9. Brahmanimantanikasuttavaṇṇanā

501. EvaṃV2.298P2.405M2.302 me sutan ti brahmanimantanikasuttaṃ .

Tattha pāpakaṃ diṭṭhigatan ti lāmakā sassatadiṭṭhi .

Idaṃ niccan ti idaṃ saha kāyena brahmaṭṭhānaṃ aniccaṃ ‘‘ niccan ’’ ti vadati .

Dhuvādīni tasseva vevacanāni .

Tattha dhuvan ti thiraṃ .

Sassatan ti sadā vijjamānaṃ .

Kevalan ti akhaṇḍaṃ sakalaṃ .

Acavanadhamman ti acavanasabhāvaṃ .

Idañhi na jāyatītiādīsu imasmiṃ ṭhāne koci jāyanako vā jīyanako vā mīyanako vā cavanako vā upapajjanako vā natthīti sandhāya vadati .

Ito ca panaññan ti ito saha kāyakā brahmaṭṭhānā uttari aññaṃ nissaraṇaṃ nāma natthīti evamassa thāmagatā sassatadiṭṭhi uppannā hoti .

Evaṃvādī pana so upari tisso jhānabhūmiyo cattāro maggā cattāri phalāni nibbānanti sabbaṃ paṭibāhati .

Avijjāgatoti avijjāya gato samannāgato aññāṇī andhībhūto .

Yatra hi nāmāti yo nāma .

502. Atha kho , bhikkhave , māro pāpimāti māro kathaṃ bhagavantaṃ addasa ?

So kira attano bhavane nisīditvā kālena kālaṃ satthāraṃ āvajjeti –

‘‘ ajja samaṇo gotamo katarasmiṃ gāme vā nigame vā vasatī ’’ ti .

Imasmiṃ pana kāle āvajjanto ,‘‘ ukkaṭṭhaṃ nissāya subhagavane viharatī ’’ ti ñatvā ,‘‘ kattha nu kho gato ’’ ti olokento brahmalokaṃ gacchantaṃ disvā ,‘‘ samaṇo gotamo brahmalokaṃ gacchati , yāva tattha dhammakathaṃ kathetvā brahmagaṇaṃ mama visayā nātikkameti , tāva gantvā dhammadesanāyaṃ vichandaṃ karissāmī ’’ ti satthu padānupadiko gantvā brahmagaṇassa antare adissamānena kāyena aṭṭhāsi .

So ,‘‘ satthārā bakabrahmā apasādito ’’ ti ñatvā brahmuno upatthambho hutvā aṭṭhāsi .

Tena vuttaṃ –

‘‘ atha kho , bhikkhave , māro pāpimā ’’ ti .

Brahmapārisajjaṃ anvāvisitvāti ekassa brahmapārisajjassa sarīraṃ pavisitvā .

Mahābrahmānaṃ pana brahmapurohitānaṃ vā anvāvisituṃ na sakkoti .

Metamāsadoti māP2.406 etaṃ apasādayittha .

AbhibhūtiV2.299 abhibhavitvā ṭhito jeṭṭhako .

Anabhibhūtoti aññehi anabhibhūto .

Aññadatthūti ekaṃsavacaneM2.303 nipāto .

Dassanavasena daso , sabbaṃ passatīti dīpeti .

Vasavattīti sabbajanaṃ vase vatteti .

Issaroti loke issaro .

Kattā nimmātāti lokassa kattā ca nimmātā ca , pathavīhimavantasinerucakkavāḷamahāsamuddacandimasūriyā ca iminā nimmitāti dīpeti .

Seṭṭho sajitāti ayaṃ lokassa uttamo ca sajitā ca .

‘‘ Tvaṃ khattiyo nāma hohi , tvaṃ brāhmaṇo nāma , vesso nāma , suddo nāma , gahaṭṭho nāma , pabbajito nāma , antamaso oṭṭho hohi , goṇo hohī ’’ ti evaṃ sattānaṃ visajjetā ayanti dasseti .

Vasī pitā bhūtabhabyānan ti ayaṃ ciṇṇavasitāya vasī , ayaṃ pitā bhūtānañca bhabyānañcāti vadati .

Tattha aṇḍajajalābujā sattā antoaṇḍakose ceva antovatthimhi ca bhabyā nāma , bahi nikkhantakālato paṭṭhāya bhūtā .

Saṃsedajā paṭhamacittakkhaṇe bhabyā , dutiyato paṭṭhāya bhūtā .

Opapātikā paṭhamairiyāpathe bhabyā , dutiyato paṭṭhāya bhūtāti veditabbā .

Te sabbepi etassa puttāti saññāya ,‘‘ pitā bhūtabhabyānan ’’ ti āha .

Pathavīgarahakāti yathā tvaṃ etarahi ,‘‘ aniccā dukkhā anattā ’’ ti pathaviṃ garahasi jigucchasi , evaṃ tepi pathavīgarahakā ahesuṃ , na kevalaṃ tvaṃyevāti dīpeti .

Āpagarahakātiādīsupi eseva nayo .

Hīne kāye patiṭṭhitāti catūsu apāyesu nibbattā .

Pathavīpasaṃsakāti yathā tvaṃ garahasi , evaṃ agarahitvā ,‘‘ niccā dhuvā sassatā acchejjā abhejjā akkhayā ’’ ti evaṃ pathavīpasaṃsakā pathaviyā vaṇṇavādino ahesunti vadati .

Pathavābhinandinoti taṇhādiṭṭhivasena pathaviyā abhinandino .

Sesesupi eseva nayo .

Paṇīte kāye patiṭṭhitāti brahmaloke nibbattā .

Taṃ tāhan ti tena kāraṇena taṃ ahaṃ .

Iṅghāti codanatthe nipāto .

Upātivattitthoti atikkamittha .

‘‘ Upātivattito ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .

Daṇḍena paṭippaṇāmeyyāti catuhatthena muggaradaṇḍena pothetvā palāpeyya .

Narakapapāteti sataporise mahāsobbhe .

VirādheyyātiP2.407 hatthena gahaṇayutte vā pādena patiṭṭhānayutte vā ṭhāne gahaṇapatiṭṭhānāni kātuṃ na sakkuṇeyya .

Nanu tvaṃ bhikkhu passasīti bhikkhu nanu tvaṃ imaṃ brahmaparisaṃ sannipatitaṃ obhāsamānaṃ virocamānaṃ jotayamānaṃ passasīti brahmuno ovāde ṭhitānaṃM2.304 iddhānubhāvaṃ dasseti .

Iti kho maṃ , bhikkhave , māro pāpimā brahmaparisaṃ upanesīti , bhikkhaveV2.300 , māro pāpimā nanu tvaṃ bhikkhu passasi brahmaparisaṃ yasena ca siriyā ca obhāsamānaṃ virocamānaṃ jotayamānaṃ , yadi tvampi mahābrahmuno vacanaṃ anatikkamitvā yadeva te brahmā vadati , taṃ kareyyāsi , tvampi evamevaṃ yasena ca siriyā ca viroceyyāsīti evaṃ vadanto maṃ brahmaparisaṃ upanesi upasaṃhari .

Mā tvaṃ maññitthoti mā tvaṃ maññi .

Māro tvamasi pāpimāti pāpima tvaṃ mahājanassa māraṇato māro nāma , pāpakaṃ lāmakaṃ mahājanassa ayasaṃ karaṇato pāpimā nāmāti jānāmi .

503. Kasiṇaṃ āyun ti sakalaṃ āyuṃ .

Te kho evaṃ jāneyyun ti te evaṃ mahantena tapokammena samannāgatā , tvaṃ pana purimadivase jāto , kiṃ jānissasi , yassa te ajjāpi mukhe khīragandho vāyatīti ghaṭṭento vadati .

Pathaviṃ ajjhosissasīti pathaviṃ ajjhosāya gilitvā pariniṭṭhapetvā taṇhāmānadiṭṭhīhi gaṇhissasi .

Opasāyiko me bhavissasīti mayhaṃ samīpasayo bhavissasi , maṃ gacchantaṃ anugacchissasi , ṭhitaṃ upatiṭṭhissasi , nisinnaṃ upanisīdissasi , nipannaṃ upanipajjissasīti attho .

Vatthusāyikoti mama vatthusmiṃ sayanako .

Yathākāmakaraṇīyo bāhiteyyoti mayā attano ruciyā yaṃ icchāmi , taṃ kattabbo , bāhitvā ca pana jajjharikāgumbatopi nīcataro lakuṇḍaṭakataro kātabbo bhavissasīti attho .

Iminā esa bhagavantaṃ upalāpeti vā apasādeti vā .

Upalāpeti nāma sace kho tvaṃ , bhikkhu , taṇhādīhi pathaviṃ ajjhosissasi , opasāyiko me bhavissasi , mayi gacchante gamissasi , tiṭṭhante ṭhassasi , nisinne nisīdissasi , nipanne nipajjissasi , ahaṃ taṃ sesajanaṃ paṭibāhitvā vissāsikaṃ abbhantarikaṃP2.408 karissāmīti evaṃ tāva upalāpeti nāma .

Sesapadehi pana apasādeti nāma .

Ayañhettha adhippāyo – sace tvaṃ pathaviṃ ajjhosissasi , vatthusāyiko me bhavissasi , mama gamanādīni āgametvā gamissasi vā ṭhassasi vā nisīdissasi vā nipajjissasi vā , mama vatthusmiṃ mayhaṃ ārakkhaṃ gaṇhissasi , ahaṃ pana taṃ yathākāmaṃ karissāmi bāhitvāM2.305 ca jajjharikāgumbatopi lakuṇḍakataranti evaṃ apasādeti nāma .

Ayaṃ pana brahmā mānanissito , tasmā idha apasādanāva adhippetā .

Āpādīsupi eseva nayo .

ApicaV2.301 te ahaṃ brahmeti idāni bhagavā ,‘‘ ayaṃ brahmā mānanissito ‘ ahaṃ jānāmī ’ ti maññati , attano yasena sammatto sarīraṃ phusitumpi samatthaṃ kiñci na passati , thokaṃ niggahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā imaṃ desanaṃ ārabhi .

Tattha gatiñca pajānāmīti nipphattiñca pajānāmi .

Jutiñcāti ānubhāvañca pajānāmi .

Evaṃ mahesakkhoti evaṃ mahāyaso mahāparivāro .

Yāvatā candimasūriyā pariharantīti yattake ṭhāne candimasūriyā vicaranti .

Disā bhanti virocanāti disāsu virocamānā obhāsanti , disā vā tehi virocamānā obhāsanti .

Tāva sahassadhā lokoti tattakena pamāṇena sahassadhā loko , iminā cakkavāḷena saddhiṃ cakkavāḷasahassanti attho .

Ettha te vattate vasoti ettha cakkavāḷasahasse tuyhaṃ vaso vattati .

Paroparañca jānāsīti ettha cakkavāḷasahasse paropare uccanīce hīnappaṇīte satte jānāsi .

Atho rāgavirāginan ti na kevalaṃ ,‘‘ ayaṃ iddho ayaṃ pakatimanusso ’’ ti paroparaṃ ,‘‘ ayaṃ pana sarāgo ayaṃ vītarāgo ’’ ti evaṃ rāgavirāginampi janaṃ jānāsi .

Itthaṃbhāvaññathābhāvan ti itthaṃbhāvoti idaṃ cakkavāḷaṃ .

Aññathābhāvoti ito sesaṃ ekūnasahassaṃ .

Sattānaṃ āgatiṃ gatin ti ettha cakkavāḷasahasse paṭisandhivasena sattānaṃ āgatiṃ , cutivasena gatiṃ ca jānāsi .

Tuyhaṃ pana atimahantohamasmīti saññā hoti , sahassibrahmā nāma tvaṃ , aññesaṃ pana tayā uttari dvisahassānaṃ tisahassānaṃ catusahassānaṃ pañcasahassānaṃ dasasahassānaṃ satasahassānañca brahmānaṃ pamāṇaṃ natthi , catuhatthāyaP2.409 pilotikāya paṭappamāṇaṃ kātuṃ vāyamanto viya mahantosmīti saññaṃ karosīti niggaṇhāti .

504. Idhūpapannoti idha paṭhamajjhānabhūmiyaṃ upapanno .

Tena taṃ tvaṃ na jānāsīti tena kāraṇena taṃ kāyaṃ tvaṃ na jānāsi .

Neva te samasamotiM2.306 jānitabbaṭṭhānaṃ patvāpi tayā samasamo na homi .

Abhiññāyāti aññāya .

Kuto nīceyyan ti tayā nīcatarabhāvo pana mayhaṃ kuto .

Heṭṭhūpapattiko kiresa brahmā anuppanne buddhuppāde isipabbajjaṃ pabbajitvā kasiṇaparikammaṃ katvā samāpattiyo nibbattetvā aparihīnajjhāno kālaṃ katvā catutthajjhānabhūmiyaṃV2.302 vehapphalabrahmaloke pañcakappasatikaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti .

Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā heṭṭūpapattikaṃ katvā tatiyajjhānaṃ paṇītaṃ bhāvetvā subhakiṇhabrahmaloke catusaṭṭhikappaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti .

Tattha dutiyajjhānaṃ bhāvetvā ābhassaresu aṭṭhakappaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti .

Tattha paṭhamajjhānaṃ bhāvetvā paṭhamajjhānabhūmiyaṃ kappāyuko hutvā nibbatti , so paṭhamakāle attanā katakammañca nibbattaṭṭhānañca aññāsi , kāle pana gacchante ubhayaṃ pamussitvā sassatadiṭṭhiṃ uppādesi .

Tena naṃ bhagavā ,‘‘ tena taṃ tvaṃ na jānāsi … pe … kuto nīceyyan ’’ ti āha .

Atha brahmā cintesi –

‘‘ samaṇo gotamo mayhaṃ āyuñca nibbattaṭṭhānañca pubbekatakammañca jānāti , handa naṃ pubbe katakammaṃ pucchāmī ’’ ti satthāraṃ attano pubbekatakammaṃ pucchi .

Satthā kathesi .

Pubbe kiresa kulaghare nibbattitvā kāmesu ādīnavaṃ disvā ,‘‘ jātijarābyādhimaraṇassa antaṃ karissāmī ’’ ti nikkhamma isipabbajjaṃ pabbajitvā samāpattiyo nibbattetvā abhiññāpādakajjhānalābhī hutvā gaṅgātīre paṇṇasālaṃ kāretvā jhānaratiyā vītināmeti .

Tadā ca kālena kālaṃ satthavāhā pañcahi sakaṭasatehi marukantāraṃ paṭipajjanti .

Marukantāre pana divā na sakkā gantuṃ , rattiṃ gamanaṃ hoti .

Atha purimasakaṭassa aggayuge yuttabalibaddā gacchantā nivattitvā āgatamaggābhimukhāvaP2.410 ahesuṃ .

Itarasakaṭāni tatheva nivattitvā aruṇe uggate nivattitabhāvaṃ jāniṃsu .

Tesañca tadā kantāraṃ atikkamanadivaso ahosi .

Sabbaṃ dārudakaṃ parikkhīṇaṃ , tasmā ,‘‘ natthi dāni amhākaṃ jīvitan ’’ ti cintetvā goṇe cakkesu bandhitvā manussā sakaṭapacchāyāyaṃ pavisitvā nipajjiṃsuM2.307 .

Tāpasopi kālasseva paṇṇasālato nikkhamitvā paṇṇasāladvāre nisinno gaṅgaṃ olokayamāno addasa gaṅgaṃ mahatā udakoghena vuyhamānaṃ pavattitamaṇikkhandhaṃ viya āgacchantiṃ .

Disvā cintesi –

‘‘ atthi nu kho imasmiṃ loke evarūpassa madhurodakassa alābhena kilissamānā sattā ’’ ti .

So evaṃ āvajjanto marukantāre taṃ satthaṃ disvā ,‘‘ ime sattā mā nassantū ’’ ti ,‘‘ ito mahā udakakkhandho chijjitvā marukantāre satthābhimukho gacchatū ’’ ti abhiññācittena adhiṭṭhāsi .

Sahacittuppādena mātikāruḷhaṃ viya udakaṃ tattha agamāsi .

Manussā udakasaddena vuṭṭhāya udakaṃ disvā hatthatuṭṭhāV2.303 nhāyitvā pivitvā goṇepi pāyetvā sotthinā icchitaṭṭhānaṃ agamaṃsu .

Satthā taṃ brahmuno pubbakammaṃ dassento –

‘‘ Yaṃ tvaṃ apāyesi bahū manusse ,

Pipāsite ghammani samparete ;

Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ ,

Suttappabuddhova anussarāmī ’’ ti .( jā .1.7.71)–

Imaṃ gāthamāha .

Aparasmiṃ samaye tāpaso gaṅgātīre paṇṇasālaṃ māpetvā āraññakaṃ gāmaṃ nissāya vasati .

Tena ca samayena corā taṃ gāmaṃ paharitvā hatthasāraṃ gahetvā gāviyo ca karamare ca gahetvā gacchanti .

Gāvopi sunakhāpi manussāpi mahāviravaṃ viravanti .

Tāpaso taṃ saddaṃ sutvā ‘‘ kiṃ nu kho etan ’’ ti āvajjanto ,‘‘ manussānaṃ bhayaṃ uppannan ’’ ti ñatvā ,‘‘ mayi passante ime sattā mā nassantū ’’ ti abhiññāpādakajjhānaṃP2.411 samāpajjitvā vuṭṭhāya abhiññācittena corānaṃ paṭipathe caturaṅginisenaṃ māpesi kammasajjaṃ āgacchantiṃ .

Corā disvā ,‘‘ rājā ’’ ti te maññamānā vilopaṃ chaḍḍetvā pakkamiṃsu .

Tāpaso ‘‘ yaṃ yassa santakaṃ , taṃ tasseva hotū ’’ ti adhiṭṭhāsi , taṃ tatheva ahosi .

Mahājano sotthibhāvaṃ pāpuṇi .

Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento –

‘‘ YaṃM2.308 eṇikūlasmiṃ janaṃ gahītaṃ ,

Amocayī gayhaka nīyamānaṃ ;

Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ ,

Suttappabuddhova anussarāmī ’’ ti .( jā .1.7.72)–

Imaṃ gāthamāha .

Ettha eṇikūlasmin ti gaṅgātīre .

PunaV2.304 ekasmiṃ samaye uparigaṅgāvāsikaṃ kulaṃ heṭṭhāgaṅgāvāsikena kulena saddhiṃ mittasanthavaṃ katvā nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā bahuṃ khādanīyabhojanīyañceva gandhamālādīni ca āropetvā gaṅgāsotena āgacchati .

Manussā khādamānā bhuñjamānā naccantā gāyantā devavimānena gacchantā viya balavasomanassā ahesuṃ .

Gaṅgeyyako nāgo disvā kupito ,‘‘ ime mayi saññampi na karonti , idāni ne samuddameva pāpessāmī ’’ ti mahantaṃ attabhāvaṃ māpetvā udakaṃ dvidhā bhinditvā uṭṭhāya phaṇaṃ katvā sussūkāraṃ karonto aṭṭhāsi .

Mahājano disvā bhīto vissaramakāsi .

Tāpaso paṇṇasālāya nisinno sutvā ,‘‘ ime gāyantā naccantā somanassajātā āgacchanti , idāni pana bhayaravaṃ raviṃsu , kiṃ nu kho ’’ ti āvajjanto nāgarājaṃ disvā ,‘‘ mayi passante ime sattā mā nassantū ’’ ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā attabhāvaṃ vijahitvā supaṇṇavaṇṇaṃ māpetvā nāgarājassa dassesi .

Nāgarājā bhīto phaṇaṃ saṃharitvā udakaṃ paviṭṭho .

Mahājano sotthibhāvaṃ pāpuṇi .

Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento –

‘‘ Gaṅgāya sotasmiṃ gahītanāvaṃ ,

Luddena nāgena manussakappā ;

Amocayittha balasā pasayha ,

Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ ;

Suttappabuddhova anussarāmī ’’ ti .( jā .1.7.73)–

Imaṃ gāthamāha .

AparasmiṃP2.412 samaye esa isipabbajjaṃ pabbajitvā kesavo nāma tāpaso ahosi .

Tena samayena amhākaṃ bodhisatto kappo nāma māṇavoM2.309 kesavassa baddhacaro antevāsiko hutvā ācariyassa kiṃkārapaṭissāvī manāpacārī buddhisampanno atthacaro ahosi .

Kesavo taṃ vinā vattituṃ nāsakkhi , taṃ nissāyeva jīvikaṃ kappesi .

Satthā idampi tassa pubbakammaṃ dassento –

‘‘ KappoV2.305 ca te baddhacaro ahosi ,

Sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññi ;

Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ ,

Suttappabuddhova anussarāmī ’’ ti .( jā .1.7.74)–

Imaṃ gāthamāha .

Evaṃ brahmuno nānattabhāvesu katakammaṃ satthā pakāsesi .

Satthari kathenteyeva brahmā sallakkhesi , dīpasahasse ujjalite rūpāni viya sabbakammānissa pākaṭāni ahesuṃ .

So pasannacitto imaṃ gāthamāha –

‘‘ Addhā pajānāsi mametamāyuṃ ,

Aññampi jānāsi tathā hi buddho ;

Tathā hi tāyaṃ jalitānubhāvo ,

Obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmalokan ’’ ti .( jā .1.7.75);

Athassa bhagavā uttari asamasamataṃ pakāsento pathaviṃ kho ahaṃ brahmetiādimāha .

Tattha pathaviyā pathavattena ananubhūtan ti pathaviyā pathavisabhāvena ananubhūtaṃ appattaṃ .

Kiṃ pana tanti ?

Nibbānaṃ .

Tañhi sabbasmā saṅkhatā nissaṭattā pathavisabhāvena appattaṃ nāma .

Tadabhiññāyāti taṃ nibbānaṃ jānitvā sacchikatvā .

Pathaviṃ nāpahosin ti pathaviṃ taṇhādiṭṭhimānagāhehi na gaṇhiṃ .

Āpādīsupi eseva nayo .

Vitthāro pana mūlapariyāye vuttanayeneva veditabbo .

Sace kho te , mārisa , sabbassa sabbattenāti idameva brahmā attano vāditāya sabbanti akkharaṃ niddisitvā akkhare dosaṃ gaṇhanto āha .

Satthā pana sakkāyaṃ sandhāya ‘‘ sabban ’’ ti vadati , brahmā sabbasabbaṃ sandhāya .

TvaṃP2.413 ‘‘ sabban ’’ ti vadasi ,‘‘ sabbassa sabbattena ananubhūtan ’’ ti vadasi , yadi sabbaṃ ananubhūtaṃ natthi , athassa ananubhūtaṃ atthi .

Mā heva te rittakamevaV2.306 ahosiM2.310 tucchakameva ahosīti tuyhaṃ vacanaṃ rittakaṃ mā hotu , tucchakaṃ mā hotūti satthāraṃ musāvādena niggaṇhāti .

Satthā pana etasmā brahmunā sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena vādītaro , tasmā ahaṃ sabbañca vakkhāmi , ananubhūtañca vakkhāmi , suṇāhi meti tassa vādamaddanatthaṃ kāraṇaṃ āharanto viññāṇan tiādimāha .

Tattha viññāṇan ti vijānitabbaṃ .

Anidassanan ti cakkhuviññāṇassa āpāthaṃ anupagamanato anidassanaṃ nāma , padadvayenapi nibbānameva vuttaṃ .

Anantan ti tayidaṃ uppādavayaantarahitattā anantaṃ nāma .

Vuttampi hetaṃ –

‘‘ Antavantāni bhūtāni , asambhūtaṃ anantakaṃ ;

Bhūte antāni dissanti , bhūte antā pakāsitā ’’ ti .

Sabbatopabhan ti sabbaso pabhāsampannaṃ .

Nibbānato hi añño dhammo sapabhataro vā jotivantataro vā parisuddhataro vā paṇḍarataro vā natthi .

Sabbato vā tathā pabhūtameva , na katthaci natthīti sabbatopabhaṃ .

Puratthimadisādīsu hi asukadisāya nāma nibbānaṃ natthīti na vattabbaṃ .

Atha vā pabhan ti titthassa nāmaṃ , sabbato pabhamassāti sabbatopabhaṃ .

Nibbānassa kira yathā mahāsamuddassa yato yato otaritukāmā honti , taṃ tadeva titthaṃ , atitthaṃ nāma natthi .

Evamevaṃ aṭṭhatiṃsāya kammaṭṭhānesu yena yena mukhena nibbānaṃ otaritukāmā honti , taṃ tadeva titthaṃ .

Nibbānassa atitthaṃ nāma kammaṭṭhānaṃ natthi .

Tena vuttaṃ sabbatopabhan ti .

Taṃ pathaviyā pathavattenāti taṃ nibbānaṃ pathaviyā pathavīsabhāvena tato paresaṃ āpādīnaṃ āpādisabhāvena ca ananubhūtaṃ .

Iti yaṃ tumhādisānaṃ visayabhūtaṃ sabbatebhūmakadhammajātaṃ tassa sabbattena taṃ viññāṇaṃ anidassanaṃ anantaṃ sabbatopataṃ ananubhūtanti vādaṃ patiṭṭhapesi .

TatoP2.414 brahmā gahitagahitaṃ satthārā vissajjāpito kiñci gahetabbaṃ adisvā laḷitakaṃ kātukāmo handa carahi te , mārisa , antaradhāyāmīti āha .

Tattha antaradhāyāmīti adissamānakapāṭihāriyaṃ karomīti āha .

Sace visahasīti yadi sakkosi mayhaṃ antaradhāyituṃ , antaradhāyasiM2.311 , pāṭihāriyaṃ karohīti .

Nevassu me sakkoti antaradhāyitun ti mayhaṃV2.307 antaradhāyituṃ neva sakkoti .

Kiṃ panesa kātukāmo ahosīti ?

Mūlapaṭisandhiṃ gantukāmo ahosi .

Brahmānañhi mūlapaṭisandhikaattabhāvo sukhumo , aññesaṃ anāpātho , abhisaṅkhatakāyeneva tiṭṭhanti .

Satthā tassa mūlapaṭisandhiṃ gantuṃ na adāsi .

Mūlapaṭisandhiṃ vā agantvāpi yena tamena attānaṃ antaradhāpetvā adissamānako bhaveyya , satthā taṃ tamaṃ vinodesi , tasmā antaradhāyituṃ nāsakkhi .

So asakkonto vimāne nilīyati , kapparukkhe nilīyati , ukkuṭiko nisīdati .

Brahmagaṇo keḷimakāsi –

‘‘ esa kho bako brahmā vimāne nilīyati , kapparukkhe nilīyati , ukkuṭiko nisīdati , brahme tvaṃ antarahitomhī ’’ ti saññaṃ uppādesi nāmāti .

So brahmagaṇena uppaṇḍito maṅku ahosi .

Evaṃ vutte ahaṃ , bhikkhaveti , bhikkhave , etena brahmunā ,‘‘ handa carahi te , mārisa , antaradhāyāmī ’’ ti evaṃ vutte taṃ antaradhāyituṃ asakkontaṃ disvā ahaṃ etadavocaṃ .

Imaṃ gāthamabhāsin ti kasmā bhagavā gāthamabhāsīti ?

Samaṇassa gotamassa imasmiṃ ṭhāne atthibhāvo vā natthibhāvo vā kathaṃ sakkā jānitunti evaṃ brahmagaṇassa vacanokāso mā hotūti antarahitova gāthamabhāsi .

Tattha bhavevāhaṃ bhayaṃ disvāti ahaṃ bhave bhayaṃ disvāyeva .

Bhavañca vibhavesinan ti imañca kāmabhavāditividhampi sattabhavaṃ vibhavesinaṃ vibhavaṃ gavesamānaṃ pariyesamānampi punappunaṃ bhaveyeva disvā .

Bhavaṃ nābhivadin ti taṇhādiṭṭhivasena kiñci bhavaṃ na abhivadiṃ , na gavesinti attho .

Nandiñca na upādiyin ti bhavataṇhaṃ na upagañchiṃ , na aggahesinti attho .

ItiP2.415 cattāri saccāni pakāsento satthā dhammaṃ desesi .

Desanāpariyosāne desanānusārena vipassanāgabbhaṃ gāhāpetvā dasamattāni brahmasahassāni maggaphalāmatapānaṃ piviṃsu .

Acchariyabbhutacittajātāti acchariyajātā abbhutajātā tuṭṭhijātā ca ahesuṃ .

Samūlaṃ bhavaṃ udabbahīti bodhimaṇḍe attano tāya tāya desanāya aññesampi bahūnaṃ devamanussānaṃ samūlakaṃ bhavaṃ udabbahi , uddhari uppāṭesīti attho .

505. TasmiṃM2.312 pana samaye māro pāpimā kodhābhibhūto hutvā ,‘‘ mayi vicaranteyeva samaṇenaV2.308 gotamena dhammakathaṃ kathetvā dasamattāni brahmasahassāni mama vasaṃ ativattitānī ’’ ti kodhābhibhūtatāya aññatarassa brahmapārisajjassa sarīre adhimucci , taṃ dassetuṃ atha kho , bhikkhavetiādimāha .

Tattha sace tvaṃ evaṃ anubuddhoti sace tvaṃ evaṃ attanāva cattāri saccāni anubuddho .

Mā sāvake upanesīti gihisāvake vā pabbajitasāvake vā taṃ dhammaṃ mā upanayasi .

Hīne kāye patiṭṭhitāti catūsu apāyesu patiṭṭhitā .

Paṇīte kāye patiṭṭhitāti brahmaloke patiṭṭhitā .

Idaṃ ke sandhāya vadati ?

Bāhirapabbajjaṃ pabbajite tāpasaparibbājake .

Anuppanne hi buddhuppāde kulaputtā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā kassaci kiñci avicāretvā ekacarā hutvā samāpattiyo nibbattetvā brahmaloke uppajjiṃsu , te sandhāya evamāha .

Anakkhātaṃ kusalañhi mārisāti paresaṃ anakkhātaṃ anovadanaṃ dhammakathāya akathanaṃ kusalaṃ etaṃ seyyo .

Mā paraṃ ovadāhīti kālena manussalokaṃ , kālena devalokaṃ , kālena brahmalokaṃ , kālena nāgalokaṃ āhiṇḍanto mā vicari , ekasmiṃ ṭhāne nisinno jhānamaggaphalasukhena vītināmehīti .

Anālapanatāyāti anullapanatāya .

Brahmuno ca abhinimantanatāyāti bakabrahmuno ca idañhi , mārisa , niccantiādinā nayena saha kāyakena brahmaṭṭhānena nimantanavacanena .

Tasmāti tena kāraṇena .

Imassa veyyākaraṇassa brahmanimantanikaṃ tveva adhivacanaṃ saṅkhā samaññā paññatti jātā .

Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Brahmanimantanikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā