[124]4. Ambajātakavaṇṇanā
Vāyametheva
M1.475 purisoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ vattasampannaṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .So kira sāvatthivāsī kulaputto sāsane uraṃ datvā pabbajito vattasampanno ahosi , ācariyupajjhāyavattāni pānīyaparibhojanīyauposathāgārajantāgharādivattāni ca sādhukaṃ karoti , cuddasasu mahāvattesu asītikhandhakavattesu ca paripūrakārīyeva hoti , vihāraṃ sammajjati , pariveṇaṃ vitakkamāḷakaṃ vihāramaggaṃ sammajjati , manussānaṃ pānīyaṃ deti .
Manussā tassa vattasampattiyaṃ pasīditvā pañcasatamattāni dhuvabhattāni adaṃsu , mahālābhasakkāro uppajji .
Taṃ nissāya bahūnaṃ phāsuvihāro jāto .
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asuko nāma bhikkhu attano vattasampattiyā mahantaṃ lābhasakkāraṃ nibbattesi , etaṃ ekaṃ nissāya bahūnaṃ phāsuvihāro jāto ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave
P1.450 , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepāyaṃ bhikkhu vattasampanno , pubbepetaṃ ekaṃ nissāya pañca isisatāni phalāphalatthāya araññaṃ agantvā eteneva ānītaphalāphalehi yāpesun ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte
V1.431 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcasataisiparivāro pabbatapāde vihāsi .Tadā himavante caṇḍo nidāgho ahosi , tattha tattha pānīyāni chijjiṃsu , tiracchānā pānīyaṃ alabhamānā kilamanti .
Atha tesu tāpasesu eko tāpaso tesaṃ pipāsadukkhaṃ disvā ekaṃ rukkhaṃ chinditvā doṇiṃ katvā pānīyaṃ ussiñcitvā doṇiṃ pūretvā tesaṃ pānīyaṃ adāsi .
Bahūsu sannipatitvā pānīyaṃ pivantesu tāpasassa phalāphalatthāya gamanokāso nāhosi .
So nirāhāropi pānīyaṃ detiyeva .
Migagaṇā cintesuṃ ‘‘ ayaṃ amhākaṃ pānīyaṃ dento phalāphalatthāya gantuṃ okāsaṃ na labhati , nirāhāratāya ativiya kilamati , handamayaṃ katikaṃ karomā ’’ ti .
Te katikaṃ akaṃsu ‘‘ ito paṭṭhāya pānīyaṃ pivanatthāya āgacchantena attano balānurūpena phalāphalaṃ gahetvāva āgantabban ’’ ti .
Te tato paṭṭhāya ekeko tiracchāno
M1.476 attano attano balānurūpena madhuramadhurāni ambajambupanasādīnigahetvāva āgacchati .Ekassa atthāya ābhataṃ phalāphalaṃ aḍḍhateyyasakaṭabhārappamāṇaṃ ahosi .
Pañcasatatāpasā tadeva paribhuñjanti .
Atirekaṃ chaḍḍiyittha .
Bodhisatto taṃ disvā ‘‘ ekaṃ nāma vattasampannaṃ nissāya ettakānaṃ tāpasānaṃ phalāphalatthāya agantvā yāpanaṃ uppannaṃ , vīriyaṃ nāma kātabbamevā ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
124.
‘‘ Vāyametheva puriso , na nibbindeyya paṇḍito ;
Vāyāmassa phalaṃ passa , bhuttā ambā anītihan ’’ ti .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – paṇḍito attano vattapūraṇādike kammasmiṃ vāyametheva , na ukkaṇṭheyya .
Kiṃkāraṇā ?
Vāyāmassa nipphalatāya abhāvato .
Iti mahāsatto
P1.451 ‘‘ vāyāmo nāmesa saphalova hotī ’’ ti isigaṇaṃ ālapanto ‘‘ vāyāmassa phalaṃ passā ’’ ti āha .Kīdisaṃ ?
Bhuttā ambā anītihaṃ .
Tattha ambāti desanāmattaṃ , tehi pana nānappakārāni phalāphalāni ābhatāni .
Tesu sampannatarānaṃ ussannatarānaṃ vā vasena ‘‘ ambā ’’ ti vuttaṃ .
Ye imehi pañcahi isisatehi sayaṃ araññaṃ agantvā ekassa atthāya ānītā ambā bhuttā , idaṃ vāyāmassa phalaṃ .
Tañca kho pana anītihaṃ ,‘‘ iti āha iti āhā ’’ ti evaṃ itihītihena gahetabbaṃ na hoti , paccakkhameva taṃ phalaṃ passāti .
Evaṃ mahāsatto isigaṇassa ovādaṃ adāsi .
Satthā
V1.432 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā vattasampanno tāpaso ayaṃ bhikkhu ahosi , gaṇasatthā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ambajātakavaṇṇanā catutthā .