Issues
Select Version
( Paṭhamo bhāgo )
( Paṭhamo bhāgo )

[28]8. Nandivisālajātakavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

[28]8. Nandivisālajātakavaṇṇanā
ManuññamevaP1.191 bhāseyyāti idaṃ satthā jetavane viharanto chabbaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ omasavādaṃ ārabbha kathesi .
Tasmiñhi samaye chabbaggiyā kalahaṃ karontā pesale bhikkhū khuṃsenti vambhenti ovijjhanti , dasahi akkosavatthūhi akkosanti .
Bhikkhū bhagavato ārocesuṃ .
Bhagavā chabbaggiye pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ kira bhikkhavo ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccan ’’ ti vutte vigarahitvā ‘‘ bhikkhave , pharusavācā nāma tiracchānagatānampi amanāpā , pubbepi eko tiracchānagato attānaṃ pharusena samudācarantaṃ sahassaṃ parājesī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ gandhārarājā rajjaṃ kāresi .
Tadā bodhisatto goyoniyaṃ nibbatti .
Atha naṃ taruṇavacchakakāleyeva eko brāhmaṇo godakkhiṇādāyakānaṃ santikā labhitvā ‘‘ nandivisālo ’’ ti nāmaṃ katvā puttaṭṭhāne ṭhapetvā sampiyāyamāno yāgubhattādīni datvā posesi .
Bodhisatto vayappatto cintesi ‘‘ ahaṃ iminā brāhmaṇena kicchena paṭijaggito , mayā ca saddhiṃ sakalajambudīpe añño samadhuro goṇo nāma natthi , yaṃnūnāhaṃ attano balaṃ dassetvā brāhmaṇassa posāvaniyaṃ dadeyyan ’’ ti so ekadivasaṃ brāhmaṇaṃ āha ‘‘ gaccha , brāhmaṇa , ekaṃ govittakaseṭṭhiṃ upasaṅkamitvā ‘ mayhaṃ balibaddo atibaddhaṃ sakaṭasataṃ pavaṭṭetī ’ ti vatvā sahassena abbhutaṃ karohī ’’ ti .
So brāhmaṇo seṭṭhissa santikaṃ gantvā kathaṃ samuṭṭhāpesi ‘‘ imasmiṃ nagare kassa goṇo thāmasampanno ’’ ti .
Atha naṃ seṭṭhi ‘‘ asukassa ca asukassa cā ’’ ti vatvā ‘‘ sakalanagare pana amhākaṃ goṇehi sadiso nāma natthī ’’ ti āha .
BrāhmaṇoV1.191 ‘‘ mayhaṃ ekoM1.208 goṇo atibaddhaṃ sakaṭasataṃ pavaṭṭetuṃ samattho atthī ’’ ti āha .
Seṭṭhi gahapati ‘‘ kuto evarūpo goṇo ’’ ti āha .
Brāhmaṇo ‘‘ mayhaṃ gehe atthī ’’ ti .
‘‘ Tena hi abbhutaṃ karohī ’’ ti .
‘‘ Sādhu karomī ’’ ti sahassena abbhutaṃP1.192 akāsi .
So sakaṭasataṃ vālukāsakkharapāsāṇānaṃyeva pūretvā paṭipāṭiyā ṭhapetvā sabbāni akkhabandhanayottena ekato bandhitvā nandivisālaṃ nhāpetvā gandhapañcaṅgulikaṃ katvā kaṇṭhe mālaṃ piḷandhitvā purimasakaṭadhure ekakameva yojetvā sayaṃ dhure nisīditvā patodaṃ ukkhipitvā ‘‘ gaccha kūṭa , vahassu kūṭā ’’ ti āha .
Bodhisatto ‘‘ ayaṃ maṃ akūṭaṃ kūṭavādena samudācaratī ’’ ti cattāro pāde thambhe viya niccale katvā aṭṭhāsi .
Seṭṭhi taṅkhaṇaññeva brāhmaṇaṃ sahassaṃ āharāpesi .
Brāhmaṇo sahassaparājito goṇaṃ muñcitvā gharaṃ gantvā sokābhibhūto nipajji .
Nandivisālo caritvā āgato brāhmaṇaṃ sokābhibhūtaṃ disvā upasaṅkamitvā ‘‘ kiṃ , brāhmaṇa , niddāyasī ’’ ti āha .
‘‘ Kuto me , niddā , sahassaparājitassāti , brāhmaṇa , mayā ettakaṃ kālaṃ tava gehe vasantena atthi kiñci bhājanaṃ vā bhinditapubbaṃ , koci vā madditapubbo , aṭṭhāne vā pana uccārapassāvo katapubbo ’’ ti ?
‘‘ Natthi tātā ’’ ti .
Atha tvaṃ maṃ kasmā kūṭavādena samudācarasi , taveveso doso , mayhaṃ doso natthi , gaccha , tena saddhiṃ dvīhi sahassehi abbhutaṃ karohi , kevalaṃ maṃ akūṭaṃ kūṭavādena mā samudācarasīti .
Brāhmaṇo tassa vacanaṃ sutvā gantvā dvīhi sahassehi abbhutaṃ katvā purimanayeneva sakaṭasataṃ atibandhitvā nandivisālaṃ maṇḍetvā purimasakaṭadhure yojesi .
Kathaṃ yojesīti ?
Yugaṃ dhure niccalaṃ bandhitvā ekāya koṭiyā nandivisālaṃ yojetvā ekaṃ koṭiṃ dhurayottena paliveṭhetvā yugakoṭiñca akkhapādañca nissāya muṇḍarukkhadaṇḍakaṃ datvā tena yottena niccalaṃ bandhitvā ṭhapesi .
Evañhi kate yugaṃ etto vā ito vā na gacchati , sakkā hoti ekeneva goṇena ākaḍḍhituṃ .
Athassa brāhmaṇo dhure nisīditvā nandivisālassa piṭṭhiṃ parimajjitvā ‘‘ gaccha bhadra , vahassu , bhandrā ’’ ti āha .
Bodhisatto atibaddhaṃ sakaṭasataṃ ekavegeneva ākaḍḍhitvā pacchā ṭhitaṃ sakaṭaṃ purato ṭhitassa sakaṭassaP1.193 ṭhāne ṭhapesiM1.209 .
Govittakaseṭṭhi parājito brāhmaṇassa dve sahassāni adāsi .
Aññepi manussā bodhisattassa bahuṃ dhanaṃ adaṃsu , sabbaṃ brāhmaṇasseva ahosi .
Evaṃ so bodhisattaṃ nissāya bahuṃ dhanaṃ labhi .
Satthā ‘‘ na , bhikkhave , pharusavacanaṃ nāma kassaci manāpan ’’ ti chabbaggiye bhikkhū garahitvā sikkhāpadaṃ paññapetvā abhisambuddho hutvā imaṃ gāthamāha –
28.
‘‘ ManuññamevaV1.192 bhāseyya , nāmanuññaṃ kudācanaṃ ;
Manuññaṃ bhāsamānassa , garuṃ bhāraṃ udaddhari ;
Dhanañca naṃ alābhesi , tena cattamano ahū ’’ ti .
Tattha manuññameva bhāseyyāti parena saddhiṃ bhāsamāno catudosavirahitaṃ madhuraṃ manāpaṃ saṇhaṃ mudukaṃ piyavacanameva bhāseyya .
Garuṃ bhāraṃ udaddharīti nandivisālo balibaddo amanāpaṃ bhāsamānassa bhāraṃ anuddharitvā pacchā manāpaṃ piyavacanaṃ bhāsamānassa brāhmaṇassa garuṃ bhāraṃ uddhari , uddharitvā kaḍḍhitvā pavaṭṭesīti attho , da-kāro panettha byañjanasandhivasena padasandhikaro .
Iti satthā ‘‘ manuññameva bhāseyyā ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā brāhmaṇo ānando ahosi , nandivisālo pana ahameva ahosin ’’ ti .
Nandivisālajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .