[48]8. Vedabbajātakavaṇṇanā
Anupāyena yo atthan ti idaṃ satthā jetavane viharanto dubbacabhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Tañhi bhikkhuṃ satthā ‘‘ na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco , pubbepi dubbacoyeva , teneva
P1.253 ca kāraṇena paṇḍitānaṃ vacanaṃ akatvā tiṇhena asinā dvidhā katvā chinno hutvā magge nipatittha , tañca ekakaṃ nissāya purisasahassaṃ jīvitakkhayaṃ pattan ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente ekasmiṃ gāmake aññataro brāhmaṇo vedabbaṃ nāma mantaṃ jānāti .
So kira manto anaggho
M1.271 mahāraho , nakkhattayoge laddhe taṃ mantaṃ parivattetvā ākāse ullokite ākāsato sattaratanavassaṃ vassati .Tadā bodhisatto tassa brāhmaṇassa santike sippaṃ uggaṇhāti .
Athekadivasaṃ brāhmaṇo bodhisattaṃ ādāya kenacideva karaṇīyena attano gāmā nikkhamitvā cetaraṭṭhaṃ agamāsi , antarāmagge ca ekasmiṃ araññaṭṭhāne pañcasatā pesanakacorā nāma panthaghātaṃ karonti .
Te bodhisattañca vedabbabrāhmaṇañca gaṇhiṃsu .
Kasmā panete ‘‘ pesanakacorā ’’ ti vuccanti ?
Te kira dve jane gahetvā ekaṃ dhanāharaṇatthāya pesenti , tasmā ‘‘ pesanakacorā ’’ tveva vuccanti .
Tepi ca pitāputte gahetvā pitaraṃ ‘‘ tvaṃ amhākaṃ dhanaṃ āharitvā puttaṃ gahetvā yāhī ’’ ti vadanti .
Etenupāyena
V1.247 mātudhītaro gahetvā mātaraṃ vissajjenti , jeṭṭhakaniṭṭhe gahetvā jeṭṭhabhātikaṃ vissajjenti , ācariyantevāsike gahetvā antevāsikaṃ vissajjenti .Te tasmiṃ kāle vedabbabrāhmaṇaṃ gahetvā bodhisattaṃ vissajjesuṃ .
Bodhisatto ācariyaṃ vanditvā ‘‘ ahaṃ ekāhadvīhaccayena āgamissāmi , tumhe mā bhāyittha , apica kho pana mama vacanaṃ karotha , ajja dhanavassāpanakanakkhattayogo bhavissati , mā kho tumhe dukkhaṃ asahantā mantaṃ parivattetvā dhanaṃ vassāpayittha .
Sace vassāpessatha , tumhe ca vināsaṃ pāpuṇissatha , ime ca pañcasatā corā ’’ ti evaṃ ācariyaṃ ovaditvā dhanatthāya agamāsi .
Corāpi sūriye atthaṅgate brāhmaṇaṃ bandhitvā nipajjāpesuṃ .
Taṅkhaṇaññeva pācīnalokadhātuto paripuṇṇacandamaṇḍalaṃ uṭṭhahi .
Brāhmaṇo nakkhattaṃ olokento ‘‘ dhanavassāpanakanakkhattayogo
P1.254 laddho , kiṃ me dukkhena anubhūtena , mantaṃ parivattetvā ratanavassaṃ vassāpetvā corānaṃ dhanaṃ datvā yathāsukhaṃ gamissāmī ’’ ti cintetvā core āmantesi ‘‘ bhonto corā , tumhe maṃ kimatthāya gaṇhathā ’’ ti ?‘‘ Dhanatthāya , ayyā ’’ ti .
‘‘ Sace vo , dhanena attho , khippaṃ maṃ bandhanā mocetvā sīsaṃ nhāpetvā ahatavatthāni acchādetvā gandhehi vilimpāpetvā pupphāni pilandhāpetvā ṭhapethā ’’ ti .
‘‘ Corā tassa kathaṃ sutvā tathā akaṃsu ’’.
Brāhmaṇo
M1.272 nakkhattayogaṃ ñatvā mantaṃ parivattetvā ākāsaṃ ullokesi , tāvadeva ākāsato ratanāni patiṃsu .Corā taṃ dhanaṃ saṅkaḍḍhitvā uttarāsaṅgesu bhaṇḍikaṃ katvā pāyiṃsu .
Brāhmaṇopi tesaṃ pacchatova agamāsi .
Atha te core aññe pañcasatā corā gaṇhiṃsu .
‘‘ Kimatthaṃ amhe gaṇhathā ’’ ti ca vuttā ‘‘ dhanatthāyā ’’ ti āhaṃsu .
‘‘ Yadi vo dhanena attho , etaṃ brāhmaṇaṃ gaṇhatha , eso ākāsaṃ ulloketvā dhanaṃ vassāpesi , amhākampetaṃ eteneva dinnan ’’ ti .
Corā core vissajjetvā ‘‘ amhākampi dhanaṃ dehī ’’ ti brāhmaṇaṃ gaṇhiṃsu .
Brāhmaṇo ‘‘ ahaṃ tumhākaṃ dhanaṃ dadeyyaṃ , dhanavassāpanakanakkhattayogo pana ito saṃvaccharamatthake bhavissati .
Yadi vo dhanenattho , adhivāsetha , tadā dhanavassaṃ vassāpessāmī ’’ ti āha .
Corā kujjhitvā ‘‘ ambho , duṭṭhabrāhmaṇa , aññesaṃ idāneva dhanaṃ vassāpetvā amhe aññaṃ saṃvaccharaṃ adhivāsāpesī ’’ ti tiṇhena asinā brāhmaṇaṃ dvidhā chinditvā magge chaḍḍetvā vegena anubandhitvā tehi corehi saddhiṃ yujjhitvā te sabbepi māretvā dhanaṃ ādāya puna dve koṭṭhāsā hutvā aññamaññaṃ yujjhitvā aḍḍhateyyāni purisasatāni ghātetvā etena upāyena yāva dve janā avasiṭṭhā ahesuṃ , tāva aññamaññaṃ ghātayiṃsu .
Evaṃ taṃ purisasahassaṃ vināsaṃ pattaṃ .
Te
V1.248 pana dve janā upāyena taṃ dhanaṃ āharitvā ekasmiṃ gāmasamīpe gahanaṭṭhāne dhanaṃ paṭicchādetvā eko khaggaṃ gahetvāP1.255 rakkhanto nisīdi , eko taṇḍule gahetvā bhattaṃ pacāpetuṃ gāmaṃ pāvisi .Lobho ca nāmesa vināsamūlamevāti dhanasantike nisinno cintesi ‘‘ tasmiṃ āgate idaṃ dhanaṃ dve koṭṭhāsā bhavissanti , yaṃnūnāhaṃ taṃ āgatamattameva khaggena paharitvā ghāteyyan ’’ ti .
So khaggaṃ sannayhitvā tassa āgamanaṃ olokento nisīdi .
Itaropi cintesi ‘‘ taṃ dhanaṃ dve koṭṭhāsā bhavissanti , yaṃnūnāhaṃ bhatte visaṃ pakkhipitvā taṃ purisaṃ bhojetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā ekakova dhanaṃ gaṇheyyan ’’ ti .
So niṭṭhite bhatte sayaṃ bhuñjitvā sesake visaṃ pakkhipitvā taṃ ādāya tattha agamāsi .
Taṃ bhattaṃ otāretvā ṭhitamattameva itaro khaggena dvidhā chinditvā taṃ paṭicchannaṭṭhāne chaḍḍetvā tañca bhattaṃ bhuñjitvā sayampi tattheva jīvitakkhayaṃ pāpuṇi .
Evañca taṃ dhanaṃ nissāya sabbeva vināsaṃ pāpuṇiṃsu .
Bodhisattopi
M1.273 kho ekāhadvīhaccayena dhanaṃ ādāya āgato tasmiṃ ṭhāne ācariyaṃ adisvā vippakiṇṇaṃ pana dhanaṃ disvā ‘‘ ācariyena mama vacanaṃ akatvā dhanaṃ vassāpitaṃ bhavissati , sabbehi vināsaṃ pattehi bhavitabban ’’ ti mahāmaggena pāyāsi .Gacchanto ācariyaṃ mahāmagge dvidhā chinnaṃ disvā ‘‘ mama vacanaṃ akatvā mato ’’ ti dārūni uddharitvā citakaṃ katvā ācariyaṃ jhāpetvā vanapupphehi pūjetvā purato gacchanto jīvitakkhayaṃ patte pañcasate , purato aḍḍhateyyasateti anukkamena avasāne dve jane jīvitakkhayaṃ patte disvā cintesi ‘‘ imaṃ dvīhi ūnaṃ purisasahassaṃ vināsaṃ pattaṃ , aññehi dvīhi corehi bhavitabbaṃ , tepi santhambhituṃ na sakkhissanti , kahaṃ nu kho te gatā ’’ ti gacchanto tesaṃ dhanaṃ ādāya gahanaṭṭhānaṃ paviṭṭhamaggaṃ disvā gacchanto bhaṇḍikabaddhassa dhanassa rāsiṃ disvā ekaṃ bhattapātiṃ avattharitvā mataṃ addasa .
Tato ‘‘ idaṃ nāma tehi kataṃ bhavissatī ’’ ti sabbaṃ ñatvā ‘‘ kahaṃ nu kho so puriso ’’ ti vicinanto tampi paṭicchannaṭṭhāne apaviddhaṃ disvā ‘‘ amhākaṃ
P1.256 ācariyo mama vacanaṃ akatvā attano dubbacabhāvena attanāpi vināsaṃ patto , aparampi tena purisasahassaṃ vināsitaṃ , anupāyena vata akāraṇena attano vuḍḍhiṃ patthayamānā amhākaṃ ācariyo viya mahāvināsameva pāpuṇissantī ’’ ti cintetvā imaṃ gāthamāha – 48.
‘‘ Anupāyena yo atthaṃ , icchati so vihaññati ;
Cetā haniṃsu vedabbaṃ , sabbe te byasanamajjhagū ’’ ti .
Tattha
V1.249 so vihaññatīti so anupāyena ‘‘ attano atthaṃ vuḍḍhiṃ sukhaṃ icchāmī ’’ ti akāle vāyāmaṃ karonto puggalo vihaññati kilamati mahāvināsaṃ pāpuṇāti .Cetāti cetaraṭṭhavāsino corā .
Haniṃsu vedabban ti vedabbamantavasena ‘‘ vedabbo ’’ ti laddhanāmaṃ brāhmaṇaṃ haniṃsu .
Sabbe te byasanamajjhagūti tepi ca anavasesā aññamaññaṃ ghātayamānā byasanaṃ adhigacchiṃsu paṭilabhiṃsūti .
Evaṃ bodhisatto ‘‘ yathā amhākaṃ ācariyo anupāyena aṭṭhāne parakkamaṃ karonto dhanaṃ vassāpetvā attanāpi jīvitakkhayaṃ patto , aññesañca
M1.274 vināsapaccayo jāto , evameva yo aññopi anupāyena attano atthaṃ icchanto vāyāmaṃ karissati , sabbo so attanā ca vinassissati , paresañca vināsapaccayo bhavissatī ’’ ti vanaṃ unnādento devatāsu sādhukāraṃ dadamānāsu imāya gāthāya dhammaṃ desetvā taṃ dhanaṃ upāyena attano gehaṃ āharitvā dānādīni puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā jīvitapariyosāne saggapathaṃ pūrayamāno agamāsi .Satthāpi ‘‘ na tvaṃ bhikkhu idāneva dubbaco , pubbepi dubbacova , dubbacattā pana mahāvināsaṃ patto ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā vedabbabrāhmaṇo dubbacabhikkhu ahosi , antevāsiko pana ahameva ahosin ’’ ti .
Vedabbajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .