[117]7. Tittirajātakavaṇṇanā
Accuggatātibalatāti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi .
Tassa vatthu terasakanipāte takkāriyajātake ( jā .1.13.104 ādayo ) āvi bhavissati .
Satthā pana ‘‘ na , bhikkhave , kokāliko idāneva attano vācaṃ nissāya naṭṭho , pubbepi naṭṭhoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
V1.414M1.457 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto udiccabrāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattesi .Himavantappadese sabbo isigaṇo sannipatitvā taṃ ovādācariyaṃ katvā parivāresi .
So pañcannaṃ isisatānaṃ ovādācariyo hutvā jhānakīḷaṃ kīḷanto himavante vasati .
Tadā eko cettha paṇḍurogī tāpaso kuṭhāriṃ gahetvā kaṭṭhaṃ phāleti .
Atheko mukharatāpaso tassa santike nisīditvā ‘‘ idha pahāraṃ dehi , idha pahāraṃ dehī ’’ ti
P1.432 taṃ tāpasaṃ rosesi .So kujjhitvā ‘‘ na dāni me tvaṃ dāruphālanasippaṃ sikkhāpanakācariyo ’’ ti tiṇhaṃ kuṭhāriṃ ukkhipitvā naṃ ekappahāreneva jīvitakkhayaṃ pāpesi .
Bodhisatto tassa sarīrakiccaṃ kāresi .
Tadā assamato avidūre ekasmiṃ vammikapāde eko tittiro vasati .
So sāyaṃ pātaṃ tasmiṃ vammikamatthake ṭhatvā mahāvassitaṃ vassati .
Taṃ sutvā eko luddako ‘‘ tittirena bhavitabban ’’ ti cintetvā saddasaññāya tattha gantvā taṃ vadhitvā ādāya gato .
Bodhisatto tassa saddaṃ asuṇanto ‘‘ asukaṭṭhāne tittiro vasati , kiṃ nu kho tassa saddo na sūyatī ’’ ti tāpase pucchi .
Te tassa tamatthaṃ ārocesuṃ .
So ubhopi tāni kāraṇāni saṃsandetvā isigaṇamajjhe imaṃ gāthamāha –
117.
‘‘ Accuggatātibalatā , ativelaṃ pabhāsitā ;
Vācā hanati dummedhaṃ , tittiraṃ vātivassitan ’’ ti .
Tattha accuggatāti atiuggatā .
Atibalatāti punappunaṃ bhāsanena atibalasabhāvā .
Ativelaṃ pabhāsitāti atikkantavelā pamāṇātikkamena bhāsitā .
Tittiraṃ vātivassitan ti yathā tittiraṃ ativassitaṃ hanati , tathā evarūpā vācā dummedhaṃ bālapuggalaṃ hanatīti .
Evaṃ bodhisatto isigaṇassa ovādaṃ datvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā
M1.458 ‘‘ na , bhikkhave , kokāliko idāneva attano vacanaṃ nissāya naṭṭho , pubbepi naṭṭhoyevā ’’ ti vatvā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā mukharatāpaso kokāliko ahosi , isigaṇo buddhaparisā , gaṇasatthā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Tittirajātakavaṇṇanā sattamā .