[140]10. Kākajātakavaṇṇanā
Niccaṃ ubbiggahadayāti idaṃ satthā jetavane viharanto ñātatthacariyaṃ ārabbha kathesi .
Paccuppannavatthu dvādasakanipāte bhaddasālajātake ( jā .1.12.13 ādayo ) āvi bhavissati .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kākayoniyaṃ nibbatti .
Athekadivasaṃ rañño purohito bahinagare nadiyaṃ nhāyitvā gandhe vilimpitvā mālaṃ piḷandhitvā varavatthanivattho nagaraṃ pāvisi .
Nagaradvāratoraṇe dve kākā nisinnā honti .
Tesu eko ekaṃ āha –
‘‘ samma , ahaṃ imassa brāhmaṇassa matthake sarīravaḷañjaṃ pātessāmī ’’ ti .
Itaro ‘‘ mā te etaṃ rucci , ayaṃ brāhmaṇo issaro , issarajanena ca saddhiṃ veraṃ nāma pāpakaṃ .
Ayañhi kuddho sabbepi kāke vināseyyā ’’ ti .
‘‘ Na sakkā mayā na kātun ’’ ti .
‘‘ Tena hi paññāyissasī ’’ ti vatvā itaro kāko palāyi .
So toraṇassa heṭṭhābhāgaṃ sampatte brāhmaṇe olambakaṃ cālento viya tassa matthake vaccaṃ pātesi .
Brāhmaṇo kujjhitvā kākesu veraṃ bandhi .
Tasmiṃ kāle ekā bhatiyā vīhikoṭṭikadāsī vīhiṃ gehadvāre ātape pattharitvā rakkhantī nisinnāva niddaṃ okkami .
Tassā pamādaṃ ñatvā eko dīghalomako eḷako āgantvā vīhiṃ khādi , sā pabujjhitvā taṃ disvā palāpesi .
Eḷako dutiyampi , tatiyampi tassā tatheva niddāyanakāle āgantvā vīhiṃ khādi .
Sāpi
P1.485 taṃ tikkhattuṃ palāpetvā cintesi ‘‘ ayaṃ punappunaṃ khādanto upaḍḍhavīhiṃ khādissati , bahu me chedo bhavissati , idānissa puna anāgamanakāraṇaṃ karissāmī ’’ ti .Sā alātaṃ gahetvā niddāyamānā viya nisīditvā vīhikhādanatthāya eḷake sampatte uṭṭhāya alātena
M1.511 eḷakaṃ pahari , lomāni aggiṃ gaṇhiṃsu .So sarīre jhāyante ‘‘ aggiṃ nibbāpessāmī ’’ ti vegena gantvā hatthisālāya samīpe ekissā tiṇakuṭiyā sarīraṃ ghaṃsi , sā pajjali .
Tato uṭṭhitā jālā hatthisālaṃ gaṇhi .
Hatthisālāsu jhāyantīsu hatthipiṭṭhāni jhāyiṃsu , bahū hatthī vaṇitasarīrā ahesuṃ .
Vejjā hatthī aroge kātuṃ asakkontā
V1.463 rañño ārocesuṃ .Rājā purohitaṃ āha ‘‘ ācariya , hatthivejjā hatthī tikicchituṃ na sakkonti , api kiñci bhesajjaṃ jānāsī ’’ ti .
‘‘ Jānāmi , mahārājā ’’ ti .
‘‘ Kiṃ laddhuṃ vaṭṭatī ’’ ti ?
‘‘ Kākavasā , mahārājā ’’ ti .
Rājā ‘‘ tena hi kāke māretvā vasaṃ āharathā ’’ ti āha .
Tato paṭṭhāya kāke māretvā vasaṃ alabhitvā tattha tattheva rāsiṃ karonti , kākānaṃ mahābhayaṃ uppajji .
Tadā bodhisatto asītikākasahassaparivāro mahāsusāne vasati .
Atheko kāko gantvā kākānaṃ uppannabhayaṃ bodhisattassa ārocesi .
So cintesi ‘‘ ṭhapetvā maṃ añño mayhaṃ ñātakānaṃ uppannabhayaṃ harituṃ samattho nāma natthi , harissāmi nan ’’ ti dasa pāramiyo āvajjetvā mettāpāramiṃ purecārikaṃ katvā ekavegena pakkhanditvā vivaṭamahāvātapānena pavisitvā rañño āsanassa heṭṭhā pāvisi .
Atha naṃ eko manusso gahitukāmo ahosi .
Rājā ‘‘ saraṇaṃ paviṭṭho , mā gaṇhī ’’ ti vāresi .
Mahāsatto thokaṃ vissamitvā mettāpāramiṃ āvajjetvā heṭṭhāsanā nikkhamitvā rājānaṃ āha –
‘‘ mahārāja , raññā nāma chandādivasena agantvā rajjaṃ kāretuṃ vaṭṭati .
Yaṃ yaṃ kammaṃ kattabbaṃ hoti , sabbaṃ nisamma upadhāretvā kātuṃ vaṭṭati .
Yañca kayiramānaṃ nipphajjati , tadeva kātuṃ vaṭṭati , na itaraṃ .
Sace hi rājāno yaṃ kayiramānaṃ na nipphajjati , taṃ karonti , mahājanassa maraṇabhayapariyosānaṃ mahābhayaṃ uppajjati
P1.486 .Purohito veravasiko hutvā musāvādaṃ abhāsi , kākānaṃ vasā nāma natthī ’’ ti .
Taṃ sutvā rājā pasannacitto bodhisattassa kañcanabhaddapīṭhaṃ dāpetvā tattha nisinnassa pakkhantarāni satapākasahassapākatelehi makkhāpetvā kañcanataṭṭake rājārahaṃ subhojanaṃ bhojāpetvā pānīyaṃ pāyetvā suhitaṃ vigatadarathaṃ mahāsattaṃ etadavoca ‘‘ paṇḍita , tvaṃ ‘ kākānaṃ vasā nāma natthī ’ ti vadesi , kena kāraṇena nesaṃ vasā na hotī ’’ ti bodhisatto ‘‘ iminā
M1.512 ca iminā ca kāraṇenā ’’ ti sakalanivesanaṃ ekaravaṃ katvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha – 140.
‘‘ Niccaṃ ubbiggahadayā , sabbalokavihesakā ;
Tasmā nesaṃ vasā natthi , kākānamhāka ñātinan ’’ ti .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – mahārāja , kākā nāma niccaṃ ubbiggamānasā bhayappattāva viharanti , sabbalokassa ca vihesakā , khattiyādayo manussepi itthipurisepi kumārakumārikādayopi viheṭhentā kilamentāva vicaranti , tasmā imehi dvīhi kāraṇehi nesaṃ
V1.464 amhākaṃ ñātīnaṃ kākānaṃ vasā nāma natthi .Atītepi na bhūtapubbā , anāgatepi na bhavissatīti .
Evaṃ mahāsatto imaṃ kāraṇaṃ uttānaṃ katvā ‘‘ mahārāja , raññā nāma anisamma anupadhāretvā kammaṃ na kattabban ’’ ti rājānaṃ bodhesi .
Rājā tussitvā bodhisattaṃ rajjena pūjesi .
Bodhisatto rajjaṃ raññoyeva paṭidatvā rājānaṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpetvā sabbasattānaṃ abhayaṃ yāci .
Rājā tassa dhammadesanaṃ sutvā sabbasattānaṃ abhayaṃ datvā kākānaṃ nibaddhadānaṃ paṭṭhapesi .
Divase divase taṇḍulambaṇassa bhattaṃ pacitvā nānaggarasehi omadditvā kākānaṃ dīyati , mahāsattassa pana rājabhojanameva dīyittha .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā bārāṇasirājā ānando ahosi , kākarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Kākajātakavaṇṇanā dasamā .
Asampadānavaggo cuddasamo .
Tassuddānaṃ –
Asampadānabhīrukaṃ , ghatāsanajhānasodhaṃ ;
Candābhaṃ suvaṇṇahaṃsaṃ , babbugodhubhatobhaṭṭhaṃ ;
Kākarājāti te dasāti .