[146]6. Samuddakākajātakavaṇṇanā
Api
V1.474P1.497 nu hanukā santāti idaṃ satthā jetavane viharanto sambahule mahallake bhikkhū ārabbha kathesi .Te kira gihikāle sāvatthiyaṃ kuṭumbikā aḍḍhā mahaddhanā aññamaññasahāyakā ekato hutvā puññāni karontā satthu dhammadesanaṃ sutvā ‘‘ mayaṃ mahallakā , kiṃ no gharāvāsena , satthu santike ramaṇīye buddhasāsane pabbajitvā dukkhassantaṃ karissāmā ’’ ti
M1.523 sabbaṃ sāpateyyaṃ puttadhītādīnaṃ datvā assumukhaṃ ñātisaṅghaṃ pahāya satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā pabbajiṃsu .Pabbajitvā pana pabbajjānurūpaṃ samaṇadhammaṃ na kariṃsu , mahallakabhāvena dhammampi na pariyāpuṇiṃsu , gihikāle viya pabbajitakālepi vihārapariyante paṇṇasālaṃ kāretvā ekatova vasiṃsu .
Piṇḍāya carantāpi aññattha agantvā yebhuyyena attano puttadārasseva gehaṃ gantvā bhuñjiṃsu .
Tesu ekassa purāṇadutiyikā sabbesampi mahallakattherānaṃ upakārā ahosi , tasmā sesāpi attanā laddhaṃ āhāraṃ gahetvā tassāyeva gehe nisīditvā bhuñjanti .
Sāpi tesaṃ yathāsannihitaṃ sūpabyañjanaṃ deti .
Sā aññatarena rogena phuṭṭhā kālamakāsi .
Atha te mahallakattherā vihāraṃ gantvā aññamaññaṃ gīvāsu gahetvā ‘‘ madhurahattharasā upāsikā kālakatā ’’ ti vihārapaccante rodantā vicariṃsu .
Tesaṃ saddaṃ sutvā ito cito ca bhikkhū sannipatitvā ‘‘ āvuso , kasmā rodathā ’’ ti pucchiṃsu .
Te ‘‘ amhākaṃ sahāyassa purāṇadutiyikā madhurahattharasā kālakatā amhākaṃ ativiya upakārā ,‘ idāni kuto tathārūpiṃ labhissāmā ’ ti iminā kāraṇena rodimhā ’’ ti āhaṃsu .
Tesaṃ taṃ vippakāraṃ disvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , iminā nāma kāraṇena mahallakattherā aññamaññaṃ gīvāsu gahetvā vihārapaccante rodantā vicarantī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idānevete tassā kālakiriyāya rodantā vicaranti , pubbepete imaṃ kākayoniyaṃ nibbattitvā samudde mataṃ nissāya ‘ samuddaudakaṃ ussiñcitvā etaṃ nīharissāmā ’ ti vāyamantā paṇḍite nissāya jīvitaṃ labhiṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto samuddadevatā hutvā nibbatti .
Atheko kāko attano bhariyaṃ kākiṃ ādāya gocaraṃ pariyesamāno samuddatīraṃ agamāsi
P1.498 .Tasmiṃ kāle manussā samuddatīre khīrapāyāsamacchamaṃsasurādīhi nāgabalikammaṃ katvā pakkamiṃsu .
Atha so kāko balikammaṭṭhānaṃ gantvā khīrādīni disvā saddhiṃ kākiyā khīrapāyāsamacchamaṃsādīni
V1.475 bhuñjitvā bahuṃ suraṃ pivi .Te ubhopi surāmadamattā ‘‘ samuddakīḷaṃ kīḷissāmā ’’ ti velante nisīditvā nhāyituṃ ārabhiṃsu
M1.524 athekā ūmi āgantvā kākiṃ gahetvā samuddaṃ pavesesi .Tameko maccho maṃsaṃ khāditvā ajjhohari .
Kāko ‘‘ bhariyā me matā ’’ ti rodi paridevi .
Athassa paridevanasaddaṃ sutvā bahū kākā sannipatitvā ‘‘ kiṃkāraṇā rodasī ’’ ti pucchiṃsu .
‘‘ Sahāyikā vo velante nhāyamānā ūmiyā haṭā ’’ ti .
Te sabbepi ekaravaṃ ravantā rodiṃsu .
Atha nesaṃ etadahosi ‘‘ idaṃ samuddaudakaṃ nāma amhākaṃ kiṃ pahosi , udakaṃ ussiñcitvā samuddaṃ tucchaṃ katvā sahāyikaṃ nīharissāmā ’’ ti .
Te mukhaṃ pūretvā pūretvā udakaṃ bahi chaḍḍenti , loṇūdakena ca gale sussamāne uṭṭhāyuṭṭhāya thalaṃ gantvā vissamanti .
Te hanūsu kilantesu mukhesu sukkhantesu akkhīsu rattesu dīnā kilantā hutvā aññamaññaṃ āmantetvā ‘‘ ambho , mayaṃ samuddaudakaṃ gahetvā bahi pātema , gahitagahitaṭṭhānaṃ puna udakena pūrati , samuddaṃ tucchaṃ kātuṃ na sakkhissāmā ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāhaṃsu –
146.
‘‘ Api nu hanukā santā , mukhañca parisussati ;
Oramāma na pārema , pūrateva mahodadhī ’’ ti .
Tattha api nu hanukā santāti api no hanukā santā , api amhākaṃ hanukā kilantā .
Oramāma na pāremāti mayaṃ attano balena mahāsamuddaudakaṃ ākaḍḍhāma osārema , tucchaṃ pana naṃ kātuṃ na sakkoma .
Ayañhi pūrateva mahodadhīti .
Evañca pana vatvā sabbepi te kākā ‘‘ tassā kākiyā evarūpaṃ nāma tuṇḍaṃ ahosi , evarūpāni vaṭṭakkhīni , evarūpaṃ chavisaṇṭhānaṃ , evarūpo madhurasaddo .
Sā no imaṃ corasamuddaṃ nissāya naṭṭhā ’’ ti bahuṃ vippalapiṃsu .
Te evaṃ vippalapamāne
P1.499 samuddadevatā bheravarūpaṃ dassetvā palāpesi , evaṃ tesaṃ sotthi ahosi .Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā kākī ayaṃ purāṇadutiyikā ahosi , kāko mahallakatthero , sesakākā sesamahallakattherā , samuddadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Samuddakākajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .