[84]4. Atthassadvārajātakavaṇṇanā
Ārogyamicche
V1.350P1.366M1.388 paramañca lābhan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ atthakusalaṃ kulaputtaṃ ārabbha kathesi .Sāvatthiyañhi ekassa mahāvibhavassa seṭṭhino putto jātiyā sattavasso paññavā atthakusalo .
So ekadivasaṃ pitaraṃ upasaṅkamitvā atthassa dvārapañhaṃ nāma pucchi , so taṃ na jānāti .
Athassa etadahosi ‘‘ ayaṃ pañho atisukhumo , ṭhapetvā sabbaññubuddhaṃ añño upari bhavaggena , heṭṭhā ca avīcinā paricchinne lokasannivāse etaṃ pañhaṃ kathetuṃ samattho nāma natthī ’’ ti .
So puttamādāya bahuṃ mālāgandhavilepanaṃ gāhāpetvā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ ayaṃ , bhante , dārako paññavā atthakusalo maṃ atthassa dvārapañhaṃ nāma pucchi , ahaṃ taṃ pañhaṃ ajānanto tumhākaṃ santikaṃ āgato , sādhu me , bhante , bhagavā taṃ pañhaṃ kathetū ’’ ti .
Satthā ‘‘ pubbepāhaṃ , upāsaka , iminā kumārakenetaṃ pañhaṃ puṭṭho , mayā cassa kathito , tadā naṃ esa jānāti , idāni pana bhavasaṅkhepagatattā na sallakkhetī ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto mahāvibhavo seṭṭhi ahosi .
Athassa putto sattavassiko jātiyā paññavā atthakusalo .
So ekadivasaṃ pitaraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ tāta , atthassa dvāraṃ nāma kin ’’ ti atthassa dvārapañhaṃ pucchi .
Athassa pitā taṃ pañhaṃ kathento imaṃ gāthamāha –
84.
‘‘ Ārogyamicche paramañca lābhaṃ , sīlañca vuddhānumataṃ sutañca ;
Dhammānuvattī ca alīnatā ca , atthassa dvārā pamukhā chaḷete ’’ ti .
Tattha ārogyamicche paramañca lābhan ti ca-kāro nipātamattaṃ .
Tāta , paṭhamameva ārogyasaṅkhātaṃ paramaṃ lābhaṃ iccheyyāti imamatthaṃ dīpento evamāha .
Tattha ārogyaṃ nāma sarīrassa ceva cittassa ca arogabhāvo anāturatā .
Sarīre hi rogāture neva aladdhaṃ bhogalābhaṃ uppādetuṃ sakkoti , na
P1.367 laddhaṃ paribhuñjituṃ , anāture pana ubhayampetaṃ sakkoti .Citte ca kilesāture neva aladdhaṃ jhānādibhedaṃ lābhaṃ uppādetuṃ
M1.389 sakkoti , na laddhaṃ puna samāpattivasena paribhuñjituṃ .Etasmiṃ anārogye sati aladdhopi lābho na labbhati , laddhopi niratthako hoti , asati panetasmiṃ aladdhopi lābho labbhati , laddhopi sātthako hotīti ārogyaṃ
V1.351 paramo lābho nāma .Taṃ sabbapaṭhamaṃ icchitabbaṃ .
Idamekaṃ atthassa dvāranti ayamettha attho .
Sīlañcāti ācārasīlaṃ .
Iminā lokacārittaṃ dasseti .
Vuddhānumatan ti guṇavuddhānaṃ paṇḍitānaṃ anumataṃ .
Iminā ñāṇasampannānaṃ garūnaṃ ovādaṃ dasseti .
Sutañcāti kāraṇanissitaṃ sutaṃ .
Iminā imasmiṃ loke atthanissitaṃ bāhusaccaṃ dasseti .
Dhammānuvattī cāti tividhassa sucaritadhammassa anuvattanaṃ .
Iminā duccaritadhammaṃ vajjetvā sucaritadhammassa anuvattanabhāvaṃ dasseti .
Alīnatā cāti cittassa alīnatā anīcatā .
Iminā cittassa asaṅkocataṃ paṇītabhāvaṃ uttamabhāvaṃ dasseti .
Atthassa dvārā pamukhā chaḷeteti attho nāma vuḍḍhi , tassa vuḍḍhisaṅkhātassa lokiyalokuttarassa atthassa ete pamukhā uttamā cha dvārā upāyā adhigamamukhānīti .
Evaṃ bodhisatto puttassa atthassa dvārapañhaṃ kathesi .
So tato paṭṭhāya tesu chasu dhammesu vatti .
Bodhisattopi dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā puttova paccuppannaputto , mahāseṭṭhi pana ahameva ahosin ’’ ti .
Atthassadvārajātakavaṇṇanā catutthā .