14. Asampadānavaggo
[131]1. Asampadānajātakavaṇṇanā
Asampadānenitarītarassāti
V1.445 idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattaṃ ārabbha kathesi .Tasmiñhi kāle bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso devadatto , akataññū tathāgatassa guṇaṃ na jānātī ’’ ti .
Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva devadatto akataññū , pubbepi akataññūyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .
Atīte
P1.466 magadharaṭṭhe rājagahe ekasmiṃ magadharaññe rajjaṃ kārente bodhisatto tasseva seṭṭhi ahosi asītikoṭivibhavo saṅkhaseṭṭhīti nāmena .Bārāṇasiyaṃ pīḷiyaseṭṭhi nāma asītikoṭivibhavova ahosi .
Te aññamaññaṃ sahāyakā ahesuṃ .
Tesu bārāṇasiyaṃ pīḷiyaseṭṭhissa kenacideva kāraṇena mahantaṃ bhayaṃ uppajji , sabbaṃ sāpateyyaṃ parihāyi .
So daliddo appaṭisaraṇo hutvā bhariyaṃ ādāya saṅkhaseṭṭhiṃ paccayaṃ katvā bārāṇasito nikkhamitvā padasāva rājagahaṃ patvā saṅkhaseṭṭhissa nivesanaṃ agamāsi .
So taṃ disvāva ‘‘ sahāyo me āgato ’’ ti parissajitvā sakkārasammānaṃ katvā katipāhaṃ vītināmetvā ekadivasaṃ ‘‘ samma , kenaṭṭhena āgatosī ’’ ti pucchi .
‘‘ Bhayaṃ me , samma , uppannaṃ , sabbaṃ dhanaṃ parikkhīṇaṃ , upatthambho me hohī ’’ ti .
‘‘ Sādhu samma , mā bhāyī ’’ ti bhaṇḍāgāraṃ vivarāpetvā cattālīsa hiraññakoṭiyo dāpetvā sesampi paricchadaparivāraṃ sabbaṃ attano santakaṃ saviññāṇakaṃ aviññāṇakaṃ majjhe bhinditvā upaḍḍhameva adāsi .
So taṃ vibhavaṃ ādāya puna bārāṇasiṃ gantvā nivāsaṃ kappesi .
Aparabhāge
M1.492 saṅkhaseṭṭhissapi tādisameva bhayaṃ uppajji .So attano paṭisaraṇaṃ upadhārento ‘‘ sahāyassa me mahāupakāro kato , upaḍḍhavibhavo dinno .
Na so maṃ disvā pariccajissati , tassa santikaṃ gamissāmī ’’ ti cintetvā bhariyaṃ ādāya padasāva bārāṇasiṃ gantvā bhariyaṃ āha ‘‘ bhadde , tava mayā saddhiṃ antaravīthiyā gamanaṃ nāma na yuttaṃ , mayā pesitayānamāruyha
V1.446 mahantena parivārena pacchā āgamissasi .Yāva yānaṃ pesemi , tāva idheva hohī ’’ ti vatvā taṃ sālāya ṭhapetvā sayaṃ nagaraṃ pavisitvā seṭṭhissa gharaṃ gantvā ‘‘ rājagahanagarato tumhākaṃ sahāyo saṅkhaseṭṭhi nāma āgato ’’ ti ārocāpesi .
So ‘‘ āgacchatū ’’ ti pakkosāpetvā taṃ disvā neva āsanā vuṭṭhāsi , na paṭisanthāraṃ akāsi , kevalaṃ ‘‘ kimatthaṃ āgatosī ’’ ti pucchi .
‘‘ Tumhākaṃ dassanatthaṃ āgatomhī ’’ ti .
‘‘ Nivāso
P1.467 te kahaṃ gahito ’’ ti ?‘‘ Na tāva nivāsaṭṭhānaṃ atthi , seṭṭhigharaṇimpi sālāya ṭhapetvāva āgatomhī ’’ ti .
‘‘ Tumhākaṃ idha nivāsaṭṭhānaṃ natthi , nivāpaṃ gahetvā ekasmiṃ ṭhāne pacāpetvā bhuñjitvā gacchatha , puna amhākaṃ gharaṃ mā pavisathā ’’ ti vatvā ‘‘ mayhaṃ sahāyassa dussante bandhitvā ekaṃ bahalapalāpatumbaṃ dehī ’’ ti dāsaṃ āṇāpesi .
Taṃ divasaṃ kira so rattasālīnaṃ sakaṭasahassamattaṃ ophunāpetvā koṭṭhāgāraṃ pūrāpesi , cattālīsakoṭidhanaṃ gahetvā āgato akataññū mahācoro sahāyakassa tumbamatte palāpe dāpesi .
Dāso pacchiyaṃ ekaṃ palāpatumbaṃ pakkhipitvā bodhisattassa santikaṃ agamāsi .
Bodhisatto cintesi –
‘‘ ayaṃ asappuriso mama santikā cattālīsakoṭidhanaṃ labhitvā idāni palāpatumbaṃ dāpesi , gaṇhāmi nu kho , na gaṇhāmī ’’ ti ?
Athassa etadahosi ‘‘ ayaṃ tāva akataññū mittadubbhī katavināsakabhāvena mayā saddhiṃ mittabhāvaṃ bhindi .
Sacāhaṃ etena dinnaṃ palāpatumbaṃ lāmakattā na gaṇhissāmi , ahampi mittabhāvaṃ bhindissāmi .
Andhabālā parittakaṃ laddhaṃ aggaṇhantā mittabhāvaṃ vināsenti , ahaṃ pana etena dinnaṃ palāpatumbaṃ gahetvā mama vasena mittabhāvaṃ patiṭṭhāpessāmī ’’ ti .
So palāpatumbaṃ dussante bandhitvā pāsādā oruyha sālaṃ agamāsi .
Atha naṃ bhariyā ‘‘ kiṃ te , ayya , laddhan ’’ ti pucchi .
‘‘ Bhadde amhākaṃ sahāyo pīḷiyaseṭṭhi palāpatumbaṃ datvā amhe ajjeva
M1.493 vissajjesī ’’ ti .Sā ‘‘ ayya , kimatthaṃ aggahesi , kiṃ etaṃ cattālīsakoṭidhanassa anucchavikan ’’ ti rodituṃ ārabhi .
Bodhisattopi ‘‘ bhadde , mā rodi , ahaṃ tena saddhiṃ mittabhāvabhedanabhayena mama vasena mittabhāvaṃ patiṭṭhāpetuṃ gaṇhiṃ , tvaṃ kiṃkāraṇā rodasī ’’ ti vatvā imaṃ gāthamāha –
131.
‘‘ Asampadānenitarītarassa , bālassa mittāni kalībhavanti ;
Tasmā
P1.468 harāmi bhusaṃ aḍḍhamānaṃ , mā me mitti jīyittha sassatāyan ’’ ti .Tattha
V1.447 asampadānenāti asampādānena .Akāralope sandhi , aggahaṇenāti attho .
Itarītarassāti yassa kassaci lāmakālāmakassa .
Bālassa mittāni kalībhavantīti dandhassa apaññassa mittāni kalīni kāḷakaṇṇisadisāni honti , bhijjantīti attho .
Tasmā harāmi bhusaṃ aḍḍhamānan ti tena kāraṇena ahaṃ sahāyena dinnaṃ ekapalāpatumbaṃ harāmi gaṇhāmīti dasseti .
‘‘ Mānan ’’ ti hi aṭṭhannaṃ nāḷīnaṃ nāmaṃ , catunnaṃ aḍḍhamānaṃ , catasso ca nāḷiyo tumbo nāma .
Tena vuttaṃ ‘‘ palāpatumban ’’ ti .
Mā me mitti jīyittha sassatāyan ti mama sahāyena saddhiṃ mitti mā bhijjittha , sassatāva ayaṃ hotūti attho .
Evaṃ vuttepi seṭṭhibhariyā rodateva .
Tasmiṃ khaṇe saṅkhaseṭṭhinā pīḷiyaseṭṭhissa dinno kammantadāso sālādvārena āgacchanto seṭṭhibhariyāya rodanasaddaṃ sutvā sālaṃ pavisitvā attano sāmike disvā pādesu nipatitvā roditvā kanditvā ‘‘ kimatthaṃ idhāgatattha , sāmī ’’ ti pucchi .
Seṭṭhi sabbaṃ ārocesi .
Kammantadāso ‘‘ hotu , sāmi , mā cintayitthā ’’ ti ubhopi assāsetvā attano gehaṃ netvā gandhodakena nhāpetvā bhojetvā ‘‘ sāmikā , vo āgatā ’’ ti sesadāse sannipātetvā dassetvā katipāhaṃ vītināmetvā sabbe dāse gahetvā rājaṅgaṇaṃ gantvā uparavaṃ akāsi .
Rājā pakkosāpetvā ‘‘ kiṃ etan ’’ ti pucchi , te sabbaṃ taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ .
Rājā
M1.494 tesaṃ vacanaṃ sutvā ubhopi seṭṭhī pakkosāpetvā saṅkhaseṭṭhiṃ pucchi ‘‘ saccaṃ kira tayā mahāseṭṭhi pīḷiyaseṭṭhissa cattālīsakoṭidhanaṃ dinnan ’’ ti ?‘‘ Āma , mahārāja , mama sahāyassa maṃ takketvā rājagahaṃ āgatassa na kevalaṃ dhanaṃ , sabbaṃ vibhavajātaṃ saviññāṇakaṃ aviññāṇakaṃ dve koṭṭhāse katvā samabhāge adāsinti .
Rājā ‘‘ saccametan ’’ ti pīḷiyaseṭṭhiṃ pucchi .
‘‘ Āma , devā ’’ ti .
‘‘ Tayā panassa taññeva takketvā āgatassa atthi koci sakkāro vā sammāno vā kato ’’ ti .
So tuṇhī ahosi .
Api pana te etassa palāpatumbamattaṃ dussante pakkhipāpetvā dāpitaṃ
P1.469 atthīti .Tampi sutvā tuṇhīyeva ahosi .
Rājā ‘‘ kiṃ kātabban ’’ ti amaccehi saddhiṃ mantetvā taṃ paribhāsitvā ‘‘ gacchatha , pīḷiyaseṭṭhissa ghare sabbaṃ vibhavaṃ saṅkhaseṭṭhissa dethā ’’ ti āha .
Bodhisatto ‘‘ mahārāja , mayhaṃ parasantakena attho natthi , mayā dinnamattameva pana dāpethā ’’ ti āha .
Rājā bodhisattassa santakaṃ dāpesi .
Bodhisatto sabbaṃ attano dinnavibhavaṃ paṭilabhitvā dāsaparivuto rājagahameva gantvā kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṃ gato .
Satthā
V1.448 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –‘‘ tadā pīḷiyaseṭṭhi devadatto ahosi , saṅkhaseṭṭhi pana ahameva ahosin ’’ ti .
Asampadānajātakavaṇṇanā paṭhamā .