10. Littavaggo
[91]1. Littajātakavaṇṇanā
Littaṃ
V1.363 paramena tejasāti idaṃ satthā jetavane viharanto apaccavekkhitaparibhogaṃ ārabbha kathesi .Tasmiṃ kira kāle bhikkhū cīvarādīni labhitvā yebhuyyena apaccavekkhitvā paribhuñjanti .
Te cattāro paccaye apaccavekkhitvā paribhuñjamānā yebhuyyena nirayatiracchānayonito na muccanti .
Satthā taṃ kāraṇaṃ ñatvā bhikkhūnaṃ anekapariyāyena dhammiṃ kathaṃ kathetvā apaccavekkhitaparibhoge ādīnavaṃ dassetvā ‘‘ bhikkhave , bhikkhunā nāma cattāro paccaye labhitvā apaccavekkhitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati , tasmā ito paṭṭhāya cattāro paccaye paccavekkhitvā paribhuñjeyyāthā ’’ ti paccavekkhanavidhiṃ dassento ‘‘ idha pana , bhikkhave , bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati sītassa paṭighātāyā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.23; a . ni .6.58) nayena tantiṃ ṭhapetvā ‘‘ bhikkhave , cattāro paccaye evaṃ paccavekkhitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati , apaccavekkhitvā paribhogo nāma halāhalavisaparibhogasadiso .
Porāṇakā hi apaccavekkhitvā dosaṃ ajānitvā visaṃ paribhuñjitvā vipākante mahādukkhaṃ anubhaviṃsū ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
M1.403 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto aññatarasmiṃ mahābhogakule nibbattitvā vayappatto akkhadhutto ahosi .Athāparo kūṭakkhadhutto bodhisattena saddhiṃ kīḷanto attano jaye vattamāne keḷimaṇḍalaṃ na bhindati , parājayakāle pana akkhaṃ mukhe pakkhipitvā ‘‘ akkho naṭṭho ’’ ti keḷimaṇḍalaṃ bhinditvā pakkamati .
Bodhisatto
P1.380 tassa taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ hotu , jānissāmettha patirūpakāraṇan ’’ ti akkhe ādāya attano ghare halāhalavisena rañjitvā punappunaṃ sukkhāpetvā te ādāya tassa santikaṃ gantvā ‘‘ ehi , samma , akkhehi kīḷāmā ’’ ti āha .So ‘‘ sādhu , sammā ’’ ti keḷimaṇḍalaṃ sajjetvā tena saddhiṃ kīḷanto attano parājayakāle ekaṃ akkhaṃ mukhe pakkhipi .
Atha naṃ bodhisatto tathā karontaṃ disvā ‘‘ gilāhi tāva , pacchā idaṃ nāmetanti jānissasī ’’ ti codetuṃ imaṃ gāthamāha –
91.
‘‘ Littaṃ
V1.364 paramena tejasā , gilamakkhaṃ puriso na bujjhati ;Gila re gila pāpadhuttaka , pacchā te kaṭukaṃ bhavissatī ’’ ti .
Tattha littan ti makkhitaṃ rañjitaṃ .
Paramena tejasāti uttamatejasampannena halāhalavisena .
Gilan ti gilanto .
Akkhan ti guḷakaṃ .
Na bujjhatīti ‘‘ ayaṃ me gilato idaṃ nāma karissatī ’’ ti na jānāti .
Gila reti gilāhi are .
Gilāti punapi codento vadati .
Pacchā te kaṭukaṃ bhavissatīti imasmiṃ te akkhe gilite pacchā etaṃ visaṃ tikhiṇaṃ bhavissatīti attho .
So bodhisattassa kathentasseva visavegena mucchito akkhīni parivattetvā khandhaṃ nāmetvā pati .
Bodhisatto ‘‘ idānissa jīvitadānaṃ dātuṃ vaṭṭatī ’’ ti osadhaparibhāvitaṃ vamanayogaṃ datvā vametvā sappiphāṇitamadhusakkarādayo khādāpetvā arogaṃ katvā ‘‘ puna evarūpaṃ mā akāsī ’’ ti ovaditvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘ bhikkhave , apaccavekkhitaparibhogo nāma apaccavekkhitvā katavisaparibhogasadiso hotī ’’ ti vatvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā paṇḍitadhutto ahameva ahosiṃ , kūṭadhutto
M1.404 panettha na kathīyati , yathā ca ettha , evaṃ sabbattha .Yo pana imasmiṃ kāle na paññāyati , so na kathīyatevā ’’ ti .
Littajātakavaṇṇanā paṭhamā .