7. Kaṭṭhahārijātakavaṇṇanā
Putto
V1.139 tyāhaṃ mahārājāti idaṃ satthā jetavane viharanto vāsabhakhattiyaṃ ārabbha kathesi .Vāsabhakhattiyāya vatthu dvādasakanipāte bhaddasālajātake āvibhavissati .
Sā kira mahānāmassa sakkassa dhītā nāgamuṇḍāya nāma dāsiyā kucchismiṃ jātā kosalarājassa aggamahesī ahosi .
Sā rañño puttaṃ vijāyi .
Rājā panassā pacchā dāsibhāvaṃ ñatvā ṭhānaṃ parihāpesi , puttassa viṭaṭūbhassāpi ṭhānaṃ parihāpesiyeva .
Te ubhopi antonivesaneyeva vasanti .
Satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā pubbaṇhasamaye pañcasatabhikkhuparivuto
P1.134 rañño nivesanaṃ gantvā paññattāsane nisīditvā ‘‘ mahārāja , kahaṃ vāsabhakhattiyā ’’ ti āha .‘‘ Rājā taṃ kāraṇaṃ ārocesi .
Mahārāja vāsabhakhattiyā kassa dhītā ’’ ti ?
‘‘ Mahānāmassa bhante ’’ ti .
‘‘ Āgacchamānā kassa āgatā ’’ ti ?
‘‘ Mayhaṃ bhante ’’ ti .
Mahārāja sā rañño dhītā , raññova āgatā , rājānaṃyeva paṭicca puttaṃ
M1.151 labhi , so putto kiṃkāraṇā pitu santakassa rajjassa sāmiko na hoti , pubbe rājāno muhuttikāya kaṭṭhahārikāya kucchismimpi puttaṃ labhitvā puttassa rajjaṃ adaṃsūti .Rājā tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ yāci , bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rājā mahantena yasena uyyānaṃ gantvā tattha pupphaphalalobhena vicaranto uyyānavanasaṇḍe gāyitvā dārūni uddharamānaṃ ekaṃ itthiṃ disvā paṭibaddhacitto saṃvāsaṃ kappesi .
Taṅkhaṇaññeva bodhisatto tassā kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi , tāvadeva tassā vajirapūritā viya garukā kucchi ahosi .
Sā gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṃ ñatvā ‘‘ gabbho me , deva , patiṭṭhito ’’ ti āha .
Rājā aṅgulimuddikaṃ datvā ‘‘ sace dhītā hoti , imaṃ vissajjetvā poseyyāsi , sace putto hoti , aṅgulimuddikāya saddhiṃ mama santikaṃ āneyyāsī ’’ ti vatvā pakkāmi .
Sāpi paripakkagabbhā bodhisattaṃ vijāyi .
Tassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle kīḷāmaṇḍale kīḷantassa evaṃ vattāro honti ‘‘ nippitikenamhā pahaṭā ’’ ti .
Taṃ sutvā bodhisatto mātu santikaṃ gantvā ‘‘ amma , ko mayhaṃ pitā ’’ ti pucchi .
‘‘ Tāta , tvaṃ bārāṇasirañño putto ’’ ti .
‘‘ Amma , atthi pana koci sakkhī ’’ ti ?
Tāta rājā imaṃ muddikaṃ datvā ‘‘ sace dhītā hoti , imaṃ vissajjetvā poseyyāsi , sace putto hoti , imāya aṅgulimuddikāya saddhiṃ āneyyāsī ’’ ti vatvā gatoti .
‘‘ Amma , evaṃ sante kasmā maṃ pitu santikaṃ
V1.140 na nesī ’’ tiP1.135 .Sā puttassa ajjhāsayaṃ ñatvā rājadvāraṃ gantvā rañño ārocāpesi .
Raññā ca pakkosāpitā pavisitvā rājānaṃ vanditvā ‘‘ ayaṃ te , deva , putto ’’ ti āha .
Rājā jānantopi parisamajjhe lajjāya ‘‘ na mayhaṃ putto ’’ ti āha .
‘‘ Ayaṃ te , deva , muddikā , imaṃ sañjānāsī ’’ ti .
‘‘ Ayampi mayhaṃ muddikā na hotī ’’ ti .
‘‘ Deva , idāni ṭhapetvā saccakiriyaṃ añño mama sakkhi natthi , sacāyaṃ dārako tumhe paṭicca jāto , ākāse tiṭṭhatu , no ce , bhūmiyaṃ patitvā maratū ’’ ti bodhisattassa pāde gahetvā ākāse khipi .
Bodhisatto ākāse pallaṅkamābhujitvā nisinno madhurassarena pitu dhammaṃ kathento imaṃ gāthamāha –
7.
‘‘ Putto
M1.152 tyāhaṃ mahārāja , tvaṃ maṃ posa janādhipa ;Aññepi devo poseti , kiñca devo sakaṃ pajan ’’ ti .
Tattha putto tyāhan ti putto te ahaṃ .
Putto ca nāmesa atrajo , khettajo , antevāsiko , dinnakoti catubbidho .
Tattha attānaṃ paṭicca jāto atrajo nāma .
Sayanapiṭṭhe pallaṅke uretievamādīsu nibbatto khettajo nāma .
Santike sippuggaṇhanako antevāsiko nāma .
Posāvanatthāya dinno dinnako nāma .
Idha pana atrajaṃ sandhāya ‘‘ putto ’’ ti vuttaṃ .
Catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjetīti rājā , mahanto rājā mahārājā .
Tamālapanto āha ‘‘ mahārājā ’’ ti .
Tvaṃ maṃ posa janādhipāti janādhipa mahājanajeṭṭhaka tvaṃ maṃ posa bharassu vaḍḍhehi .
Aññepi devo posetīti aññepi hatthibandhādayo manusse , hatthiassādayo tiracchānagate ca bahujane devo poseti .
Kiñca devo sakaṃ pajan ti ettha pana kiñcāti garahatthe ca anuggahaṇatthe ca nipāto .
‘‘ Sakaṃ pajaṃ attano puttaṃ maṃ devo na posetī ’’ ti vadanto garahati nāma ,‘‘ aññe bahujane posetī ’’ ti vadanto anuggaṇhati nāma .
Iti bodhisatto garahantopi anuggaṇhantopi ‘‘ kiñca devo sakaṃ pajan ’’ ti āha .
Rājā bodhisattassa ākāse nisīditvā evaṃ dhammaṃ desentassa sutvā ‘‘ ehi , tātā ’’ ti hatthaṃ pasāresi ,‘‘ ahameva posessāmi , ahameva posessāmī ’’ ti hatthasahassaṃ pasāriyittha .
Bodhisatto
P1.136 aññassa hatthe anotaritvā raññova hatthe otaritvā aṅke nisīdi .Rājā tassa oparajjaṃ datvā mātaraṃ aggamahesiṃ akāsi .
So pitu accayena kaṭṭhavāhanarājā nāma hutvā dhammena rajjaṃ kāretvā yathākammaṃ gato .
Satthā
V1.141 kosalarañño imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dve vatthūni dassetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā mātā mahāmāyā ahosi , pitā suddhodanamahārājā , kaṭṭhavāhanarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kaṭṭhahārijātakavaṇṇanā sattamā .