Upāsakavidhikathāvaṇṇanā
Upāsakavidhikosallatthaṃ
M1.140 panettha ko upāsako , kasmā upāsakoti vuccati , kimassa sīlaṃ , ko ājīvo , kā vipatti , kā sampattīti idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ .Tattha ko upāsakoti yo koci tisaraṇagato gahaṭṭho .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ yato kho mahānāma upāsako buddhaṃ saraṇaṃ gato hoti , dhammaṃ saraṇaṃ gato hoti , saṅghaṃ saraṇaṃ gato hoti .
Ettāvatā kho mahānāma upāsako hotī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1033).
Kasmā upāsakoti ratanattayassa upāsanato .
So hi buddhaṃ upāsatīti upāsako .
Dhammaṃ , saṅghaṃ upāsatīti upāsako .
Kimassa
V1.145 sīlan ti pañca veramaṇiyo .Yathāha ‘‘ yato kho mahānāma upāsako pāṇātipātā paṭivirato hoti adinnādānā
P1.136 , kāmesu micchācārā , musāvādā , surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti .Ettāvatā kho mahānāma upāsako sīlavā hotī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1033).
Ko ājīvoti pañca micchāvaṇijjā pahāya dhammena samena jīvitakappanaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ pañcimā , bhikkhave , vaṇijjā upāsakena akaraṇīyā .
Katamā pañca ?
Satthavaṇijjā , sattavaṇijjā , maṃsavaṇijjā , majjavaṇijjā , visavaṇijjā .
Imā kho , bhikkhave , pañca vaṇijjā upāsakena akaraṇīyā ’’ ti ( a . ni .5.177).
Kā vipattīti yā tasseva sīlassa ca ājīvassa ca vipatti , ayamassa vipatti .
Apica yāya esa caṇḍālo ceva hoti malañca patikuṭṭho ca .
Sāpissa vipattīti veditabbā .
Te ca atthato assaddhiyādayo pañca dhammā honti .
Yathāha ‘‘ pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato upāsako upāsakacaṇḍālo ca hoti upāsakamalañca upāsakapatikuṭṭho ca .
Katamehi pañcahi ?
Assaddho hoti , dussīlo hoti , kotūhalamaṅgaliko hoti , maṅgalaṃ pacceti no kammaṃ , ito ca bahiddhā dakkhiṇeyyaṃ pariyesati tattha ca pubbakāraṃ karotī ’’ ti ( a . ni .5.175).
Kā
M1.141 sampattīti yā cassa sīlasampadā ca ājīvasampadā ca , sā sampatti .Ye cassa ratanabhāvādikarā saddhādayo pañca dhammā .
Yathāha ‘‘ pañcahi , bhikkhave , dhammehi samannāgato upāsako upāsakaratanañca hoti upāsakapadumañca upāsakapuṇḍarīkañca .
Katamehi pañcahi ?
Saddho hoti , sīlavā hoti , na kotūhalamaṅgaliko hoti , kammaṃ pacceti no maṅgalaṃ , na ito bahiddhā dakkhiṇeyyaṃ gavesati , idha ca pubbakāraṃ karotī ’’ ti ( a . ni .5.175).
Ajjataggeti ettha ayaṃ agga saddo ādikoṭikoṭṭhāsaseṭṭhesu dissati .
‘‘ Ajjatagge , samma dovārika , āvarāmi dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnan ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.70) hi ādimhi
V1.146 dissati .‘‘ Teneva aṅgulaggena taṃ aṅgulaggaṃ parāmaseyya ,( kathā .441) ucchaggaṃ veḷaggan ’’ tiādīsu koṭiyaṃ .
‘‘ Ambilaggaṃ vā madhuraggaṃ vā tittakaggaṃ vā ( saṃ . ni .5.374), anujānāmi , bhikkhave , vihāraggena vā pariveṇaggena vā bhājetun ’’ tiādīsu ( cūḷava .318) koṭṭhāse .
‘‘ Yāvatā , bhikkhave , sattā apadā vā … pe … tathāgato tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ tiādīsu ( a . ni .4.34) seṭṭhe .
Idha panāyaṃ
P1.137 ādimhi daṭṭhabbo .Tasmā ajjataggeti ajjataṃ ādiṃ katvā , evamettha attho veditabbo .
Ajjatan ti ajjabhāvaṃ .
Ajjadaggeti vā pāṭho , da-kāro padasandhikaro , ajja aggaṃ katvāti attho .
Pāṇupetan ti pāṇehi upetaṃ , yāva me jīvitaṃ pavattati , tāva upetaṃ .
Anaññasatthukaṃ tīhi saraṇagamanehi saraṇaṃ gataṃ upāsakaṃ kappiyakārakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu jānātu .
Ahañhi sacepi me tikhiṇena asinā sīsaṃ chindeyya , neva buddhaṃ ‘‘ na buddho ’’ ti vā dhammaṃ ‘‘ na dhammo ’’ ti vā , saṅghaṃ ‘‘ na saṅgho ’’ ti vā vadeyyanti .
Evaṃ attasanniyyātanena saraṇaṃ gantvā catūhi ca paccayehi pavāretvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkāmīti .
Upāsakavidhikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Bhayabheravasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .