[37]7. Tittirajātakavaṇṇanā
Ye
V1.214 vuḍḍhamapacāyantīti idaṃ satthā sāvatthiṃ gacchanto sāriputtattherassa senāsanapaṭibāhanaṃ ārabbha kathesi .Anāthapiṇḍikena hi vihāraṃ kāretvā dūte pesite satthā rājagahā nikkhamma vesāliṃ patvā tattha yathābhirantaṃ viharitvā ‘‘ sāvatthiṃ gamissāmī ’’ ti maggaṃ paṭipajji .
Tena ca samayena chabbaggiyānaṃ antevāsikā purato purato gantvā therānaṃ senāsanesu aggahitesveva ‘‘ idaṃ senāsanaṃ amhākaṃ upajjhāyassa , idaṃ ācariyassa , idaṃ amhākameva bhavissatī ’’ ti senāsanāni palibundhenti .
Pacchā āgatā therā senāsanāni na labhanti .
Sāriputtattherassāpi antevāsikā therassa senāsanaṃ pariyesantā na labhiṃsu .
Thero senāsanaṃ alabhanto satthu senāsanassa avidūre ekasmiṃ rukkhamūle nisajjāya ca caṅkamena ca rattiṃ vītināmesi .
Satthā paccūsasamaye nikkhamitvā ukkāsi , theropi ukkāsi .
‘‘ Ko eso ’’ ti ?
‘‘ Ahaṃ , bhante , sāriputto ’’ ti .
‘‘ Sāriputta , imāya velāya idha kiṃ karosī ’’ ti ?
‘‘ So taṃ pavattiṃ ārocesi ’’.
Satthā therassa vacanaṃ sutvā ‘‘ idāni tāva mayi jīvanteyeva bhikkhū aññamaññaṃ agāravā apatissā viharanti , parinibbute kiṃ nu kho karissantī ’’ ti āvajjentassa dhammasaṃvego udapādi .
So pabhātāya rattiyā bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā bhikkhū pucchi ‘‘ saccaṃ kira , bhikkhave , chabbaggiyā bhikkhū purato purato gantvā therānaṃ bhikkhūnaṃ
M1.234 senāsanaṃ paṭibāhantī ’’ ti .‘‘ Saccaṃ , bhagavā ’’ ti ?
Tato chabbaggiye garahitvā dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi ‘‘ ko nu kho , bhikkhave , aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ arahatī ’’ ti ?
Ekacce ‘‘ khattiyakulā pabbajito ’’ ti āhaṃsu , ekacce ‘‘ brāhmaṇakulā , gahapatikulā pabbajito ’’ ti , apare ‘‘ vinayadharo , dhammakathiko , paṭhamassa jhānassa lābhī , dutiyassa , tatiyassa , catutthassa jhānassa lābhī ’’ ti .
Apare ‘‘ sotāpanno , sakadāgāmī , anāgāmī , arahā , tevijjo , chaḷabhiñño ’’ ti āhaṃsu .
Evaṃ tehi bhikkhūhi attano attano rucivasena aggāsanādirahānaṃ kathitakāle satthā āha –
‘‘ na , bhikkhave , mayhaṃ
P1.218 sāsane aggāsanādīni patvā khattiyakulā pabbajito pamāṇaṃ , na brāhmaṇakulā pabbajito , na gahapatikulā pabbajito , na vinayadharo , na suttantiko , na ābhidhammiko , na paṭhamajjhānādilābhino , na sotāpannādayo pamāṇaṃ , atha kho , bhikkhave , imasmiṃ sāsane yathāvuḍḍhaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ kātabbaṃ , aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍo laddhabbo .Idamettha pamāṇaṃ .
Tasmā vuḍḍhataro bhikkhu etesaṃ anucchaviko .
Idāni kho pana , bhikkhave , sāriputto mayhaṃ
V1.215 aggasāvako anudhammacakkappavattako mamānantaraṃ senāsanaṃ laddhuṃ arahati , so imaṃ rattiṃ senāsanaṃ alabhanto rukkhamūle vītināmesi , tumhe idāneva evaṃ agāravā apatissā , gacchante gacchante kāle kinti katvā viharissathā ’’ ti .Atha nesaṃ ovādadānatthāya ‘‘ pubbe , bhikkhave , tiracchānagatāpi ‘ na kho panetaṃ amhākaṃ patirūpaṃ , yaṃ mayaṃ aññamaññaṃ agāravā apatissā asabhāgavuttino vihareyyāma , amhesu mahallakataraṃ jānitvā tassa abhivādanādīni karissāmā ’ ti sādhukaṃ vīmaṃsitvā ‘ ayaṃ no mahallako ’ ti ñatvā tassa abhivādanādīni katvā devapathaṃ pūrayamānā gatā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte himavantappadese ekaṃ mahānigrodhaṃ upanissāya tayo sahāyā vihariṃsu – tittiro , makkaṭo , hatthīti .
Te aññamaññaṃ agāravā apatissā asabhāgavuttino ahesuṃ .
Atha nesaṃ etadahosi ‘‘ na yuttaṃ amhākaṃ evaṃ viharituṃ , yaṃnūna mayaṃ yo no mahallakataro , tassa
M1.235 abhivādanādīni karontā vihareyyāmā ’’ ti .‘‘ Ko pana no mahallakataro ’’ ti cintentā ekadivasaṃ ‘‘ attheso upāyo ’’ ti tayopi janā nigrodhamūle nisīditvā tittiro ca makkaṭo ca hatthiṃ pucchiṃsu ‘‘ samma hatthi , tvaṃ imaṃ nigrodharukkhaṃ kīvappamāṇakālato paṭṭhāya jānāsī ’’ ti ?
So āha ‘‘ sammā , ahaṃ taruṇapotakakāle imaṃ nigrodhagacchaṃ antarasatthīsu katvā gacchāmi , avattharitvā ṭhitakāle ca pana me etassa aggasākhā nābhiṃ ghaṭṭeti , evāhaṃ imaṃ gacchakālato paṭṭhāya jānāmī ’’ ti puna ubhopi janā purimanayeneva makkaṭaṃ pucchiṃsu .
So āha ‘‘ ahaṃ sammā makkaṭacchāpako samāno bhūmiyaṃ nisīditvā gīvaṃ
P1.219 anukkhipitvāva imassa nigrodhapotakassa aggaṅkure khādāmi , evāhaṃ imaṃ khuddakakālato paṭṭhāya jānāmī ’’ ti .Atha itare ubhopi purimanayeneva tittiraṃ pucchiṃsu .
So āha ‘‘ sammā , pubbe asukasmiṃ nāma ṭhāne mahānigrodharukkho ahosi , ahaṃ tassa phalāni khāditvā imasmiṃ ṭhāne vaccaṃ pātesiṃ , tato esa rukkho jāto , evāhaṃ imaṃ ajātakālato paṭṭhāya jānāmi , tasmā ahaṃ tumhehi jātiyā mahallakataro ’’ ti .
Evaṃ vutte makkaṭo ca hatthī ca tittirapaṇḍitaṃ āhaṃsu ‘‘ samma , tvaṃ amhehi mahallakataro , ito paṭṭhāya mayaṃ tava sakkāragarukāramānanavandanapūjanāni ceva abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammāni ca karissāma , ovāde ca te ṭhassāma , tvaṃ pana ito paṭṭhāya amhākaṃ ovādānusāsaniṃ dadeyyāsī ’’ ti .
Tato paṭṭhāya tittiro tesaṃ ovādaṃ adāsi , sīlesu patiṭṭhāpesi , sayampi sīlāni samādiyi .
Te tayopi janā pañcasu sīlesu patiṭṭhāya aññamaññaṃ sagāravā sappatissā sabhāgavuttino hutvā jīvitapariyosāne
V1.216 devalokaparāyaṇā ahesuṃ .Tesaṃ tiṇṇaṃ samādānaṃ tittiriyaṃ brahmacariyaṃ nāma ahosi .
Te hi nāma , bhikkhave , tiracchānagatā aññamaññaṃ sagāravā sappatissā vihariṃsu , tumhe evaṃ svākhāte dhammavinaye pabbajitvā kasmā aññamaññaṃ agāravā apatissā viharatha .
Anujānāmi , bhikkhave , ito paṭṭhāya tumhākaṃ yathāvuḍḍhaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ , yathāvuḍḍhaṃ aggāsanaṃ aggodakaṃ aggapiṇḍaṃ , na ito paṭṭhāya ca navakatarena vuḍḍhataro
M1.236 senāsanena paṭibāhitabbo , yo paṭibāheyya , āpattidukkaṭassāti evaṃ satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha – 37.
‘‘ Ye vuḍḍhamapacāyanti , narā dhammassa kovidā ;
Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā , samparāye ca suggatī ’’ ti .
Tattha ye vuḍḍhamapacāyantīti jātivuḍḍho , vayovuḍḍho , guṇavuḍḍhoti tayo vuḍḍhā .
Tesu jātisampanno jātivuḍḍho nāma , vaye ṭhito vayovuḍḍho nāma
P1.220 , guṇasampanno guṇavuḍḍho nāma .Tesu guṇasampanno vayovuḍḍho imasmiṃ ṭhāne ‘‘ vuḍḍho ’’ ti adhippeto .
Apacāyantīti jeṭṭhāpacāyikakammena pūjenti .
Dhammassa kovidāti jeṭṭhāpacāyanadhammassa kovidā kusalā .
Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve .
Pāsaṃsāti pasaṃsārahā .
Samparāye ca suggatīti samparetabbe imaṃ lokaṃ hitvā gantabbe paralokepi tesaṃ sugatiyeva hotīti .
Ayaṃ panettha piṇḍattho – bhikkhave , khattiyā vā hontu brāhmaṇā vā vessā vā suddā vā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā tiracchānagatā vā , ye keci sattā jeṭṭhāpacitikamme chekā kusalā guṇasampannānaṃ vayovuḍḍhānaṃ apacitiṃ karonti , te imasmiñca attabhāve jeṭṭhāpacitikārakāti pasaṃsaṃ vaṇṇanaṃ thomanaṃ labhanti , kāyassa ca bhedā sagge nibbattantīti .
Evaṃ satthā jeṭṭhāpacitikammassa guṇaṃ kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā hatthināgo moggallāno ahosi , makkaṭo sāriputto , tittirapaṇḍito pana ahameva ahosin ’’ ti .
Tittirajātakavaṇṇanā sattamā .