[115]5. Anusāsikajātakavaṇṇanā
Yāyaññe manusāsatīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anusāsikaṃ bhikkhuniṃ ārabbha kathesi .
Sā kira sāvatthivāsinī ekā kuladhītā pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya samaṇadhamme ananuyuttā āmisagiddhā hutvā yattha aññā bhikkhuniyo na gacchanti , tādise
V1.411 nagarassa ekadese piṇḍāya carati .Athassā manussā paṇītapiṇḍapātaṃ denti .
Sā rasataṇhāya bajjhitvā ‘‘ sace imasmiṃ padese aññāpi bhikkhuniyo piṇḍāya carissanti , mayhaṃ lābho parihāyissati .
Yathā etaṃ padesaṃ aññā nāgacchanti , evaṃ mayā kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā bhikkhunūpassayaṃ gantvā ‘‘ ayye , asukaṭṭhāne caṇḍo hatthī , caṇḍo asso , caṇḍo meṇḍo , caṇḍo kukkuro carati , saparissayaṭṭhānaṃ , mā tattha piṇḍāya caritthā ’’ ti bhikkhuniyo anusāsati .
Tassā vacanaṃ sutvā ekā bhikkhunīpi taṃ padesaṃ gīvaṃ parivattetvā na olokesi .
Tassā ekasmiṃ divase tasmiṃ padese piṇḍāya carantiyā vegenekaṃ
M1.454 gehaṃ pavisantiyā caṇḍo meṇḍako paharitvā ūruṭṭhikaṃ bhindi .Manussā vegena upadhāvitvā dvidhā bhinnaṃ ūruṭṭhikaṃ ekato bandhitvā taṃ bhikkhuniṃ mañcenādāya bhikkhunūpassayaṃ nayiṃsu .
Bhikkhuniyo ‘‘ ayaṃ aññā bhikkhuniyo anusāsitvā sayaṃ tasmiṃ padese carantī ūruṭṭhikaṃ bhindāpetvā āgatā ’’ ti parihāsaṃ akaṃsu .
Tampi tāya katakāraṇaṃ na cirasseva bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ ahosi .
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū
P1.429 ‘‘ āvuso , asukā anusāsikā bhikkhunī aññaṃ anusāsitvā sayaṃ tasmiṃ padese caramānā caṇḍena meṇḍakena ūruṃ bhindāpesī ’’ ti tassā aguṇakathaṃ kathesuṃ .Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesā aññe anusāsatiyeva , sayaṃ pana na vattati , niccakālaṃ dukkhameva anubhotī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto araññe sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto sakuṇajeṭṭhako hutvā anekasakuṇasahassaparivāro himavantaṃ pāvisi .
Tassa tattha vasanakāle ekā caṇḍasakuṇikā mahāvattanimaggaṃ gantvā gocaraṃ gaṇhāti .
Sā tattha sakaṭehi patitāni vīhimuggabījādīni labhitvā ‘‘ yathā idāni imaṃ padesaṃ aññe sakuṇā nāgacchanti , tathā karissāmī ’’ ti cintetvā sakuṇasaṅghassa ovādaṃ deti ‘‘ vattanimahāmaggo nāma sappaṭibhayo , hatthiassādayo ceva caṇḍagoṇayuttayānādīni ca sañcaranti , sahasā uppatitumpi na sakkā hoti , na tattha gantabban ’’ ti .
Sakuṇasaṅgho tassā ‘‘ anusāsikā ’’ teva nāmaṃ akāsi .
Sā ekadivasaṃ vattanimahāmagge carantī atimahāvegena āgacchantassa yānassa saddaṃ sutvā
V1.412 nivattitvā oloketvā ‘‘ dūre tāvā ’’ ti caratiyeva .Atha naṃ yānaṃ vātavegena sīghameva sampāpuṇi , sā uṭṭhātuṃ nāsakkhi , cakkena dvidhā chinditvā gatā .
Sakuṇajeṭṭhako sakuṇe samānento taṃ adisvā ‘‘ anusāsikā na dissati , upadhāretha nan ’’ ti āha .
Sakuṇā upadhārentā taṃ mahāmagge dvidhā chinnaṃ disvā sakuṇajeṭṭhakassa ārocesuṃ .
Sakuṇajeṭṭhako ‘‘ sā aññā sakuṇikā vāretvā sayaṃ tattha caramānā dvidhā chinnā ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
115.
‘‘ Yāyaññe
M1.455 manusāsati , sayaṃ loluppacārinī ;Sāyaṃ vipakkhikā seti , hatā cakkena sāsikā ’’ ti .
Tattha
P1.430 yāyaññe manusāsatīti yakāro padasandhikaro , yā aññe anusāsatīti attho .Sayaṃ loluppacārinīti attanā loluppacārinī samānā .
Sāyaṃ vipakkhikā setīti sā esā vihatapakkhā hutvā mahāmagge sayati .
Hatā cakkena sāsikāti yānacakkena hatā sāsikā sakuṇikāti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā anusāsikā sakuṇikā ayaṃ anusāsikā bhikkhunī ahosi , sakuṇajeṭṭhako pana ahameva ahosin ’’ ti .
Anusāsikajātakavaṇṇanā pañcamā .