Aṭṭhaparisavaṇṇanā
151.‘‘ Aṭṭha
V1.346 kho imā sāriputtā ’’ ti idaṃ kasmā āraddhaṃ ?Vesārajjañāṇassa baladassanatthaṃ .
Yathā hi byattaṃ parisaṃ ajjhogāhetvā viññūnaṃ cittaṃ ārādhanasamatthāya kathāya dhammakathikassa chekabhāvo paññāyati , evaṃ imā aṭṭha parisā patvā vesārajjañāṇassa vesārajjabhāvo sakkā ñātunti vesārajjañāṇassa balaṃ dassento , aṭṭha kho imā sāriputtātiādimāha .
Tattha khattiyaparisāti khattiyānaṃ sannipatitvā nisinnaṭṭhānaṃ , esa nayo sabbattha .
Mārakāyikānaṃ pana sannipatitvā nisinnaṭṭhānaṃ māraparisā veditabbā , na mārānaṃ .
Sabbāpi cetā parisā uggaṭṭhānadassanavasena gahitā .
Manussā hi ‘‘ ettha rājā nisinno ’’ ti pakativacanampi vattuṃ na sakkonti , kacchehi sedā muccanti .
Evaṃ uggā khattiyaparisā .
Brāhmaṇā tīsu vedesu kusalā honti , gahapatayo nānāvohāresu ceva akkharacintāya ca .
Samaṇā sakavādaparavādesu kusalā honti .
Tesaṃ majjhe dhammakathākathanaṃ nāma ativiya bhāro .
Amanussāpi uggā honti .
Amanussoti hi vuttamattepi manussānaṃ sakalasarīraṃ saṅkampati , tesaṃ rūpaṃ vā disvā saddaṃ vā sutvā sattā visaññino honti .
Evaṃ amanussaparisā uggā .
Tāsupi dhammakathākathanaṃ nāma ativiya bhāro .
Iti uggaṭṭhānadassanavasena tā gahitāti veditabbā .
Ajjhogāhatīti anupavisati .
Anekasataṃ khattiyaparisan ti bimbisārasamāgama ñātisamāgama licchavīsamāgamasadisaṃ .
Aññesupi cakkavāḷesu labbhatiyeva .
Kiṃ pana bhagavā aññāni cakkavāḷānipi gacchatīti ?
Āma gacchati .
Kīdiso hutvā ?
Yādisā te , tādisoyeva .
Tenevāha ‘‘ abhijānāmi
M1.340 kho panāhaṃ , ānanda , anekasataṃ khattiyaparisaṃ upasaṅkamitā , tattha yādisako tesaṃP2.35 vaṇṇo hoti , tādisako mayhaṃ vaṇṇo hoti .Yādisako tesaṃ saro hoti , tādisako mayhaṃ saro hoti .
Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṃsemi .
Bhāsamānañca maṃ na jānanti ‘ ko nu kho ayaṃ bhāsati devo vā manusso vā ’ ti .
Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā antaradhāyāmi
V1.347 .Antarahitañca maṃ na jānanti ‘ ko nu kho ayaṃ antarahito devo vā manusso vā ’’’ ti ( dī . ni .2.172).
Khattiyā keyūraṅgadamālāgandhādivibhūsitā nānāvirāgavasanā āmukkamaṇikuṇḍalā moḷidharā honti .
Kiṃ bhagavāpi evaṃ attānaṃ maṇḍeti ?
Te ca odātāpi honti kāḷāpi maṃgulacchavīpi .
Kiṃ satthāpi evarūpo hotīti ?
Satthā attano pabbajitavaseneva gacchati , tesaṃ pana tādiso hutvā upaṭṭhāti , gantvā rājāsane nisinnaṃ attānaṃ dasseti , tesaṃ ‘‘ ajja amhākaṃ rājā ativiya virocatī ’’ ti hoti .
Te ca bhinnassarāpi honti gaggassarāpi kākassarāpi .
Satthā brahmassareneva dhammaṃ katheti .
Tādisako mayhaṃ saro hotīti idaṃ pana bhāsantaraṃ sandhāya kathitaṃ .
Manussānaṃ pana taṃ sutvā ‘‘ ajja rājā madhurena sarena kathetī ’’ ti hoti .
Kathetvā pakkante ca bhagavati puna rājānaṃ āgataṃ disvā ‘‘ ko nu kho ayan ’’ ti vīmaṃsā uppajjati .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ko nu kho ayaṃ imasmiṃ ṭhāne idāneva māgadhabhāsāya sīhaḷabhāsāya madhurena sarena kathento antarahito , kiṃ devo , udāhu manussoti ?
Kimatthaṃ panevaṃ ajānantānaṃ dhammaṃ desetīti ?
Vāsanatthāya .
Evaṃ sutopi hi dhammo anāgate paccayo hotiyevāti anāgataṃ paṭicca desetīti .
Sannisinnapubban ti saṅgamma nisinnapubbaṃ .
Sallapitapubban ti ālāpasallāpo katapubbo .
Sākacchāti dhammasākacchāpi samāpajjitapubbā .
Anekasataṃ brāhmaṇaparisan tiādīnampi soṇadaṇḍasamāgamādivasena ceva aññacakkavāḷavasena ca sambhavo veditabbo .
Aṭṭhaparisavaṇṇanā niṭṭhitā .