[102]2. Paṇṇikajātakavaṇṇanā
Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ paṇṇikaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi .
So kira sāvatthivāsī upāsako nānappakārāni mūlapaṇṇādīni ceva lābukumbhaṇḍādīni ca vikkiṇitvā jīvikaṃ kappeti .
Tassekā dhītā abhirūpā pāsādikā ācārasīlasampannā hirottappasamannāgatā kevalaṃ niccappahasitamukhā .
Tassā samānakulesu vāreyyatthāya āgatesu so cintesi ‘‘ imissā vāreyyaṃ vattati , ayañca niccappahasitamukhā .
Kumārikādhamme pana asati kumārikāya parakulaṃ gatāya mātāpitūnaṃ garahā hoti ,‘ atthi nu kho imissā kumārikādhammo , natthī ’ ti vīmaṃsissāmi nan ’’ ti .
So ekadivasaṃ dhītaraṃ pacchiṃ gāhāpetvā paṇṇatthāya araññaṃ gantvā vīmaṃsanavasena kilesasannissito viya hutvā rahassakathaṃ kathetvā taṃ hatthe gaṇhi .
Sā gahitamattāva rodantī kandantī ‘‘ ayuttametaṃ , tāta , udakato aggipātubhāvasadisaṃ , mā evarūpaṃ karothā ’’ ti āha .
‘‘ Amma , mayā vīmaṃsanatthāya
M1.436 tvaṃ hatthe gahitā , na ca kilesavasena .Vadehi , atthi dāni te kumārikādhammo ’’ ti .
‘‘ Āma , tāta , atthi
V1.394 .Mayā hi lobhavasena na koci puriso olokitapubbo ’’ ti .
So dhītaraṃ assāsetvā gharaṃ netvā maṅgalaṃ katvā parakulaṃ pesetvā ‘‘ satthāraṃ vandissāmī ’’ ti gandhamālādihattho jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pūjetvā ekamantaṃ nisīdi ,‘‘ cirassamāgatosī ’’ ti ca vutte tamatthaṃ bhagavato ārocesi .
Satthā ‘‘ upāsaka , kumārikā ciraṃ paṭṭhāya ācārasīlasampannāva , tvaṃ pana na idāneva evaṃ vīmaṃsasi , pubbepi vīmaṃsiyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto
P1.412 araññe rukkhadevatā hutvā nibbatti .Atheko bārāṇasiyaṃ paṇṇikaupāsakoti atītavatthu paccuppannasadisameva .
Tena pana sā vīmaṃsanatthāya hatthe gahitamattā paridevamānā imaṃ gāthamāha –
102.
‘‘ Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ , so me pitā dubbhi vane karoti ;
Sā kassa kandāmi vanassa majjhe , yo tāyitā so sahasaṃ karotī ’’ ti .
Tattha yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇan ti kāyikacetasikehi dukkhehi phuṭṭhāya tāyitā paritāyitā patiṭṭhā bhaveyya .
So me pitā dubbhi vane karotīti so mayhaṃ dukkhaparitāyako pitāva imasmiṃ vane evarūpaṃ mittadubbhi kammaṃ karoti , attano jātāya dhītari vītikkamaṃ kātuṃ maññatīti attho .
Sā kassa kandāmīti kassa rodāmi , ko me patiṭṭhā bhavissatīti dīpeti .
Yo tāyitā so sahasaṃ karotīti yo mayhaṃ tāyitā rakkhitā avassayo bhavituṃ arahati , so pitāyeva sāhasikakammaṃ karotīti attho .
Atha naṃ pitā assāsetvā ‘‘ amma , rakkhitattāsī ’’ ti pucchi .
‘‘ Āma , tāta rakkhito me attā ’’ ti .
So taṃ gharaṃ netvā maṇḍetvā maṅgalaṃ katvā parakulaṃ pesesi .
Satthā
M1.437 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahi .Tadā
V1.395 pitā etarahi pitāva , dhītā ca etarahi dhītāva , taṃ kāraṇaṃ paccakkhato diṭṭharukkhadevatā pana ahameva ahosinti .Paṇṇikajātakavaṇṇanā dutiyā .