[139]9. Ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā
Akkhī bhinnā paṭo naṭṭhoti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .
Tadā kira dhammasabhāyaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , seyyathāpi nāma chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ nevāraññe kaṭṭhatthaṃ pharati , na gāme kaṭṭhatthaṃ pharati , evameva devadatto evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvā ubhato bhaṭṭho ubhato paribāhiro jāto , gihiparibhogā ca parihīno , sāmaññatthañca na paripūretī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , devadatto idāneva ubhato bhaṭṭho hoti , atītepi ubhato bhaṭṭho ahosiyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto rukkhadevatā hutvā nibbatti .
Tadā ekasmiṃ gāmake bāḷisikā vasanti .
Atheko bāḷisiko baḷisaṃ ādāya daharena puttena saddhiṃ yasmiṃ sobbhe pakatiyāpi bāḷisikā macche gaṇhanti , tattha gantvā baḷisaṃ khipi .
Baḷiso udakapaṭicchanne
P1.483 ekasmiṃ khāṇuke laggi .Bāḷisiko taṃ ākaḍḍhituṃ asakkonto cintesi ‘‘ ayaṃ baḷiso mahāmacche laggo bhavissati , puttakaṃ mātu santikaṃ pesetvā paṭivissakehi saddhiṃ kalahaṃ kārāpemi , evaṃ ito na koci koṭṭhāsaṃ paccāsīsissatī ’’ ti .
So puttaṃ āha ‘‘ gaccha , tāta , amhehi mahāmacchassa laddhabhāvaṃ mātu ācikkhāhi ,‘ paṭivissakehi
M1.509 kira saddhiṃ kalahaṃ karohī ’ ti vadehī ’’ ti .So puttaṃ pesetvā baḷisaṃ
V1.461 ākaḍḍhituṃ asakkonto rajjucchedanabhayena uttarisāṭakaṃ thale ṭhapetvā udakaṃ otaritvā macchalobhena macchaṃ upadhārento khāṇukehi paharitvā dvepi akkhīni bhindi .Thale ṭhapitasāṭakaṃpissa coro hari .
So vedanāppatto hutvā hatthena akkhīni uppīḷayamāno gahetvā udakā uttaritvā kampamāno sāṭakaṃ pariyesati .
Sāpissa bhariyā ‘‘ kalahaṃ katvā kassaci apaccāsīsanabhāvaṃ karissāmī ’’ ti ekasmiṃyeva kaṇṇe tālapaṇṇaṃ piḷandhitvā ekaṃ akkhiṃ ukkhalimasiyā añjetvā kukkuraṃ aṅkenādāya paṭivissakagharaṃ agamāsi .
Atha naṃ ekā sahāyikā evamāha ‘‘ ekasmiṃyeva te kaṇṇe tālapaṇṇaṃ piḷandhitaṃ , ekaṃ akkhi añjitaṃ , piyaputtaṃ viya kukkuraṃ aṅkenādāya gharato gharaṃ gacchasi , kiṃ ummattikāsi jātā ’’ ti .
‘‘ Nāhaṃ ummattikā , tvaṃ pana maṃ akāraṇena akkosasi paribhāsasi , idāni taṃ gāmabhojakassa santikaṃ gantvā aṭṭha kahāpaṇe daṇḍāpessāmī ’’ ti evaṃ kalahaṃ katvā ubhopi gāmabhojakassa santikaṃ agamaṃsu .
Kalahe visodhiyamāne tassāyeva matthake daṇḍo pati .
Atha naṃ bandhitvā ‘‘ daṇḍaṃ dehī ’’ ti pothetuṃ ārabhiṃsu .
Rukkhadevatā gāme tassā imaṃ pavattiṃ , araññe cassā patino taṃ byasanaṃ disvā khandhantare ṭhitā ‘‘ bho purisa , tuyhaṃ udakepi kammanto paduṭṭho thalepi , ubhatobhaṭṭho jāto ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
139.
‘‘ Akkhī bhinnā paṭo naṭṭho , sakhigehe ca bhaṇḍanaṃ ;
Ubhato paduṭṭhā kammantā , udakamhi thalamhi cā ’’ ti .
Tattha
P1.484 sakhigehe ca bhaṇḍanan ti sakhī nāma sahāyikā , tassā ca gehe tava bhariyāya bhaṇḍanaṃ kataṃ , bhaṇḍanaṃ katvā bandhitvā pothetvā daṇḍaṃ dāpiyati .Ubhato paduṭṭhā kammantāti evaṃ tava dvīsupi ṭhānesu kammantā paduṭṭhāyeva bhinnāyeva .
Kataresu dvīsu ?
Udakamhi thalamhi cāti , akkhibhedena paṭanāsena ca udake kammantā paduṭṭhā , sakhigehe bhaṇḍanena thale kammantā paduṭṭhāti .
Satthā
V1.462M1.510 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘ tadā bāḷisiko devadatto ahosi , rukkhadevatā pana ahameva ahosin ’’ ti .Ubhatobhaṭṭhajātakavaṇṇanā navamā .