[34]4. Macchajātakavaṇṇanā
Na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhan ti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi .
Tadā hi satthā taṃ bhikkhuṃ ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī ’’ ti pucchi .
‘‘ Saccaṃ , bhagavā ’’ ti .
‘‘ Kenāsi ukkaṇṭhāpito ’’ ti ?
‘‘ Purāṇadutiyikā me , bhante madhurahattharasā , taṃ jahituṃ na sakkomī ’’ ti .
Atha naṃ satthā ‘‘ bhikkhu esā itthī tava anatthakārikā
V1.208 , pubbepi tvaṃ etaṃ nissāya maraṇaṃ pāpuṇanto maṃ āgamma maraṇā mutto ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa purohito ahosi .
Tadā kevaṭṭā nadiyaṃ jālaṃ khipiṃsu .
Atheko mahāmaccho rativasena attano macchiyā saddhiṃ kīḷamāno āgacchati .
Tassa sā macchī purato gacchamānā jālagandhaṃ ghāyitvā jālaṃ pariharamānā gatā .
So pana kāmagiddho lolamaccho jālakucchimeva paviṭṭho .
Kevaṭṭā tassa jālaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā jālaṃ ukkhipitvā macchaṃ gahetvā amāretvāva vālikāpiṭṭhe khipitvā
P1.211 ‘‘ imaṃ aṅgāresu pacitvā khādissāmā ’’ ti aṅgāre karonti , sūlaṃ tacchenti .Maccho ‘‘ etaṃ aṅgāratāpanaṃ vā sūlavijjhanaṃ vā aññaṃ vā pana dukkhaṃ na maṃ kilameti , yaṃ
M1.227 panesā macchī ‘ aññaṃ so nūna ratiyā gato ’ ti mayi domanassaṃ āpajjati , tameva maṃ bādhatī ’’ ti paridevamāno imaṃ gāthamāha – 34.
‘‘ Na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ , na maṃ jālasmi bādhanaṃ ;
Yañca maṃ maññate macchī , aññaṃ so ratiyā gato ’’ ti .
Tattha na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhan ti macchānaṃ udakā nīhaṭakāle sītaṃ hoti , tasmiṃ vigate uṇhaṃ hoti , tadubhayampi sandhāya ‘‘ na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ bādhatī ’’ ti paridevati .
Yampi aṅgāresu paccanamūlakaṃ dukkhaṃ bhavissati , tampi sandhāya ‘‘ na maṃ uṇhan ’’ ti paridevateva .
Na maṃ jālasmi bādhanan ti yampi me jālasmiṃ bādhanaṃ ahosi , tampi maṃ na bādhetīti paridevati .
‘‘ Yañca man ’’ tiādīsu ayaṃ piṇḍattho – sā macchī mama jāle patitassa imehi kevaṭṭehi gahitabhāvaṃ ajānantī maṃ apassamānā ‘‘ so maccho idāni aññaṃ macchiṃ kāmaratiyā gato bhavissatī ’’ ti cinteti , taṃ tassā domanassappattāya cintanaṃ maṃ bādhatīti vālikāpiṭṭhe nipanno paridevati .
Tasmiṃ samaye purohito dāsaparivuto nhānatthāya nadītīraṃ āgato .
So pana sabbarutaññū hoti .
Tenassa macchaparidevanaṃ sutvā etadahosi ‘‘ ayaṃ maccho kilesavasena paridevati , evaṃ āturacitto kho panesa mīyamāno nirayeyeva nibbattissati , ahamassa avassayo bhavissāmī ’’ ti kevaṭṭānaṃ santikaṃ gantvā ‘‘ ambho tumhe amhākaṃ ekadivasampi byañjanatthāya macchaṃ na dethā ’’ ti āha .
Kevaṭṭā ‘‘ kiṃ vadetha , sāmi , tumhākaṃ ruccanakamacchaṃ gaṇhitvā
V1.209 gacchathā ’’ ti āhaṃsu .‘‘ Amhākaṃ aññena kammaṃ natthi , imaññeva dethā ’’ ti .
‘‘ Gaṇhatha sāmī ’’ ti .
Bodhisatto taṃ ubhohi hatthehi gahetvā nadītīre nisīditvā ‘‘ ambho maccha , sace tāhaṃ ajja na passeyyaṃ , jīvitakkhayaṃ pāpuṇeyyāsi , idāni ito paṭṭhāya mā kilesavasiko ahosī ’’ ti ovaditvā udake vissajjetvā nhatvā nagaraṃ pāvisi .
Satthā
P1.212 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhāsi .Satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā
M1.228 jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā macchī purāṇadutiyikā ahosi , maccho ukkaṇṭhitabhikkhu purohito pana ahameva ahosin ’’ ti .
Macchajātakavaṇṇanā catutthā .