Āsavakkhayañāṇakathāvaṇṇanā
54. Tatiyavijjāya so evaṃ samāhite citteti vipassanāpādakaṃ catutthajjhānacittaṃ veditabbaṃ .
Āsavānaṃ khayañāṇāyāti
P1.127 arahattamaggañāṇatthāya .Arahattamaggo hi āsavavināsanato āsavānaṃ khayoti vuccati , tatra cetaṃ ñāṇaṃ , tappariyāpannattāti .
Cittaṃ abhininnāmesin ti
V1.135 vipassanācittaṃ abhinīhariṃ .So idaṃ dukkhan ti evamādīsu ‘‘ ettakaṃ dukkhaṃ , na ito bhiyyo ’’ ti sabbampi dukkhasaccaṃ sarasalakkhaṇapaṭivedhena yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ jāniṃ paṭivijjhiṃ .
Tassa ca dukkhassa nibbattikaṃ taṇhaṃ ayaṃ dukkhasamudayoti .
Tadubhayampi yaṃ ṭhānaṃ patvā nirujjhati , taṃ tesaṃ appavattiṃ nibbānaṃ ayaṃ dukkhanirodhoti .
Tassa sampāpakaṃ ariyamaggaṃ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti sarasalakkhaṇapaṭivedhena yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ jāniṃ paṭivijjhinti evamattho veditabbo .
Evaṃ sarūpato saccāni dassetvā idāni kilesavasena pariyāyato dassento ime āsavātiādimāha .
Tassa me evaṃ jānato evaṃ passatoti tassa mayhaṃ evaṃ jānantassa evaṃ passantassa .
Saha vipassanāya koṭippattaṃ maggaṃ katheti .
Kāmāsavāti kāmāsavato .
Vimuccitthāti iminā phalakkhaṇaṃ dasseti , maggakkhaṇe hi cittaṃ vimuccati , phalakkhaṇe vimuttaṃ hoti .
Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇan ti iminā paccavekkhaṇañāṇaṃ dasseti .
Khīṇā jātītiādīhi tassa bhūmiṃ , tena hi ñāṇena bhagavā paccavekkhanto ‘‘ khīṇā jātī ’’ tiādīni abbhaññāsi .
Katamā pana bhagavato jāti khīṇā , kathañca naṃ abbhaññāsīti ?
Na tāvassa atītā jāti khīṇā , pubbeva khīṇattā , na anāgatā , anāgate vāyāmābhāvato , na paccuppannā , vijjamānattā .
Yā pana maggassa abhāvitattā uppajjeyya ekacatupañcavokārabhavesu ekacatupañcakkhandhabhedā jāti , sā maggassa bhāvitattā anuppādadhammataṃ āpajjanena khīṇā , taṃ so maggabhāvanāya pahīnakilese paccavekkhitvā ‘‘ kilesābhāve vijjamānampi kammaṃ āyatiṃ appaṭisandhikaṃ hotī ’’ ti jānanto abbhaññāsi .
Vusitan ti
M1.132 vutthaṃ parivutthaṃ , kataṃ caritaṃ niṭṭhitanti attho .Brahmacariyan ti maggabrahmacariyaṃ , puthujjanakalyāṇakena hi saddhiṃ sattasekkhā brahmacariyavāsaṃ vasanti nāma , khīṇāsavo vutthavāso .
Tasmā bhagavā attano brahmacariyavāsaṃ paccavekkhanto ‘‘ vusitaṃ brahmacariyan ’’ ti abbhaññāsi .
Kataṃ karaṇīyan ti catūsu
P1.128 saccesu catūhi maggehi pariññāpahānasacchikiriyābhāvanāvasena soḷasavidhampi kiccaṃ niṭṭhāpitanti attho .Puthujjanakalyāṇakādayo hi taṃ kiccaṃ karonti , khīṇāsavo katakaraṇīyo .
Tasmā bhagavā attano karaṇīyaṃ paccavekkhanto ‘‘ kataṃ karaṇīyan ’’ ti abbhaññāsi .
Nāparaṃ
V1.136 itthattāyāti idāni puna itthabhāvāya evaṃsoḷasakiccabhāvāya , kilesakkhayāya vā maggabhāvanākiccaṃ me natthīti abbhaññāsi .Atha vā itthattāyāti itthabhāvato imasmā evaṃpakārā idāni vattamānakkhandhasantānā aparaṃ khandhasantānaṃ mayhaṃ natthi .
Ime pana pañcakkhandhā pariññātā tiṭṭhanti chinnamūlakā rukkhā viya .
Te carimakaviññāṇanirodhena anupādāno viya jātavedo nibbāyissantīti abbhaññāsi .
Idāni evaṃ paccavekkhaṇañāṇapariggahitaṃ āsavānaṃ khayañāṇādhigamaṃ brāhmaṇassa dassento , ayaṃ kho me brāhmaṇātiādimāha .
Tattha vijjāti arahattamaggañāṇavijjā .
Avijjāti catusaccapaṭicchādikā avijjā .
Sesaṃ vuttanayameva .
Ettāvatā ca pubbenivāsañāṇena atītaṃsañāṇaṃ , dibbacakkhunā paccuppannānāgataṃsañāṇaṃ , āsavakkhayena sakalalokiyalokuttaraguṇanti evaṃ tīhi vijjāhi sabbepi sabbaññuguṇe saṅgahetvā pakāsento attano asammohavihāraṃ brāhmaṇassa dassesi .
Āsavakkhayañāṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .