakāle mūsikāya khāditabhāvaṃ ārocayiṃsu .
So cintesi ‘‘ sace idaṃ mūsikādaṭṭhaṃ sāṭakayugaṃ imasmiṃ gehe bhavissati , mahāvināso bhavissati .
Idañhi avamaṅgalaṃ kāḷakaṇṇisadisaṃ puttadhītādīnaṃ vā dāsakammakarādīnaṃ vā na sakkā dātuṃ .
Yo hi idaṃ gaṇhissati , sabbassa mahāvināso bhavissati , āmakasusāne taṃ chaḍḍāpessāmi , na kho pana sakkā dāsakammakarādīnaṃ hatthe dātuṃ .
Te hi ettha lobhaṃ uppādetvā imaṃ gahetvā vināsaṃ pāpuṇeyyuṃ , puttassa taṃ hatthe dassāmī ’’ ti .
So puttaṃ pakkosāpetvā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ tvampi naṃ , tāta , hatthena aphusitvā daṇḍakena gahetvā āmakasusāne chaḍḍetvā sīsaṃ nhāyitvā ehī ’’ ti pesesi .
Satthāpi
V1.356 kho taṃ divasaṃ paccūsasamaye bodhaneyyabandhave olokento imesaṃ pitāputtānaṃ sotāpattiphalassa upanissayaṃ disvā migavīthiṃ gahetvā migaluddako viya gantvā āmakasusānadvāre nisīdi chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjento .Māṇavopi pitu vacanaṃ sampaṭicchitvā ajagarasappaṃ viya taṃ yugasāṭakaṃ yaṭṭhikoṭiyā gahetvā āmakasusānadvāraṃ pāpuṇi .
Atha naṃ satthā ‘‘ kiṃ karosi māṇavā ’’ ti āha .
‘‘ Bho gotama , idaṃ sāṭakayugaṃ mūsikādaṭṭhaṃ kāḷakaṇṇisadisaṃ halāhalavisūpamaṃ , mama pitā ‘ añño etaṃ chaḍḍento lobhaṃ uppādetvā gaṇheyyā ’ ti
M1.395 bhayena maṃ pahiṇi , ahametaṃ chaḍḍetvā sīsaṃ nhāyissāmīti āgatomhi , bho gotamā ’’ ti .‘‘ Tena hi chaḍḍehī ’’ ti .
Māṇavo chaḍḍesi , satthā ‘‘ amhākaṃ dāni vaṭṭatī ’’ ti tassa sammukhāva gaṇhi .
‘‘ Avamaṅgalaṃ , bho gotama , etaṃ kāḷakaṇṇisadisaṃ , mā gaṇhi mā gaṇhī ’’ ti tasmiṃ vārayamāneyeva taṃ gahetvā veḷuvanābhimukho pāyāsi .
Māṇavo vegena gantvā pitu ārocesi ‘‘ tāta , mayā āmakasusāne chaḍḍitaṃ sāṭakayugaṃ samaṇo gotamo ‘ amhākaṃ vaṭṭatī ’ ti mayā vāriyamānopi gahetvā veḷuvanaṃ gato ’’ ti .
Brāhmaṇo cintesi ‘‘ taṃ sāṭakayugaṃ avamaṅgalaṃ kāḷakaṇṇisadisaṃ , taṃ vaḷañjento samaṇopi gotamo nassissati , vihāropi nassissati , tato amhākaṃ garahā bhavissati , samaṇassa gotamassa aññe bahū sāṭake datvā taṃ chaḍḍāpessāmī ’’ ti .
So bahū sāṭake gāhāpetvā puttena saddhiṃ veḷuvanaṃ gantvā satthāraṃ disvā ekamantaṃ ṭhito evamāha ‘‘ saccaṃ kira vo , bho gotama , āmakasusāne
P1.373 sāṭakayugaṃ gahitan ’’ ti ?‘‘ Saccaṃ , brāhmaṇā ’’ ti .
‘‘ Bho gotama , taṃ sāṭakayugaṃ avamaṅgalaṃ , tumhe taṃ paribhuñjamānā nassissatha , sakalavihāropi nassissati .
Sace vo nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vā nappahoti , ime sāṭake gahetvā taṃ chaḍḍāpethā ’’ ti .
Atha naṃ satthā ‘‘ mayaṃ brāhmaṇa pabbajitā nāma , amhākaṃ āmakasusāne antaravīthiyaṃ saṅkāraṭṭhāne nhānatitthe mahāmaggeti evarūpesu ṭhānesu chaḍḍitā vā patitā vā pilotikā vaṭṭati , tvaṃ pana na idāneva evaṃladdhiko , pubbepi evaṃladdhikoyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte magadharaṭṭhe rājagahanagare dhammiko magadharājā rajjaṃ kāresi .
Tadā bodhisatto ekasmiṃ udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā himavante vasamāno ekasmiṃ kāle himavantato nikkhamitvā rājagahanagare rājuyyānaṃ patvā tattha vasitvā dutiyadivase bhikkhācāratthāya nagaraṃ pāvisi .
Rājā
V1.357 taṃ disvā pakkosāpetvā pāsāde nisīdāpetvā bhojetvā uyyāneyeva vasanatthāya paṭiññaṃ gaṇhi .Bodhisatto rañño nivesane bhuñjitvā uyyāne vasati .
Tasmiṃ kāle rājagahanagare dussalakkhaṇabrāhmaṇo
M1.396 nāma ahosi .Tassa samugge ṭhapitaṃ sāṭakayuganti sabbaṃ purimasadisameva .
Māṇave pana susānaṃ gacchante bodhisatto paṭhamataraṃ gantvā susānadvāre nisīditvā tena chaḍḍitaṃ sāṭakayugaṃ gahetvā uyyānaṃ agamāsi .
Māṇavo gantvā pitu ārocesi .
Pitā ‘‘ rājakulūpako tāpaso nasseyyā ’’ ti bodhisattassa santikaṃ gantvā ‘‘ tāpasa , tayā gahitasāṭake chaḍḍehi , mā nassī ’’ ti āha .
Tāpaso ‘‘ amhākaṃ susāne chaḍḍitapilotikā vaṭṭati , na mayaṃ kotuhalamaṅgalikā , kotuhalamaṅgalaṃ nāmetaṃ na buddhapaccekabuddhabodhisattehi vaṇṇitaṃ , tasmā paṇḍitena nāma kotuhalamaṅgalikena na bhavitabban ’’ ti brāhmaṇassa dhammaṃ desesi .
Brāhmaṇo dhammaṃ sutvā diṭṭhiṃ bhinditvā bodhisattaṃ saraṇaṃ gato .
Bodhisattopi aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthāpi
P1.374 imaṃ atītaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā brāhmaṇassa dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha – 87.
‘‘ Yassa maṅgalā samūhatā , uppātā supinā ca lakkhaṇā ca ;
So maṅgaladosavītivatto , yugayogādhigato na jātumetī ’’ ti .
Tattha yassa maṅgalā samūhatāti yassa arahato khīṇāsavassa diṭṭhamaṅgalaṃ , sutamaṅgalaṃ , mutamaṅgalanti ete maṅgalā samucchinnā .
Uppātā supinā ca lakkhaṇā cāti ‘‘ evarūpo candaggāho bhavissati , evarūpo sūriyaggāho bhavissati , evarūpo nakkhattaggāho bhavissati , evarūpo ukkāpāto bhavissati , evarūpo disāḍāho bhavissatī ’’ ti ime pañca mahāuppātā , nānappakārā supinā , subhagalakkhaṇaṃ , dubbhagalakkhaṇaṃ , itthilakkhaṇaṃ , purisalakkhaṇaṃ , dāsilakkhaṇaṃ , dāsalakkhaṇaṃ , asilakkhaṇaṃ , hatthilakkhaṇaṃ , assalakkhaṇaṃ , usabhalakkhaṇaṃ , āvudhalakkhaṇaṃ , vatthalakkhaṇanti evamādikāni lakkhaṇāni ime ca diṭṭhiṭṭhānā yassa samūhatā , na etehi uppātādīhi attano maṅgalaṃ vā avamaṅgalaṃ vā pacceti .
So maṅgaladosavītivattoti
M1.397 so khīṇāsavo sabbamaṅgaladose vītivatto atikkanto pajahitvā ṭhito .Yugayogādhigatoti ‘‘ kodho ca upanāho ca , makkho ca paḷāso cā ’’ tiādinā
V1.358 ( vibha .833) nayena dve dve ekato āgatakilesā yugā nāma .Kāmayogo , bhavayogo , diṭṭhiyogo , avijjāyogoti ime saṃsāre yojanabhāvato cattāro yogā nāma .
Te yuge ca yoge cāti yugayoge adhigato abhibhavitvā gato vītivatto samatikkanto khīṇāsavo bhikkhu .
Na jātumetīti puna paṭisandhivasena ekaṃseneva imaṃ lokaṃ na eti nāgacchatīti .
Evaṃ satthā imāya gāthāya brāhmaṇassa dhammaṃ desetvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne brāhmaṇo saddhiṃ puttena sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Satthā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā eteva pitāputtā idāni pitāputtā ahesuṃ , tāpaso pana ahameva ahosin ’’ ti .
Maṅgalajātakavaṇṇanā sattamā .