[27]7. Abhiṇhajātakavaṇṇanā
Nālaṃ
M1.205 kabaḷaṃ padātaveti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ upāsakañca mahallakattherañca ārabbha kathesiP1.189 .Sāvatthiyaṃ kira dve sahāyakā .
Tesu eko pabbajitvā devasikaṃ itarassa gharaṃ gacchati .
So tassa bhikkhaṃ datvā sayampi bhuñjitvā teneva saddhiṃ vihāraṃ gantvā yāva sūriyatthaṅgamanā ālāpasallāpena nisīditvā nagaraṃ pavisati , itaropi naṃ yāva nagaradvārā anugantvā nivattati .
So tesaṃ vissāso bhikkhūnaṃ antare pākaṭo jāto .
Athekadivasaṃ bhikkhū tesaṃ vissāsakathaṃ kathentā dhammasabhāyaṃ nisīdiṃsu .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchi , te ‘‘ imāya nāma , bhante ’’ ti kathayiṃsu .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva ime vissāsikā , pubbepi vissāsikāyeva ahesun ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amacco ahosi .
Tadā eko kukkuro maṅgalahatthisālaṃ gantvā maṅgalahatthissa bhuñjanaṭṭhāne patitāni bhattasitthāni khādati .
So teneva bhojanena saṃvaddhamāno maṅgalahatthissa vissāsiko jāto hatthisseva santike bhuñjati , ubhopi vinā vattituṃ na sakkonti .
So hatthī naṃ soṇḍāya gahetvā aparāparaṃ karonto kīḷati , ukkhipitvā kumbhe patiṭṭhāpeti .
Athekadivasaṃ eko gāmikamanusso hatthigopakassa mūlaṃ datvā taṃ kukkuraṃ ādāya attano gāmaṃ agamāsi .
Tato paṭṭhāya so hatthī kukkuraṃ apassanto neva khādati na pivati na nhāyati .
Tamatthaṃ rañño ārocesuṃ .
Rājā bodhisattaṃ pahiṇi ‘‘ gaccha paṇḍita , jānāhi kiṃkāraṇā hatthī evaṃ karotī ’’ ti .
Bodhisatto
V1.189 hatthisālaṃ gantvā hatthissa dummanabhāvaṃ ñatvā ‘‘ imassa sarīre rogo na paññāyati , kenaci panassa saddhiṃ mittasanthavena bhavitabbaṃ , taṃ apassanto esa maññe sokābhibhūto ’’ ti hatthigopake pucchi ‘‘ atthi nu kho imassa kenaci saddhiṃ vissāso ’’ ti ?‘‘ Āma , atthi sāmi ekena sunakhena saddhiṃ balavā mettī ’’ ti .
‘‘ Kahaṃ so etarahī ’’ ti ?
‘‘ Ekena manussena nīto ’’ ti .
‘‘ Jānātha panassa nivāsanaṭṭhānan ’’ ti ?
‘‘ Na jānāma , sāmī ’’ ti .
Bodhisatto rañño santikaṃ gantvā ‘‘ natthi , deva , hatthissa koci ābādho
M1.206 , ekena panassa sunakhena saddhiṃ balavavissāsoP1.190 , taṃ apassanto na bhuñjati maññe ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha – 27.
‘‘ Nālaṃ kabaḷaṃ padātave , na ca piṇḍaṃ na kuse na ghaṃsituṃ ;
Maññāmi abhiṇhadassanā , nāgo snehamakāsi kukkure ’’ ti .
Tattha nālan ti na samattho .
Kabaḷan ti bhojanakāle paṭhamameva dinnaṃ kaṭukakabaḷaṃ .
Padātaveti paādātave , sandhivasena ākāralopo veditabbo , gahetunti attho .
Na ca piṇḍan ti vaḍḍhetvā dīyamānaṃ bhattapiṇḍampi nālaṃ gahetuṃ .
Na kuseti khādanatthāya dinnāni tiṇānipi nālaṃ gahetuṃ .
Na ghaṃsitun ti nhāpiyamāno sarīrampi ghaṃsituṃ nālaṃ .
Evaṃ yaṃ yaṃ so hatthī kātuṃ na samattho , taṃ taṃ sabbaṃ rañño ārocetvā tassa asamatthabhāve attanā sallakkhitakāraṇaṃ ārocento ‘‘ maññāmī ’’ tiādimāha .
Rājā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘ idāni kiṃ kātabbaṃ paṇḍitā ’’ ti pucchi .
‘‘‘ Amhākaṃ kira maṅgalahatthissa sahāyaṃ sunakhaṃ eko manusso gahetvā gato , yassa ghare taṃ sunakhaṃ passanti , tassa ayaṃ nāma daṇḍo ’ ti bheriṃ carāpetha devā ’’ ti .
Rājā tathā kāresi .
Taṃ pavattiṃ sutvā so puriso sunakhaṃ vissajjesi , sunakho vegenāgantvā hatthissa santikameva agamāsi .
Hatthī taṃ soṇḍāya gahetvā kumbhe ṭhapetvā roditvā paridevitvā kumbhā otāretvā tena bhutte pacchā attanāpi bhuñji .
‘‘ Tiracchānagatassa āsayaṃ jānātī ’’ ti rājā bodhisattassa mahantaṃ yasaṃ adāsi .
Satthā
V1.190 ‘‘ na , bhikkhave , ime idāneva vissāsikā , pubbepi vissāsikāyevā ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā catusaccakathāya vinivaṭṭetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi .Idaṃ catusaccakathāya vinivaṭṭanaṃ nāma sabbajātakesupi atthiyeva .
Mayaṃ pana yatthassa ānisaṃso paññāyati
M1.207 , tattheva dassayissāma .Tadā sunakho upāsako ahosi , hatthī mahallakatthero , rājā ānando , amaccapaṇḍito pana ahameva ahosinti .
Abhiṇhajātakavaṇṇanā sattamā .