Issues
Select Version
( Paṭhamo bhāgo )
( Paṭhamo bhāgo )

[70]10. Kuddālajātakavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

[70]10. Kuddālajātakavaṇṇanā
NaM1.330 taṃ jitaṃ sādhu jitan ti idaṃ satthā jetavane viharanto cittahatthasāriputtaṃ ārabbha kathesi .
So kira sāvatthiyaṃ eko kuladārako .
Athekadivasaṃ kasitvā āgacchanto vihāraṃ pavisitvā ekassa therassa pattato siniddhaṃ madhuraṃ paṇītabhojanaṃ labhitvā cintesi ‘‘ mayaṃ rattindivaṃ sahatthena nānākammāni kurumānāpi evarūpaṃ madhurāhāraṃ na labhāma , mayāpi samaṇena bhavitabban ’’ tiV1.299 .
So pabbajitvā māsaḍḍhamāsaccayena ayoniso manasikaronto kilesavasiko hutvā vibbhamitvā puna bhattena kilamantoP1.312 āgantvā pabbajitvā abhidhammaṃ uggaṇhi .
Imināva upāyena cha vāre vibbhamitvā pabbajito .
Tato sattame bhikkhubhāve sattappakaraṇiko hutvā bahū bhikkhū dhammaṃ vācento vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Athassa sahāyakā bhikkhū ‘‘ kiṃ nu kho , āvuso cittahattha , pubbe viya te etarahi kilesā na vaḍḍhantī ’’ ti parihāsaṃ kariṃsu .
‘‘ Āvuso , abhabbo dāni ahaṃ ito paṭṭhāya gihibhāvāyā ’’ ti .
Evaṃ tasmiṃ arahattaṃ patte dhammasabhāyaṃ kathā udapādi ‘‘ āvuso , evarūpassa nāma arahattassa upanissaye sati āyasmā cittahatthasāriputto chakkhattuṃ uppabbajito , aho mahādoso puthujjanabhāvo ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhave , puthujjanacittaṃ nāma lahukaṃ dunniggahaṃ , ārammaṇavasena gantvā allīyati , ekavāraṃ allīnaṃ na sakkā hoti khippaṃ mocetuṃ , evarūpassa cittassa damatho sādhu .
Dantameva hi taṃ sukhaṃ āvahati .
‘‘ Dunniggahassa lahuno , yatthakāmanipātino ;
Cittassa damatho sādhu , cittaṃ dantaṃ sukhāvahaṃ ’’.( dha . pa .35);
Tassa pana dunniggahatāya pubbe paṇḍitā ekaṃ kuddālakaṃ nissāya taṃ jahituṃ asakkontā lobhavasena chakkhattuṃ uppabbajitvā sattame pabbajitabhāve jhānaṃ uppādetvā taṃ lobhaṃ niggaṇhiṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
AtīteM1.331 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto paṇṇikakule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇi ,‘‘ kuddālapaṇḍito ’’ tissa nāmaṃ ahosi .
So kuddālakena bhūmiparikammaṃ katvā ḍākañceva alābukumbhaṇḍaeḷālukādīni ca vapitvā tāni vikkiṇanto kapaṇajīvikaṃ kappesi .
Tañhissa ekaṃ kuddālakaṃ ṭhapetvā aññaṃ dhanaṃ nāma natthi .
So ekadivasaṃ cintesi ‘‘ kiṃ me gharāvāsena , nikkhamitvā pabbajissāmī ’’ ti .
Athekadivasaṃ kuddālakaṃ paṭicchannaṭṭhāne ṭhapetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā taṃ kuddālakaṃ anussaritvā lobhaṃ chindituṃ asakkonto kuṇṭhakuddālakaṃP1.313 nissāya uppabbaji .
Evaṃ dutiyampi , tatiyampīti cha vāre taṃ kuddālakaṃ paṭicchannaṭṭhāne nikkhipitvā pabbajito ceva uppabbajito ca .
SattameV1.300 pana vāre cintesi ‘‘ ahaṃ imaṃ kuṇṭhakuddālakaṃ nissāya punappunaṃ uppabbajito , idāni naṃ mahānadiyaṃ pakkhipitvā pabbajissāmī ’’ ti nadītīraṃ gantvā ‘‘ sacassa patitaṭṭhānaṃ passissāmi , punāgantvā uddharitukāmatā bhaveyyā ’’ ti taṃ kuddālakaṃ daṇḍe gahetvā nāgabalo thāmasampanno sīsassa uparibhāge tikkhattuṃ āvijjhitvā akkhīni nimmīletvā nadīmajjhe khipitvā ‘‘ jitaṃ me jitaṃ me ’’ ti tikkhattuṃ sīhanādaṃ nadi .
Tasmiṃ khaṇe bārāṇasirājā paccantaṃ vūpasametvā āgato nadiyā sīsaṃ nhāyitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito hatthikkhandhena gacchamāno taṃ bodhisattassa saddaṃ sutvā ‘‘ ayaṃ puriso ‘ jitaṃ me jitaṃ me ’ ti vadati , ko nu kho etena jito , pakkosatha nan ’’ ti pakkosāpetvā ‘‘ bho purisa , ahaṃ tāva vijitasaṅgāmo idāni jayaṃ gahetvā āgacchāmi , tayā pana ko jito ’’ ti pucchi .
Bodhisatto ‘‘ mahārāja , tayā saṅgāmasatampi saṅgāmasahassampi saṅgāmasatasahassampi jinantena dujjitameva kilesānaṃ ajitattā .
Ahaṃ pana mama abbhantare lobhaṃ niggaṇhanto kilese jinin ’’ ti kathentoyeva mahānadiṃ oloketvā āpokasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ nibbattetvā sampattānubhāvo ākāse nisīditvā rañño dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
70.
‘‘ Na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ , yaṃ jitaṃ avajīyati ;
Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ , yaṃ jitaṃ nāvajīyatī ’’ ti .
TatthaM1.332 na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ , yaṃ jitaṃ avajīyatīti yaṃ paccāmitte parājinitvā raṭṭhaṃ jitaṃ paṭiladdhaṃ punapi tehi paccāmittehi avajīyati , taṃ jitaṃ sādhujitaṃ nāma na hoti .
Kasmā ?
Puna avajīyanato .
Aparo nayo – jitaṃ vuccati jayo .
Yo paccāmittehi saddhiṃ yujjhitvā adhigato jayo puna tesu jinantesuP1.314 , parājayo hoti , so na sādhu na sobhano .
Kasmā ?
Yasmā puna parājayova hoti .
Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ , yaṃ jitaṃ nāvajīyatīti yaṃ kho pana paccāmitte nimmathetvā jitaṃ puna tehi nāvajīyati , yo vā ekavāraṃ laddho jayo na puna parājayo hoti , taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ sobhanaṃ , so jayo sādhu sobhano nāma hoti .
Kasmā ?
Puna nāvajīyanato .
Tasmā , tvaṃ mahārāja , satakkhattumpi sahassakkhattumpi satasahassakkhattumpi saṅgāmasīsaṃ jinitvāpi saṅgāmayodho nāma na hosi .
Kiṃkāraṇā ?
Attano kilesānaṃ ajitattā .
Yo pana ekavārampi attano abbhantare kilese jināti , ayaṃ uttamo saṅgāmasīsayodhoti ākāse nisinnakova buddhalīlāya rañño dhammaṃ desesi .
Uttamasaṅgāmayodhabhāvo panettha –
‘‘ YoV1.301 sahassaṃ sahassena , saṅgāme mānuse jine ;
Ekañca jeyyamattānaṃ , sa ve saṅgāmajuttamo ’’ ti .( dha . pa .103)–
Idaṃ suttaṃ sādhakaṃ .
Rañño pana dhammaṃ suṇantasseva tadaṅgappahānavasena kilesā pahīnā , pabbajjāya cittaṃ nami .
Rājabalassapi tatheva kilesā pahīyiṃsu .
Rājā ‘‘ idāni tumhe kahaṃ gamissathā ’’ ti bodhisattaṃ pucchi .
‘‘ Himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajissāmi , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Tena hi ahampi pabbajissāmī ’’ ti bodhisatteneva saddhiṃ nikkhami , balakāyo brāhmaṇagahapatikā sabbā seniyoti sabbopi tasmiṃ ṭhāne sannipatito mahājanakāyo raññā saddhiṃyeva nikkhami .
Bārāṇasivāsinopi ‘‘ amhākaṃ kira rājā kuddālapaṇḍitassa dhammadesanaṃ sutvā pabbajjābhimukho hutvā saddhiṃ balakāyena nikkhanto , mayaṃ idha kiṃ karissāmā ’’ ti dvādasayojanikāya bārāṇasiyā sakalanagaravāsino nikkhamiṃsu .
Dvādasayojanikā parisā ahosi .
Taṃ ādāya bodhisatto himavantaṃ pāvisi .
TasmiṃM1.333 khaṇe sakkassa devarañño nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi .
So āvajjamāno ‘‘ kuddālapaṇḍito mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto ’’ ti disvā ‘‘ mahāsamāgamo bhavissati , vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti vissakammaṃ āmantetvā ‘‘ tāta , kuddālapaṇḍito mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoP1.315 , vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭati , tvaṃ himavantappadesaṃ gantvā same bhūmibhāge dīghato tiṃsayojanaṃ vitthārato pannarasayojanaṃ assamapadaṃ māpehī ’’ ti āha .
So ‘‘ sādhu , devā ’’ ti paṭissuṇitvā gantvā tathā akāsi .
Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana hatthipālajātake āvi bhavissati .
Idañca hi tañca ekaparicchedameva .
Vissakammopi assamapade paṇṇasālaṃ māpetvā dussadde mige ca sakuṇe ca amanusse ca paṭikkamāpetvā tena tena disābhāgena ekapadikamaggaṃ māpetvā attano vasanaṭṭhānameva agamāsi .
Kuddālapaṇḍitopi taṃ parisaṃ ādāya himavantaṃ pavisitvā sakkadattiyaṃ assamapadaṃ gantvā vissakammena māpitaṃ pabbajitaparikkhāraṃ gahetvā paṭhamaṃ attanā pabbajitvā pacchā parisaṃ pabbājetvā assamapadaṃ bhājetvā adāsi .
Satta rājāno satta rajjāni chaḍḍayiṃsu .
Tiṃsayojanaṃ assamapadaṃ pūri .
Kuddālapaṇḍito sesakasiṇesupi parikammaṃ katvā brahmavihāre bhāvetvā parisāya kammaṭṭhānaṃ ācikkhi .
Sabbe samāpattilābhino hutvā brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ .
Ye pana tesaṃ pāricariyaṃ akaṃsu , te devalokaparāyaṇā ahesuṃ .
SatthāV1.302 ‘‘ evaṃ , bhikkhave , cittaṃ nāmetaṃ kilesavasena allīnaṃ dummocayaṃ hoti , uppannā lobhadhammā duppajahā , evarūpepi paṇḍite aññāṇe karontī ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ , keci sakadāgāmino , keci anāgāmino , keci arahattaṃ pāpuṇiṃsu .
Satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā rājā ānando ahosi , parisā buddhaparisā , kuddālapaṇḍito pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kuddālajātakavaṇṇanā dasamā .
Itthivaggo sattamo .
Tassuddānaṃ –
AsātamantaṇḍabhūtaṃM1.334 , takkapaṇḍi durājānaṃ ;
Anabhirati mudulakkhaṇaṃ , ucchaṅgampi ca sāketaṃ ;
Visavantaṃ kuddālakanti .