[56]6. Kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā
Yo
P1.276 pahaṭṭhena cittenāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi .Eko kira sāvatthivāsī kulaputto satthu dhammadesanaṃ sutvā ratanasāsane uraṃ datvā pabbaji .
Athassa ācariyupajjhāyā ‘‘ āvuso , ekavidhena sīlaṃ nāma , duvidhena , tividhena , catubbidhena , pañcavidhena , chabbidhena , sattavidhena , aṭṭhavidhena , navavidhena , dasavidhena , bahuvidhena sīlaṃ nāma .
Idaṃ cūḷasīlaṃ nāma , idaṃ majjhimasīlaṃ nāma , idaṃ mahāsīlaṃ nāma .
Idaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ nāma , idaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ nāma , idaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ nāma , idaṃ paccayapaṭisevanasīlaṃ nāmā ’’ ti sīlaṃ ācikkhanti .
So cintesi ‘‘ idaṃ sīlaṃ nāma atibahu , ahaṃ ettakaṃ samādāya vattituṃ na sakkhissāmi , sīlaṃ pūretuṃ asakkontassa ca nāma pabbajjāya ko attho , ahaṃ gihī hutvā dānādīni puññāni ca karissāmi , puttadārañca posessāmī ’’ ti .
Evañca pana cintetvā ‘‘ bhante , ahaṃ sīlaṃ rakkhituṃ na sakkhissāmi , asakkontassa ca nāma pabbajjāya ko attho , ahaṃ hīnāyāvattissāmi , tumhākaṃ pattacīvaraṃ gaṇhathā ’’ ti āha .
Atha
M1.294 naṃ āhaṃsu ‘‘ āvuso evaṃ sante dasabalaṃ vanditvāva yāhī ’’ ti te taṃ ādāya satthu santikaṃ dhammasabhaṃ agamaṃsu .Satthā disvāva ‘‘ kiṃ , bhikkhave , anatthikaṃ bhikkhuṃ ādāya āgatatthā ’’ ti āha .
Bhante , ayaṃ bhikkhu ‘‘ ahaṃ sīlaṃ rakkhituṃ na sakkhissāmī ’’ ti pattacīvaraṃ niyyādeti , atha naṃ mayaṃ gahetvā āgatamhāti .
‘‘ Kasmā pana tumhe , bhikkhave , imassa bhikkhuno bahuṃ sīlaṃ ācikkhatha .
Yattakaṃ esa rakkhituṃ sakkoti , tattakameva rakkhissati .
Ito paṭṭhāya tumhe etaṃ mā kiñci avacuttha , ahamettha kattabbaṃ jānissāmi , ehi tvaṃ bhikkhu , kiṃ te bahunā sīlena , tīṇiyeva sīlāni rakkhituṃ sakkhissasī ’’ ti ?
‘‘ Rakkhissāmi , bhante ’’ ti .
Tena hi tvaṃ ito paṭṭhāya kāyadvāraṃ vacīdvāraṃ manodvāranti tīṇi dvārāni
V1.267 rakkha , mā kāyena pāpakammaṃ kari , mā vācāya , mā manasā .‘‘ Gaccha mā hīnāyāvatti , imāni tīṇiyeva sīlāni rakkhā ’’ ti .
Ettāvatā so bhikkhu tuṭṭhamānaso ‘‘ sādhu , bhante , rakkhissāmi imāni tīṇi sīlānī ’’ ti satthāraṃ vanditvā ācariyupajjhāyehi saddhiṃyeva agamāsi .
So tāni tīṇi sīlāni pūrentova aññāsi ‘‘ ācariyupajjhāyehi mayhaṃ ācikkhitaṃ sīlampi ettakameva , te pana attano abuddhabhāvena maṃ bujjhāpetuṃ nāsakkhiṃsu , sammāsambuddho
P1.277 attano buddhasubuddhatāya anuttaradhammarājatāya ettakaṃ sīlaṃ tīsuyeva dvāresu pakkhipitvā maṃ gaṇhāpesi , avassayo vata me satthā jāto ’’ ti vipassanaṃ vaḍḍhetvā katipāheneva arahatte patiṭṭhāsi .Taṃ pavattiṃ ñatvā dhammasabhāyaṃ sannipatitā bhikkhū ‘‘ āvuso , taṃ kira bhikkhuṃ ‘ bahusīlāni rakkhituṃ na sakkomī ’ ti hīnāyāvattantaṃ sabbāni sīlāni tīhi koṭṭhāsehi saṅkhipitvā gāhāpetvā satthā arahattaṃ pāpesi , aho buddhānaṃ balaṃ nāma acchariyan ’’ ti buddhaguṇe kathentā nisīdiṃsu .
Atha satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ bhikkhave , atigarukopi bhāro koṭṭhāsavasena bhājetvā dinno lahuko viya hoti , pubbepi paṇḍitā mahantaṃ kañcanakkhandhaṃ labhitvā ukkhipituṃ asakkontā vibhāgaṃ katvā ukkhipitvā agamaṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
M1.295 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake kassako ahosi .So ekadivasaṃ aññatarasmiṃ chaḍḍitagāmake khette kasiṃ kasati .
Pubbe ca tasmiṃ gāme eko vibhavasampanno seṭṭhi ūrumattapariṇāhaṃ catuhatthāyāmaṃ kañcanakkhandhaṃ nidahitvā kālamakāsi .
Tasmiṃ bodhisattassa naṅgalaṃ lagitvā aṭṭhāsi .
So ‘‘ mūlasantānakaṃ bhavissatī ’’ ti paṃsuṃ viyūhanto taṃ disvā paṃsunā paṭicchādetvā divasaṃ kasitvā atthaṅgate sūriye yuganaṅgalādīni ekamante nikkhipitvā ‘‘ kañcanakkhandhaṃ gaṇhitvā gacchissāmī ’’ ti taṃ ukkhipituṃ nāsakkhi .
Asakkonto nisīditvā ‘‘ ettakaṃ kucchibharaṇāya bhavissati , ettakaṃ nidahitvā ṭhapessāmi , ettakena kammante payojessāmi , ettakaṃ dānādipuññakiriyāya bhavissatī ’’ ti cattāro koṭṭhāse akāsi .
Tassevaṃ vibhattakāle so kañcanakkhandho sallahuko viya ahosi .
So taṃ ukkhipitvā gharaṃ netvā catudhā vibhajitvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato .
Iti
V1.268 bhagavā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha – 56.
‘‘ Yo
P1.278 pahaṭṭhena cittena , pahaṭṭhamanaso naro ;Bhāveti kusalaṃ dhammaṃ , yogakkhemassa pattiyā ;
Pāpuṇe anupubbena , sabbasaṃyojanakkhayan ’’ ti .
Tattha pahaṭṭhenāti vinīvaraṇena .
Pahaṭṭhamanasoti tāya eva vinīvaraṇatāya pahaṭṭhamānaso , suvaṇṇaṃ viya pahaṃsitvā samujjotitasappabhāsacitto hutvāti attho .
Evaṃ satthā arahattakūṭena desanaṃ niṭṭhāpetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā kañcanakkhandhaladdhapuriso ahameva ahosin ’’ ti .
Kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .