[36]6. Sakuṇajātakavaṇṇanā
Yaṃ nissitāti idaṃ satthā jetavane viharanto daḍḍhapaṇṇasālaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Eko kira bhikkhu satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā jetavanato nikkhamma kosalesu ekaṃ paccantagāmaṃ nissāya ekasmiṃ araññasenāsane vasati .
Athassa paṭhamamāseyeva paṇṇasālā ḍayhittha .
So ‘‘ paṇṇasālā me daḍḍhā , dukkhaṃ vasāmī ’’ ti manussānaṃ ācikkhi .
Manussā ‘‘ idāni no khettaṃ parisukkhaṃ , kedāre pāyetvā karissāma ’’, tasmiṃ pāyite ‘‘ bījaṃ vapitvā ’’, bīje vutte ‘‘ vatiṃ katvā ’’, vatiyā katāya ‘‘ niddāyitvā , lāyitvā , madditvā ’’ ti evaṃ taṃ taṃ kammaṃ apadisantāyeva temāsaṃ vītināmesuṃ .
So bhikkhu temāsaṃ ajjhokāse dukkhaṃ vasanto
M1.232 kammaṭṭhānaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi .Pavāretvā pana satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ kiṃ bhikkhu sukhena vassaṃvutthosi , kammaṭṭhānaṃ te matthakaṃ pattan ’’ ti pucchi .
So taṃ pavattiṃ ācikkhitvā ‘‘ senāsanasappāyassa me abhāvena kammaṭṭhānaṃ matthakaṃ na pattan ’’ ti āha .
Satthā ‘‘ pubbe bhikkhu tiracchānagatāpi attano sappāyāsappāyaṃ jāniṃsu , tvaṃ kasmā na aññāsī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
V1.213P1.216 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā sakuṇasaṅghaparivuto araññāyatane sākhāviṭapasampannaṃ mahārukkhaṃ nissāya vasati .Athekadivasaṃ tassa rukkhassa sākhāsu aññamaññaṃ ghaṃsantīsu cuṇṇaṃ patati , dhūmo uṭṭhāti .
Taṃ disvā bodhisatto cintesi ‘‘ imā dve sākhā evaṃ ghaṃsamānā aggiṃ vissajjessanti , so patitvā purāṇapaṇṇāni gaṇhissati , tato paṭṭhāya imampi rukkhaṃ jhāpessati , na sakkā idha amhehi vasituṃ , ito palāyitvā aññattha gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
So sakuṇasaṅghassa imaṃ gāthamāha –
36.
‘‘ Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ vihaṅgamā , svāyaṃ aggiṃ pamuñcati ;
Disā bhajatha vakkaṅgā , jātaṃ saraṇato bhayan ’’ ti .
Tattha jagatiruhan ti jagati vuccati pathavī , tattha jātattā rukkho ‘‘ jagatiruho ’’ ti vuccati .
Vihaṅgamāti vihaṃ vuccati ākāsaṃ , tattha gamanato pakkhī ‘‘ vihaṅgamā ’’ ti vuccanti .
Disā bhajathāti imaṃ rukkhaṃ muñcitvā ito palāyantā catasso disā bhajatha .
Vakkaṅgāti sakuṇe ālapati .
Te hi uttamaṅgaṃ galaṃ kadāci kadāci vaṅkaṃ karonti , tasmā ‘‘ vakkaṅgā ’’ ti vuccanti .
Vaṅkā vā tesaṃ ubhosu passesu pakkhā jātāti vakkaṅgā .
Jātaṃ saraṇato bhayan ti amhākaṃ avassayarukkhatoyeva bhayaṃ nibbattaṃ , etha aññattha gacchāmāti .
Bodhisattassa vacanakarā paṇḍitasakuṇā tena saddhiṃ ekappahāreneva uppatitvā aññattha gatā .
Ye pana apaṇḍitā , te ‘‘ evameva esa bindumatte udake kumbhīle passatī ’’ ti tassa vacanaṃ aggahetvā tattheva vasiṃsu .
Tato na cirasseva bodhisattena cintitākāreneva aggi nibbattitvā taṃ rukkhaṃ aggahesi .
Dhūmesu ca jālāsu ca uṭṭhitāsu dhūmandhā
M1.233 sakuṇā aññattha gantuṃ nāsakkhiṃsu , aggimhi patitvā patitvā vināsaṃ pāpuṇiṃsu .Satthā ‘‘ evaṃ bhikkhu pubbe tiracchānagatāpi rukkhagge vasantā attano sappāyāsappāyaṃ jānanti , tvaṃ kasmā na aññāsī ’’ ti imaṃ
P1.217 dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi .Saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhito .
Satthāpi anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā bodhisattassa vacanakarā sakuṇā buddhaparisā ahesuṃ , paṇḍitasakuṇo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Sakuṇajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .