[132]2. Bhīrukajātakavaṇṇanā
Kusalūpadese dhitiyā daḷhāya cāti idaṃ satthā jetavane viharanto ajapālanigrodhe māradhītānaṃ palobhanasuttantaṃ ārabbha kathesi .
Bhagavatā hi ādito paṭṭhāya vuttaṃ –
‘‘ Daddallamānā āgañchuṃ , taṇhā ca aratī ragā ;
Tā tattha panudī satthā , tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto ’’ ti .( saṃ . ni .1.161);
Evaṃ yāva pariyosānā tassa suttantassa kathitakāle dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , sammāsambuddho māradhītaro
M1.495 anekasatānipi dibbarūpāni māpetvā palobhanatthāya upasaṅkamantiyo akkhīnipi ummīletvā na olokesi , aho buddhabalaṃ nāma acchariyan ’’ ti .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva mayhaṃ sabbāsave khepetvā sabbaññutaṃ sampattassa māradhītānaṃ anolokanaṃ nāma acchariyaṃ , ahañhi pubbe bodhiñāṇaṃ pariyesamāno sakilesakālepi abhisaṅkhataṃ dibbarūpaṃ indriyāni bhinditvā kilesavasena anoloketvāva gantvā mahārajjaṃ pāpuṇin ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bhātikasatassa kaniṭṭho ahosīti sabbaṃ heṭṭhā takkasilājātake
P1.470 vuttanayeneva vitthāretabbaṃ .Tadā pana takkasilānagaravāsīhi bahinagare sālāyaṃ bodhisattaṃ upasaṅkamitvā yācitvā rajjaṃ paṭicchāpetvā abhiseke kate takkasilānagaravāsino nagaraṃ devanagaraṃ viya , rājabhavanañca indabhavanaṃ viya alaṅkariṃsu .
Tadā bodhisatto nagaraṃ pavisitvā rājabhavane pāsāde mahātale samussitasetacchattaṃ ratanavarapallaṅkaṃ abhiruyha devarājalīlāya nisīdi , amaccā ca brāhmaṇagahapatikādayo ca khattiyakumārā ca sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā parivāretvā aṭṭhaṃsu , devaccharāpaṭibhāgā soḷasasahassanāṭakitthiyo naccagītavāditakusalā uttamavilāsasampannā naccagītavāditāni
V1.449 payojesuṃ .Gītavāditasaddena rājabhavanaṃ meghatthanitapūritā mahāsamuddakucchi viya ekaninnādaṃ ahosi .
Bodhisatto taṃ attano sirisobhaggaṃ olokayamānova cintesi ‘‘ sacāhaṃ tāsaṃ yakkhinīnaṃ abhisaṅkhataṃ dibbarūpaṃ olokessaṃ , jīvitakkhayaṃ patto abhavissaṃ , imaṃ sirisobhaggaṃ na olokessaṃ .
Paccekabuddhānaṃ pana ovāde ṭhitabhāvena idaṃ mayā sampattan ’’ ti .
Evañca pana cintetvā udānaṃ udānento imaṃ gāthamāha –
132.
‘‘ Kusalūpadese dhitiyā daḷhāya ca , anivattitattā bhayabhīrutāya ca ;
Na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhase , sa sotthibhāvo mahatā bhayena me ’’ ti .
Tattha
M1.496 kusalūpadeseti kusalānaṃ upadese , paccekabuddhānaṃ ovādeti attho .Dhitiyā daḷhāya cāti daḷhāya dhitiyā ca , thirena abbocchinnanirantaravīriyena cāti attho .
Anivattitattā bhayabhīrutāya cāti bhayabhīrutāya anivattitatāya ca .
Tattha bhayan ti cittutrāsamattaṃ parittabhayaṃ .
Bhīrutāti sarīrakampanappattaṃ mahābhayaṃ .
Idaṃ ubhayampi mahāsattassa ‘‘ yakkhiniyo nāmetā manussakhādikā ’’ ti bheravārammaṇaṃ disvāpi nāhosi .
Tenāha ‘‘ anivattitattā bhayabhīrutāya cā ’’ ti .
Bhayabhīrutāya abhāveneva bheravārammaṇaṃ disvāpi anivattanabhāvenāti attho .
Na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhaseti yakkhakantāre tāsaṃ rakkhasīnaṃ vasaṃ na agamimha .
Yasmā amhākaṃ kusalūpadese dhiti ca daḷhā ahosi , bhayabhīrutābhāvena ca anivattanasabhāvā ahumhā , tasmā rakkhasīnaṃ vasaṃ
P1.471 na agamimhāti vuttaṃ hoti .Sa sotthibhāvo mahatā bhayena meti so mayhaṃ ayaṃ ajja mahatā bhayena rakkhasīnaṃ santikā pattabbena dukkhadomanassena sotthibhāvo khemabhāvo pītisomanassabhāvoyeva jātoti .
Evaṃ mahāsatto imāya gāthāya dhammaṃ desetvā dhammena rajjaṃ kāretvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ ahaṃ tena samayena takkasilaṃ gantvā rajjappattakumāro ahosin ’’ ti .
Bhīrukajātakavaṇṇanā dutiyā .