[67]7. Ucchaṅgajātakavaṇṇanā
Ucchaṅge
V1.294 deva me puttoti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ jānapaditthiṃ ārabbha kathesi .Ekasmiñhi samaye kosalaraṭṭhe tayo janā aññatarasmiṃ aṭavimukhe kasanti .
Tasmiṃ samaye antoaṭaviyaṃ corā manusse vilumpitvā palāyiṃsu .
Manussā te
P1.307 core pariyesitvā apassantā taṃ ṭhānaṃ āgamma ‘‘ tumhe aṭaviyaṃ vilumpitvā idāni kassakā viya hothā ’’ ti ‘‘ te corā ime ’’ ti bandhitvā ānetvā kosalarañño adaṃsu .Athekā itthī āgantvā ‘‘ acchādanaṃ me detha , acchādanaṃ me dethā ’’ ti paridevantī punappunaṃ rājanivesanaṃ pariyāti .
Rājā tassā saddaṃ sutvā ‘‘ gacchatha , detha imissā acchādanan ’’ ti āha .
Manussā sāṭakaṃ gahetvā adaṃsu .
Sā taṃ disvā ‘‘ nāhaṃ etaṃ acchādanaṃ yācāmi
M1.325 , sāmikacchādanaṃ yācāmī ’’ ti āha .Manussā gantvā rañño ārocayiṃsu ‘‘ na kiresā idaṃ acchādanaṃ katheti , sāmikacchādanaṃ kathetī ’’ ti .
Atha naṃ rājā pakkosāpetvā ‘‘ tvaṃ kira sāmikacchādanaṃ yācasī ’’ ti pucchi .
Āma , deva , itthiyā hi sāmiko acchādanaṃ nāma , sāmike hi asati sahassamūlampi sāṭakaṃ nivatthā itthī naggāyeva nāma .
Imassa panatthassa sādhanatthaṃ –
‘‘ Naggā nadī anūdakā , naggaṃ raṭṭhaṃ arājakaṃ ;
Itthīpi vidhavā naggā , yassāpi dasa bhātaro ’’ ti .( jā .2.22.1840)–
Idaṃ suttaṃ āharitabbaṃ .
Rājā tassā pasanno ‘‘ ime te tayo janā ke hontī ’’ ti pucchi .
‘‘ Eko me , deva , sāmiko , eko bhātā , eko putto ’’ ti .
Rājā ‘‘ ahaṃ te tuṭṭho , imesu tīsu ekaṃ demi , kataraṃ icchasī ’’ ti pucchi .
Sā āha ‘‘ ahaṃ , deva , jīvamānā ekaṃ sāmikaṃ labhissāmi , puttampi labhissāmiyeva , mātāpitūnaṃ pana me matattā bhātāva dullabho , bhātaraṃ me dehi , devā ’’ ti .
Rājā tussitvā tayopi vissajjesi .
Evaṃ taṃ ekikaṃ nissāya te tayo janā dukkhato muttā .
Taṃ kāraṇaṃ bhikkhusaṅghe pākaṭaṃ jātaṃ .
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannipatitā ‘‘ āvuso , ekaṃ itthiṃ nissāya tayo janā dukkhato muttā ’’ ti tassā guṇakathāya nisīdiṃsu .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya
V1.295 nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , esā itthī idāneva te tayo jane dukkhā moceti , pubbepi mocesiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tayo janā aṭavimukhe kasantīti sabbaṃ purimasadisameva .
Tadā pana raññā ‘‘ tīsu janesu kaṃ icchasī ’’ ti vutte sā āha –
‘‘ tayopi dātuṃ na sakkotha , devā ’’ ti ?
‘‘ Āma , na sakkomī ’’ ti .
‘‘ Sace
P1.308 tayo dātuṃ na sakkotha , bhātaraṃ me dethā ’’ ti .‘‘ Puttaṃ vā sāmikaṃ vā gaṇha , kiṃ te bhātarā ’’ ti ca vuttā ‘‘ ete nāma deva sulabhā , bhātā pana dullabho ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
67.
‘‘ Ucchaṅge
M1.326 deva me putto , pathe dhāvantiyā pati ;Tañca desaṃ na passāmi , yato sodariyamānaye ’’ ti .
Tattha ucchaṅge , deva , me puttoti deva , mayhaṃ putto ucchaṅgeyeva .
Yathā hi araññaṃ pavisitvā ucchaṅge katvā ḍākaṃ uccinitvā tattha pakkhipantiyā ucchaṅge ḍākaṃ nāma sulabhaṃ hoti , evaṃ itthiyā puttopi sulabho ucchaṅge ḍākasadisova .
Tena vuttaṃ ‘‘ ucchaṅge , deva , me putto ’’ ti .
Pathe dhāvantiyā patīti maggaṃ āruyha ekikāya gacchamānāyapi hi itthiyā pati nāma sulabho , diṭṭhadiṭṭhoyeva hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ pathe dhāvantiyā patī ’’ ti .
Tañca desaṃ na passāmi , yato sodariyamānayeti yasmā pana me mātāpitaro natthi , tasmā idāni taṃ mātukucchisaṅkhātaṃ aññaṃ desaṃ na passāmi .
Yato ahaṃ samāne udare jātattā saudariyasaṅkhātaṃ bhātaraṃ āneyyaṃ , tasmā bhātaraṃyeva me dethāti .
Rājā ‘‘ saccaṃ esā vadatī ’’ ti tuṭṭhacitto tayopi jane bandhanāgārato ānetvā adāsi , sā tayopi te gahetvā gatā .
Satthāpi ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesā ime tayo jane dukkhato mocesiyevā ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ atīte cattārova etarahi cattāro , rājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ucchaṅgajātakavaṇṇanā sattamā .