Asammohavihāravaṇṇanā
50. Evaṃ
M1.125 bhiṃsanakesupi ṭhānesu attano bhayabheravābhāvaṃ dassetvā idāni jhāyīnaṃ sammohaṭṭhānesu attano asammohavihāraṃ dassetuṃ santi kho pana , brāhmaṇātiādimāha .Tattha santīti atthi saṃvijjanti upalabbhanti .
Rattiṃyeva samānan ti rattiṃyeva santaṃ , divāti sañjānantīti ‘‘ divaso ayan ’’ ti sañjānanti .
Divāyeva samānan ti divasaṃyeva santaṃ .
Rattīti sañjānantīti ‘‘ ratti ayan ’’ ti sañjānanti .
Kasmā panete evaṃsaññino hontīti .
Vuṭṭhānakosallābhāvato vā sakuṇarutato vā .
Kathaṃ ?
Idhekacco odātakasiṇalābhī divā parikammaṃ katvā divā samāpanno divāyeva vuṭṭhahāmīti manasikāraṃ uppādeti , no ca kho addhānaparicchede kusalo hoti .
So divasaṃ atikkamitvā rattibhāge vuṭṭhāti .
Odātakasiṇapharaṇavasena cassa visadaṃ hoti vibhūtaṃ suvibhūtaṃ .
So , divā vuṭṭhahāmīti uppāditamanasikāratāya odātakasiṇapharaṇavisadavibhūtatāya ca rattiṃyeva samānaṃ divāti sañjānāti .
Idha panekacco nīlakasiṇalābhī rattiṃ parikammaṃ katvā rattiṃ samāpanno rattiṃyeva vuṭṭhahāmīti
V1.129 manasikāraṃ uppādeti , no ca kho addhānaparicchede kusalo hoti .So rattiṃ atikkamitvā divasabhāge vuṭṭhāti .
Nīlakasiṇapharaṇavasena cassa avisadaṃ hoti avibhūtaṃ .
So rattiṃ vuṭṭhahāmīti uppāditamanasikāratāya nīlakasiṇapharaṇāvisadāvibhūtatāya ca divāyeva samānaṃ rattīti sañjānāti .
Evaṃ tāva vuṭṭhānakosallābhāvato evaṃsaññino honti .
Sakuṇarutato pana idhekacco antosenāsane nisinno hoti .
Atha divā ravanakasakuṇā kākādayo candālokena divāti
P1.122 maññamānā rattiṃ ravanti , aññehi vā kāraṇehi .So tesaṃ saddaṃ sutvā rattiṃyeva samānaṃ divāti sañjānāti .
Idha panekacco pabbatantare gambhīrāya ghanavanappaṭicchannāya giriguhāya sattāhavaddalikāya vattamānāya antarahitasūriyāloke kāle nisinno hoti .
Atha rattiṃ ravanakasakuṇā ulūkādayo majjhanhikasamayepi tattha tattha samandhakāre nilīnā rattisaññāya vā aññehi vā kāraṇehi ravanti .
So tesaṃ saddaṃ sutvā divāyeva samānaṃ rattīti sañjānāti .
Evaṃ sakuṇarutato evaṃsaññino hontīti .
Idamahan ti idaṃ ahaṃ evaṃ sañjānanaṃ
M1.126 .Sammohavihārasmiṃ vadāmīti sammohavihārapariyāpannaṃ antogadhaṃ , sammohavihārānaṃ aññataraṃ vadāmīti vuttaṃ hoti .
Ahaṃ kho pana brāhmaṇa … pe … sañjānāmīti pākaṭo bodhisattassa rattindivaparicchedo sattāhavaddalepi candimasūriyesu adissamānesupi jānātiyeva ‘‘ ettakaṃ purebhattakālo gato , ettakaṃ pacchābhattakālo , ettakaṃ paṭhamayāmo , ettakaṃ majjhimayāmo , ettakaṃ pacchimayāmo ’’ ti , tasmā evamāha .
Anacchariyañcetaṃ yaṃ pūritapāramī bodhisatto evaṃ jānāti .
Padesañāṇe ṭhitānaṃ sāvakānampi hi rattindivaparicchedo pākaṭo hoti .
Kalyāṇiyamahāvihāre kira godattatthero dvaṅgulakāle bhattaṃ gahetvā aṅgulakāle bhuñjati .
Sūriye adissamānepi pātoyeva senāsanaṃ pavisitvā tāya velāya nikkhamati .
Ekadivasaṃ ārāmikā ‘‘ sve therassa nikkhamanakāle passāmā ’’ ti bhattaṃ sampādetvā kālatthambhamūle nisīdiṃsu .
Thero dvaṅgulakāleyeva nikkhamati .
Tato pabhuti kira sūriye adissamānepi therassa nikkhamanasaññāya eva bheriṃ ākoṭenti .
Ajagaravihārepi
V1.130 kāḷadevatthero antovasse yāmagaṇḍikaṃ paharati , āciṇṇametaṃ therassa .Na ca yāmayantanāḷikaṃ payojeti , aññe bhikkhū payojenti .
Atha nikkhante paṭhame yāme there muggaraṃ gahetvā ṭhitamatteyeva ekaṃ dve vāre paharanteyeva vā yāmayantaṃ patati , evaṃ tīsu yāmesu samaṇadhammaṃ katvā thero pātoyeva gāmaṃ pavisitvā piṇḍapātaṃ ādāya vihāraṃ āgantvā bhojanavelāya
P1.123 pattaṃ gahetvā divā vihāraṭṭhānaṃ gantvā samaṇadhammaṃ karoti .Bhikkhū kālatthambhaṃ disvā therassa adisvā āgamanatthāya pesenti .
So bhikkhu theraṃ divā vihāraṭṭhānā nikkhamantameva vā antarāmagge vā passati .
Evaṃ padesañāṇe ṭhitānaṃ sāvakānampi rattindivaparicchedo pākaṭo hoti , kimaṅgaṃ pana bodhisattānanti .
Yaṃ kho taṃ brāhmaṇa … pe … vadeyyāti ettha pana ‘‘ yaṃ kho taṃ , brāhmaṇa , asammohadhammo satto loke uppanno … pe … sukhāya devamanussānan ’’ ti vacanaṃ
M1.127 vadamāno koci sammā vadeyya , sammā vadamāno siyā , na vitathavādī assa .Mameva taṃ vacanaṃ vadamāno sammā vadeyya , sammā vadamāno siyā , na vitathavādī assāti evaṃ padasambandho veditabbo .
Tattha asammohadhammoti asammohasabhāvo .
Loketi manussaloke .
Bahujanahitāyāti bahujanassa hitatthāya , paññāsampattiyā diṭṭhadhammikasamparāyikahitūpadesakoti .
Bahujanasukhāyāti bahujanassa sukhatthāya , cāgasampattiyā upakaraṇasukhassa dāyakoti .
Lokānukampāyāti lokassa anukampatthāya , mettākaruṇāsampattiyā mātāpitaro viya lokassa rakkhitā gopayitāti .
Atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ti idha devamanussaggahaṇena ca bhabbapuggalaveneyyasatteyeva gahetvā tesaṃ nibbānamaggaphalādhigamāya attano uppattiṃ dassetīti veditabbo .
Atthāyāti hi vutte paramatthatthāya nibbānāyāti vuttaṃ hoti .
Hitāyāti vutte taṃ sampāpakamaggatthāyāti vuttaṃ hoti , nibbānasampāpakamaggato hi uttari hitaṃ nāma natthi .
Sukhāyāti vutte phalasamāpattisukhatthāyāti vuttaṃ hoti , tato uttari sukhābhāvato .
Vuttañcetaṃ ‘‘ ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiñca sukhavipāko ’’ ti ( dī . ni .3.355; a . ni .5.27; vibha .804).
Asammohavihāravaṇṇanā niṭṭhitā .