[119]9. Akālarāvijātakavaṇṇanā
Amātāpitarasaṃvaddhoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ akālarāviṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .
So kira sāvatthivāsī kulaputto sāsane pabbajitvā vattaṃ vā sikkhaṃ vā na uggaṇhi .
So ‘‘ imasmiṃ kāle mayā vattaṃ kātabbaṃ , imasmiṃ kāle upaṭṭhātabbaṃ , imasmiṃ kāle uggahetabbaṃ , imasmiṃ kāle sajjhāyitabban ’’ ti na jānāti , paṭhamayāmepi majjhimayāmepi pacchimayāmepi pabuddhapabuddhakkhaṇeyeva mahāsaddaṃ karoti , bhikkhū niddaṃ na labhanti .
Dhammasabhāyaṃ bhikkhū ‘‘ āvuso , asuko nāma bhikkhu evarūpe ratanasāsane pabbajitvā vattaṃ vā sikkhaṃ vā kālaṃ vā akālaṃ vā na jānātī ’’ ti tassa aguṇakathaṃ kathesuṃ .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha
V1.418 , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idānevesa akālarāvī , pubbepi akālarāvīyeva , kālākālaṃ ajānanabhāvena ca gīvāya vaṭṭitāya jīvitakkhayaṃ patto ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte
P1.436 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto sabbasippesu pāraṃ gantvā bārāṇasiyaṃ disāpāmokkho ācariyo hutvā pañcasate māṇave sippaṃ vāceti .Tesaṃ māṇavānaṃ eko kālarāvī kukkuṭo atthi , te tassa vassitasaddena uṭṭhāya sippaṃ sikkhanti .
So kālamakāsi .
Te aññaṃ kukkuṭaṃ pariyesantā caranti .
Atheko māṇavako susānavane dārūni uddharanto ekaṃ kukkuṭaṃ disvā ānetvā pañjare ṭhapetvā paṭijaggati .
So susāne vaḍḍhitattā ‘‘ asukavelāya nāma vassitabban ’’ ti ajānanto kadāci atirattiṃ vassati , kadāci aruṇuggamane .
Māṇavā
M1.462 tassa atirattiṃ vassitakāle sippaṃ sikkhantā yāva aruṇuggamanā sikkhituṃ na sakkonti , niddāyamānā gahitaṭṭhānampi na passanti .Atipabhāte vassitakāle sajjhāyassa okāsameva na labhanti .
Māṇavā ‘‘ ayaṃ atirattiṃ vā vassati atipabhāte vā , imaṃ nissāya amhākaṃ sippaṃ na niṭṭhāyissatī ’’ ti taṃ gahetvā gīvaṃ vaṭṭetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā ‘‘ akālarāvī kukkuṭo amhehi ghātito ’’ ti ācariyassa kathesuṃ .
Ācariyo ‘‘ ovādaṃ aggahetvā saṃvaḍḍhitabhāvena maraṇaṃ patto ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
119.
‘‘ Amātāpitara-saṃvaddho , anācerakule vasaṃ ;
Nāyaṃ kālaṃ akālaṃ vā , abhijānāti kukkuṭo ’’ ti .
Tattha amātāpitarasaṃvaddhoti mātāpitaro nissāya tesaṃ ovādaṃ aggahetvā saṃvaḍḍho .
Anācerakule vasan ti ācariyakulepi avasamāno , ācārasikkhāpakaṃ kañci nissāya avasitattāti attho .
Nāyaṃ kālaṃ akālaṃ vāti ‘‘ imasmiṃ kāle vassitabbaṃ , imasmiṃ na vassitabban ’’ ti evaṃ vassitabbayuttakaṃ kālaṃ vā akālaṃ vā esa kukkuṭo na jānāti , ajānanabhāveneva jīvitakkhayaṃ pattoti .
Idaṃ kāraṇaṃ dassetvā bodhisatto yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gato .
Satthā
V1.419 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā akālarāvī kukkuṭo ayaṃ bhikkhu ahosi , antevāsikā buddhaparisā , ācariyo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Akālarāvijātakavaṇṇanā navamā .