[45]5. Rohiṇijātakavaṇṇanā
Seyyo
M1.266 amitto tiidaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anāthapiṇḍikaseṭṭhino dāsiṃ ārabbha kathesi .Anāthapiṇḍikassa kira ekā rohiṇī nāma dāsī ahosi .
Tassā vīhipaharaṇaṭṭhāne āgantvā mahallikā mātā nipajji , taṃ makkhikā parivāretvā sūciyā vijjhamānā viya khādanti .
Sā dhītaraṃ āha –
‘‘ amma , makkhikā maṃ khādanti , etā vārehī ’’ ti .
Sā ‘‘ vāressāmi , ammā ’’ ti musalaṃ ukkhipitvā ‘‘ mātu sarīre makkhikā māretvā vināsaṃ pāpessāmī ’’ ti mātaraṃ musalena paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi .
Taṃ disvā ‘‘ mātā me matā ’’ ti rodituṃ ārabhi .
Taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesuṃ .
Seṭṭhi tassā sarīrakiccaṃ kāretvā vihāraṃ gantvā sabbaṃ taṃ pavattiṃ satthu ārocesi .
Satthā ‘‘ na kho , gahapati , esā ‘ mātu sarīre makkhikā māressāmī ’ ti idāneva musalena paharitvā mātaraṃ māresi , pubbepi māresiyevā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā pituaccayena seṭṭhiṭṭhānaṃ pāpuṇi .
Tassāpi rohiṇīyeva nāma dāsī ahosi .
Sāpi attano vīhipaharaṇaṭṭhānaṃ āgantvā nipannaṃ mātaraṃ ‘‘ makkhikā me , amma , vārehī ’’ ti vuttā evameva musalena paharitvā mātaraṃ jīvitakkhayaṃ pāpetvā rodituṃ ārabhi .
Bodhisatto taṃ pavattiṃ
P1.249 sutvā ‘‘ amittopi hi imasmiṃ loke paṇḍitova seyyo ’’ ti cintetvā imaṃ gāthamāha – 45.
‘‘ Seyyo amitto medhāvī , yañce bālānukampako ;
Passa rohiṇikaṃ jammiṃ , mātaraṃ hantvāna socatī ’’ ti .
Tattha medhāvīti paṇḍito ñāṇī vibhāvī .
Yañce bālānukampakoti ettha yan ti liṅgavipallāso kato , ceti nāmatthe nipāto .
Yo nāma bālo anukampako , tato sataguṇena sahassaguṇena
V1.243 paṇḍito amitto hontopi seyyoyevāti attho .Atha vā yan ti paṭisedhanatthe nipāto , no ce bālānukampakoti attho .
Jammin ti lāmikaṃ dandhaṃ .
Mātaraṃ hantvāna socatīti ‘‘ makkhikā māressāmī ’’ ti mātaraṃ hantvā idāni ayaṃ bālā sayameva rodati paridevati .
Iminā kāraṇena
M1.267 imasmiṃ loke amittopi paṇḍito seyyoti bodhisatto paṇḍitaṃ pasaṃsanto imāya gāthāya dhammaṃ desesi .Satthā ‘‘ na kho , gahapati , esā idāneva ‘ makkhikā māressāmī ’ ti mātaraṃ ghātesi , pubbepi ghātesiyevā ’’ ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā mātāyeva mātā ahosi , dhītāyeva dhītā , mahāseṭṭhi pana ahameva ahosin ’’ ti .
Rohiṇijātakavaṇṇanā pañcamā .