[86]6. Sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā
Sīlaṃ
V1.353 kireva kalyāṇan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ sīlavīmaṃsakaṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi .So kira kosalarājānaṃ nissāya jīvati tisaraṇaṃ gato akhaṇḍapañcasīlo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū .
Rājā ‘‘ ayaṃ sīlavā ’’ ti tassa atirekasammānaṃ karoti .
So cintesi ‘‘ ayaṃ rājā mayhaṃ aññehi brāhmaṇehi atirekasammānaṃ karoti , ativiya maṃ garuṃ katvā passati , kiṃ nu kho esa mama jātigottakulappadesasippasampattiṃ nissāya imaṃ sammānaṃ karoti , udāhu sīlasampattiṃ , vīmaṃsissāmi tāvā ’’ ti .
So ekadivasaṃ rājūpaṭṭhānaṃ gantvā gharaṃ āgacchanto ekassa heraññikassa phalakato anāpucchitvā ekaṃ kahāpaṇaṃ gahetvā agamāsi , heraññiko brāhmaṇe garubhāvena kiñci avatvā nisīdi .
Punadivase dve kahāpaṇe gaṇhi , heraññiko tatheva adhivāsesi .
Tatiyadivase kahāpaṇamuṭṭhiṃ aggahesi , atha naṃ heraññiko ‘‘ ajja te tatiyo divaso rājakuṭumbaṃ vilumpantassā ’’ ti ‘‘ rājakuṭumbavilumpakacoro me gahito ’’ ti tikkhattuṃ viravi .
Atha naṃ manussā ito cito ca āgantvā ‘‘ ciraṃdāni tvaṃ sīlavā viya vicarī ’’ ti dve tayo pahāre datvā bandhitvā rañño dassesuṃ .
Rājā
M1.392 vippaṭisārī hutvā ‘‘ kasmā , brāhmaṇa , evarūpaṃ dussīlakammaṃ karosī ’’ ti vatvā ‘‘ gacchatha , tassa rājāṇaṃ karothā ’’ ti āha .Brāhmaṇo ‘‘ nāhaṃ , mahārāja , coro ’’ ti āha .
Atha ‘‘ kasmā rājakuṭumbikassa phalakato kahāpaṇe gaṇhī ’’ ti ?
‘‘ Etaṃ mayā tayi mama atisammānaṃ karonte ‘ kiṃ nu kho rājā mama jātiādīni nissāya atisammānaṃ karoti , udāhu sīlaṃ nissāyā ’ ti vīmaṃsanatthāya kataṃ , idāni pana mayā ekaṃsena ñātaṃ .
Yathā sīlameva nissāya tayā mama sammāno kato , na jātiādīni .
Tathā hi me idāni rājāṇaṃ kāresi , svāhaṃ iminā kāraṇena ‘ imasmiṃ loke sīlameva uttamaṃ sīlaṃ pamukhan ’ ti sanniṭṭhānaṃ gato .
Imassa panāhaṃ sīlassa anucchavikaṃ
P1.370 karonto gehe ṭhito kilese paribhuñjanto na sakkhissāmi kātuṃ , ajjeva jetavanaṃ gantvā satthu santike pabbajissāmi , pabbajjaṃ me detha , devā ’’ ti vatvā rājānaṃ anujānāpetvā jetavanābhimukho pāyāsi .Atha naṃ ñātisuhajjabandhavā sannipatitvā nivāretuṃ asakkontā nivattiṃsu .
So satthu santikaṃ gantvā pabbajjaṃ yācitvā pabbajjañca upasampadañca labhitvā avissaṭṭhakammaṭṭhāno vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ bhante , mayhaṃ pabbajjā matthakaṃ pattā ’’ ti
V1.354 aññaṃ byākāsi .Tassa taṃ aññabyākaraṇaṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ jātaṃ .
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū ‘‘ āvuso , asuko nāma rañño upaṭṭhākabrāhmaṇo attano sīlaṃ vīmaṃsitvā rājānaṃ āpucchitvā pabbajitvā arahatte patiṭṭhito ’’ ti tassa guṇaṃ kathayamānā nisīdiṃsu .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāni ayameva brāhmaṇo attano sīlaṃ vīmaṃsitvā pabbajitvā attano patiṭṭhaṃ akāsi , pubbepi paṇḍitā attano sīlaṃ vīmaṃsitvā pabbajitvā attano patiṭṭhaṃ kariṃsū ’’ ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohito ahosi dānādhimutto sīlajjhāsayo akhaṇḍapañcasīlo .
Rājā sesabrāhmaṇehi atirekaṃ tassa sammānaṃ karotīti sabbaṃ purimasadisameva .
Bodhisatte pana bandhitvā rañño santikaṃ nīyamāne
M1.393 ahituṇḍikā antaravīthiyaṃ sappaṃ kīḷāpentā naṅguṭṭhe gaṇhanti , gīvāya gaṇhanti , gale veṭhenti .Bodhisatto te disvā ‘‘ mā , tātā , evaṃ sappaṃ naṅguṭṭhe gaṇhatha , mā gīvāya gaṇhatha , mā gale veṭhetha .
Ayañhi vo ḍaṃsitvā jīvitakkhayaṃ pāpeyyā ’’ ti āha .
Ahituṇḍikā ‘‘ ayaṃ , brāhmaṇa , sappo sīlavā ācārasampanno tādiso dussīlo na hoti , tvaṃ pana attano dussīlatāya anācārena rājakuṭumbavilumpakacoroti bandhitvā nīyasī ’’ ti āhaṃsu .
So cintesi ‘‘ sappāpi tāva aḍaṃsantā aviheṭhentā ‘ sīlavanto ’ ti nāmaṃ labhanti , kimaṅgaṃ pana manussabhūtā .
Sīlameva imasmiṃ loke uttamaṃ , natthi
P1.371 tato uttaritaran ’’ ti .Atha naṃ netvā rañño dassesuṃ .
Rājā ‘‘ kiṃ idaṃ , tātā ’’ ti pucchi .
‘‘ Rājakuṭumbavilumpako coro , devā ’’ ti .
‘‘ Tena hissa rājāṇaṃ karothā ’’ ti .
Brāhmaṇo ‘‘ nāhaṃ , mahārāja , coro ’’ ti āha .
‘‘ Atha kasmā kahāpaṇe aggahesī ’’ ti ca vutte purimanayeneva sabbaṃ ārocento ‘‘ svāhaṃ iminā kāraṇena ‘ imasmiṃ loke sīlameva uttamaṃ , sīlaṃ pāmokkhan ’ ti sanniṭṭhānaṃ gato ’’ ti vatvā ‘‘ tiṭṭhatu tāva idaṃ , āsīvisopi tāva aḍaṃsanto aviheṭhento ‘ sīlavā ’ ti vattabbataṃ labhati .
Imināpi kāraṇena sīlameva uttamaṃ , sīlaṃ pavaran ’’ ti sīlaṃ vaṇṇento imaṃ gāthamāha –
86.
‘‘ Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ , sīlaṃ loke anuttaraṃ ;
Passa ghoraviso nāgo , sīlavāti na haññatī ’’ ti .
Tattha
V1.355 sīlaṃ kirevāti kāyavācācittehi avītikkamasaṅkhātaṃ ācārasīlameva .Kirāti anussavavasena vadati .
Kalyāṇan ti sundarataraṃ .
Anuttaran ti jeṭṭhakaṃ sabbaguṇadāyakaṃ .
Passāti attanā diṭṭhakāraṇaṃ abhimukhaṃ karonto katheti .
Sīlavāti na haññatīti ghoravisopi samāno aḍaṃsanaaviheṭhanamattakena sīlavāti pasaṃsaṃ labhati , na haññati na vihaññatīti .
Imināpi kāraṇena sīlameva uttamanti .
Evaṃ bodhisatto imāya gāthāya rañño dhammaṃ desetvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ pavisitvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā
M1.394 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā rājā ānando ahosi , rājaparisā buddhaparisā , purohito pana ahameva ahosin ’’ ti .
Sīlavīmaṃsakajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .