[32]2. Naccajātakavaṇṇanā
Rudaṃ manuññan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ bahubhaṇḍikaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Vatthu heṭṭhā devadhammajātake ( jā .1.1.6) vuttasadisameva .
Satthā taṃ bhikkhuṃ ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu bahubhaṇḍo ’’ ti pucchi .
‘‘ Āma , bhante ’’ ti .
‘‘ Kiṃkāraṇā tvaṃ bhikkhu bahubhaṇḍo jātosī ’’ ti ?
So ettakaṃ sutvāva kuddho nivāsanapārupanaṃ chaḍḍetvā ‘‘ iminā dāni nīhārena vicarāmī ’’ ti satthu purato naggo aṭṭhāsi .
Manussā ‘‘ dhī dhī ’’ ti āhaṃsu .
So tato palāyitvā hīnāyāvatto .
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā ‘‘ satthu nāma purato evarūpaṃ karissatī ’’ ti tassa aguṇakathaṃ kathesuṃ .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti bhikkhū pucchi .
Bhante ,‘‘ so hi nāma bhikkhu tumhākaṃ purato catuparisamajjhe hirottappaṃ pahāya gāmadārako viya naggo ṭhatvā manussehi jigucchiyamāno hīnāyāvattitvā sāsanā parihīno ’’ ti tassa aguṇakathāya nisinnāmhāti .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , idāneva so bhikkhu hirottappābhāvena ratanasāsanā parihīno , pubbe itthiratanapaṭilābhatopi parihīnoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
P1.207M1.223 paṭhamakappe catuppadā sīhaṃ rājānaṃ akaṃsu , macchā ānandamacchaṃ , sakuṇā suvaṇṇahaṃsaṃ .Tassa pana suvaṇṇahaṃsarājassa dhītā haṃsapotikā abhirūpā ahosi .
So tassā varaṃ adāsi , sā attano cittarucitaṃ sāmikaṃ vāresi .
Haṃsarājā tassā varaṃ datvā himavante sabbe sakuṇe sannipātāpesi , nānappakārā haṃsamorādayo sakuṇagaṇā samāgantvā ekasmiṃ mahante pāsāṇatale sannipatiṃsu .
Haṃsarājā ‘‘ attano cittarucitaṃ sāmikaṃ āgantvā gaṇhātū ’’ ti dhītaraṃ pakkosāpesi .
Sā sakuṇasaṅghaṃ olokentī maṇivaṇṇagīvaṃ citrapekhuṇaṃ moraṃ disvā ‘‘ ayaṃ me sāmiko hotū ’’ ti ārocesi .
Sakuṇasaṅghā moraṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu ‘‘ samma mora , ayaṃ rājadhītā ettakānaṃ sakuṇānaṃ majjhe sāmikaṃ rocentī tayi ruciṃ uppādesī ’’ ti .
Moro ‘‘ ajjāpi tāva me balaṃ na passatī ’’ ti atituṭṭhiyā hirottappaṃ bhinditvā
V1.205 tāva mahato sakuṇasaṅghassa majjhe pakkhe pasāretvā naccituṃ ārabhi , naccanto appaṭicchanno ahosi .Suvaṇṇahaṃsarājā lajjito ‘‘ imassa neva ajjhattasamuṭṭhānā hirī atthi , na bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ , nāssa bhinnahirottappassa mama dhītaraṃ dassāmī ’’ ti sakuṇasaṅghamajjhe imaṃ gāthamāha –
32.
‘‘ Rudaṃ manuññaṃ rucirā ca piṭṭhi , veḷuriyavaṇṇūpanibhā ca gīvā ;
Byāmamattāni ca pekhuṇāni , naccena te dhītaraṃ no dadāmī ’’ ti .
Tattha rudaṃ manuññan ti ta-kārassa da-kāro kato , rutaṃ manāpaṃ , vassitasaddo madhuroti attho .
Rucirā ca piṭṭhīti piṭṭhipi te citrā ceva sobhanā ca .
Veḷuriyavaṇṇūpanibhāti veḷuriyamaṇivaṇṇasadisā .
Byāmamattānīti ekabyāmappamāṇāni .
Pekhuṇānīti piñchāni .
Naccena te dhītaraṃ no dadāmīti hirottappaṃ bhinditvā naccitabhāveneva te evarūpassa nillajjassa dhītaraṃ no dadāmīti vatvā haṃsarājā tasmiṃyeva parisamajjhe attano bhāgineyyassa haṃsapotakassa dhītaraṃ adāsi .
Moro haṃsapotikaṃ alabhitvā
P1.208 lajjitvā tatova uppatitvā palāyi .Haṃsarājāpi attano vasanaṭṭhānameva gato .
Satthā
M1.224 ‘‘ na , bhikkhave , idāneva esa hirottappaṃ bhinditvā ratanasāsanā parihīno , pubbepi itthiratanapaṭilābhato parihīnoyevā ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā moro bahubhaṇḍiko ahosi , haṃsarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Naccajātakavaṇṇanā dutiyā .