[33]3. Sammodamānajātakavaṇṇanā
Sammodamānāti idaṃ satthā kapilavatthuṃ upanissāya nigrodhārāme viharanto cumbaṭakakalahaṃ ārabbha kathesi .
So kuṇālajātake ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) āvi bhavissati .
Tadā pana satthā ñātake āmantetvā ‘‘ mahārājā ñātakānaṃ aññamaññaṃ viggaho nāma na yutto , tiracchānagatāpi
V1.206 hi pubbe samaggakāle paccāmitte abhibhavitvā sotthiṃ pattā yadā vivādamāpannā , tadā mahāvināsaṃ pattā ’’ ti vatvā ñātirājakulehi āyācito atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vaṭṭakayoniyaṃ nibbattitvā anekavaṭṭakasahassaparivāro araññe paṭivasati .
Tadā eko vaṭṭakaluddako tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā vaṭṭakavassitaṃ katvā tesaṃ sannipatitabhāvaṃ ñatvā tesaṃ upari jālaṃ khipitvā pariyantesu maddanto sabbe ekato katvā pacchiṃ pūretvā gharaṃ gantvā te vikkiṇitvā tena mūlena jīvikaṃ kappeti .
Athekadivasaṃ bodhisatto te vaṭṭake āha –
‘‘ ayaṃ sākuṇiko amhākaṃ ñātake vināsaṃ pāpeti , ahaṃ ekaṃ upāyaṃ jānāmi , enesa amhe gaṇhituṃ na sakkhissati , ito dāni paṭṭhāya etena tumhākaṃ upari jāle khittamatte ekeko ekekasmiṃ jālakkhike sīsaṃ ṭhapetvā jālaṃ ukkhipitvā icchitaṭṭhānaṃ haritvā ekasmiṃ kaṇṭakagumbe pakkhipatha , evaṃ sante heṭṭhā tena tena ṭhānena palāyissāmā ’’ ti .
Te sabbe ‘‘ sādhū ’’ ti paṭissuṇiṃsu .
Dutiyadivase upari jāle khitte te bodhisattena vuttanayeneva jālaṃ ukkhipitvā
P1.209 ekasmiṃM1.225 kaṇṭakagumbe khipitvā sayaṃ heṭṭhābhāgena tato tato palāyiṃsu .Sākuṇikassa gumbato jālaṃ mocentasseva vikālo jāto , so tucchahatthova agamāsi .
Punadivasato paṭṭhāyapi vaṭṭakā tatheva karonti .
Sopi yāva sūriyatthaṅgamanā jālameva mocento kiñci alabhitvā tucchahatthova gehaṃ gacchati .
Athassa bhariyā kujjhitvā ‘‘ tvaṃ divase divase tucchahattho āgacchasi , aññampi te bahi positabbaṭṭhānaṃ atthi maññe ’’ ti āha .
Sākuṇiko ‘‘ bhadde , mama aññaṃ positabbaṭṭhānaṃ natthi , apica kho pana te vaṭṭakā samaggā hutvā caranti , mayā khittamatte jālaṃ ādāya kaṇṭakagumbe khipitvā gacchanti , na kho panete sabbakālameva sammodamānā viharissanti , tvaṃ mā cintayi , yadā te vivādamāpajjissanti , tadā te sabbeva ādāya tava mukhaṃ hāsayamāno āgacchissāmī ’’ ti vatvā bhariyāya imaṃ gāthamāha –
33.
‘‘ Sammodamānā gacchanti , jālamādāya pakkhino ;
Yadā te vivadissanti , tadā ehinti me vasan ’’ ti .
Tattha
V1.207 yadā te vivadissantīti yasmiṃ kāle te vaṭṭakā nānāladdhikā nānāgāhā hutvā vivadissanti , kalahaṃ karissantīti attho .Tadā ehinti me vasan ti tasmiṃ kāle sabbepi te mama vasaṃ āgacchissanti .
Athāhaṃ te gahetvā tava mukhaṃ hāsento āgacchissāmīti bhariyaṃ samassāsesi .
Katipāhasseva pana accayena eko vaṭṭako gocarabhūmiṃ otaranto asallakkhetvā aññassa sīsaṃ akkami , itaro ‘‘ ko maṃ sīse akkamī ’’ ti kujjhiṃ .
‘‘ Ahaṃ asallakkhetvā akkamiṃ , mā kujjhī ’’ ti vuttepi kujjhiyeva .
Te punappunaṃ kathentā ‘‘ tvameva maññe jālaṃ ukkhipasī ’’ ti aññamaññaṃ vivādaṃ kariṃsu .
Tesu vivadantesu bodhisatto cintesi ‘‘ vivādake sotthibhāvo nāma natthi , idāneva te jālaṃ na ukkhipissanti , tato mahantaṃ vināsaṃ pāpuṇissanti , sākuṇiko okāsaṃ labhissati , mayā imasmiṃ ṭhāne na sakkā vasitun ’’ ti .
So attano parisaṃ ādāya aññattha gato .
Sākuṇikopi kho katipāhaccayena
P1.210 āgantvā vaṭṭakavassitaṃ vassitvā tesaṃ sannipatitānaṃ upari jālaṃM1.226 khipi .Atheko vaṭṭako ‘‘ tuyhaṃ kira jālaṃ ukkhipantasseva matthake lomāni patitāni , idāni ukkhipā ’’ ti āha .
Aparo ‘‘ tuyhaṃ kira jālaṃ ukkhipantasseva dvīsu pakkhesu pattāni patitāni , idāni ukkhipā ’’ ti āha .
Iti tesaṃ ‘‘ tvaṃ ukkhipa , tvaṃ ukkhipā ’’ ti vadantānaññeva sākuṇiko jālaṃ ukkhipitvā sabbeva te ekato katvā pacchiṃ pūretvā bhariyaṃ hāsayamāno gehaṃ agamāsi .
Satthā ‘‘ evaṃ mahārājā ñātakānaṃ kalaho nāma na yutto , kalaho vināsamūlameva hotī ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā apaṇḍitavaṭṭako devadatto ahosi , paṇḍitavaṭṭako pana ahameva ahosin ’’ ti .
Sammodamānajātakavaṇṇanā tatiyā .