5. Nivāpasuttavaṇṇanā
261. Evaṃ
V2.64 me sutan ti nivāpasuttaṃ .Tattha nevāpikoti yo migānaṃ gahaṇatthāya araññe tiṇabījāni vapati ‘‘ idaṃ tiṇaṃ
P2.160 khādituṃ āgate mige sukhaṃ gaṇhissāmī ’’ ti .Nivāpan ti vappaṃ .
Nivuttan ti vapitaṃ .
Migajātāti migaghaṭā .
Anupakhajjāti anupavisitvā .
Mucchitāti taṇhāmucchanāya mucchitā , taṇhāya hadayaṃ pavisitvā mucchanākāraṃ pāpitāti
M2.66 attho .Madaṃ āpajjissantīti mānamadaṃ āpajjissanti .
Pamādan ti vissaṭṭhasatibhāvaṃ .
Yathākāmakaraṇīyā bhavissantīti yathā icchissāma , tathā kātabbā bhavissanti .
Imasmiṃ nivāpeti imasmiṃ nivāpaṭṭhāne .
Ekaṃ kira nivāpatiṇaṃ nāma atthi nidāghabhaddakaṃ , taṃ yathā yathā nidāgho hoti , tathā tathā nīvāravanaṃ viya meghamālā viya ca ekagghanaṃ hoti , taṃ luddakā ekasmiṃ udakaphāsukaṭṭhāne kasitvā vapitvā vatiṃ katvā dvāraṃ yojetvā rakkhanti .
Atha yadā mahānidāghe sabbatiṇāni sukkhāni honti , jivhātemanamattampi udakaṃ dullabhaṃ hoti , tadā migajātā sukkhatiṇāni ceva purāṇapaṇṇāni ca khādantā kampamānā viya vicarantā nivāpatiṇassa gandhaṃ ghāyitvā vadhabandhanādīni agaṇayitvā vatiṃ ajjhottharantā pavisanti .
Tesañhi nivāpatiṇaṃ ativiya piyaṃ hoti manāpaṃ .
Nevāpiko te disvā dve tīṇi divasāni pamatto viya hoti , dvāraṃ vivaritvā tiṭṭhati .
Antonivāpaṭṭhāne tahiṃ tahiṃ udakaāvāṭakāpi honti , migā vivaṭadvārena pavisitvā khāditamattakaṃ pivitamattakameva katvā pakkamanti , punadivase kiñci na karontīti kaṇṇe cālayamānā khāditvā pivitvā ataramānā gacchanti , punadivase koci kiñci kattā natthīti yāvadatthaṃ khāditvā pivitvā maṇḍalagumbaṃ pavisitvā nipajjanti .
Luddakā tesaṃ pamattabhāvaṃ jānitvā dvāraṃ pidhāya samparivāretvā koṭito paṭṭhāya koṭṭetvā gacchanti , evaṃ te tasmiṃ nivāpe nevāpikassa yathākāmakaraṇīyā bhavanti .
262. Tatra , bhikkhaveti , bhikkhave , tesu migajātesu .
Paṭhamā migajātāti , migajātā paṭhamadutiyā nāma natthi .
Bhagavā pana āgatapaṭipāṭivasena kappetvā paṭhamā , dutiyā , tatiyā
V2.65 , catutthāti nāmaṃ āropetvā dassesi .Iddhānubhāvāti yathākāmaṃ kattabbabhāvato ;
vasībhāvoyeva hi ettha iddhīti ca ānubhāvoti ca adhippeto .
263. Bhayabhogāti
P2.161 bhayena bhogato .Balavīriyan ti aparāparaṃ sañcaraṇavāyodhātu , sā parihāyīti attho .
264. Upanissāya āsayaṃ kappeyyāmāti anto nipajjitvā khādantānampi bhayameva , bāhirato āgantvā khādantānampi bhayameva , mayaṃ pana amuṃ nivāpaṭṭhānaṃ nissāya ekamante āsayaṃ kappeyyāmāti cintayiṃsu .
Upanissāya
M2.67 āsayaṃ kappayiṃsūti luddakā nāma na sabbakālaṃ appamattā honti .Mayaṃ tattha tattha maṇḍalagumbesu ceva vatipādesu ca nipajjitvā etesu mukhadhovanatthaṃ vā āhārakiccakaraṇatthaṃ vā pakkantesu nivāpavatthuṃ pavisitvā khāditamattaṃ katvā amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ pavisissāmāti nivāpavatthuṃ upanissāya gahanesu gumbavatipādādīsu āsayaṃ kappayiṃsu .
Bhuñjiṃsūti vuttanayena luddakānaṃ pamādakālaṃ ñatvā sīghaṃ sīghaṃ pavisitvā bhuñjiṃsu .
Ketabinoti sikkhitakerāṭikā .
Iddhimantāti iddhimanto viya .
Parajanāti yakkhā .
Ime na migajātāti .
Āgatiṃ vā gatiṃ vāti iminā nāma ṭhānena āgacchanti , amutra gacchantīti idaṃ nesaṃ na jānāma .
Daṇḍavākarāhīti daṇḍavākarajālehi .
Samantā sappadesaṃ anuparivāresun ti atimāyāvino ete , na dūraṃ gamissanti , santikeyeva nipannā bhavissantīti nivāpakkhettassa samantā sappadesaṃ mahantaṃ okāsaṃ anuparivāresuṃ .
Addasaṃsūti evaṃ parivāretvā vākarajālaṃ samantato cāletvā olokentā addasaṃsu .
Yattha teti yasmiṃ ṭhāne te gāhaṃ agamaṃsu , taṃ ṭhānaṃ addasaṃsūti attho .
265. Yaṃnūna mayaṃ yattha agatīti te kira evaṃ cintayiṃsu –
‘‘ anto nipajjitvā anto khādantānampi bhayameva , bāhirato āgantvā khādantānampi santike vasitvā khādantānampi bhayameva , tepi hi vākarajālena parikkhipitvā gahitāyevā ’’ ti , tena tesaṃ etadahosi –
‘‘ yaṃnūna mayaṃ yattha nevāpikassa ca nevāpikaparisāya ca agati avisayo , tattha tattha seyyaṃ kappeyyāmā ’’ ti .
Aññe ghaṭṭessantīti tato tato dūrataravāsino aññe ghaṭṭessanti .
Te ghaṭṭitā aññeti tepi ghaṭṭitā aññe tato
P2.162 dūrataravāsino ghaṭṭessanti .Evaṃ imaṃ
V2.66 nivāpaṃ nivuttaṃ sabbaso migajātā parimuccissantīti evaṃ imaṃ amhehi nivuttaṃ nivāpaṃ sabbe migaghaṭā migasaṅghā vissajjessanti pariccajissanti .Ajjhupekkheyyāmāti tesaṃ gahaṇe abyāvaṭā bhaveyyāmāti ;
yathā tathā āgacchantesu hi taruṇapotako vā mahallako vā dubbalo vā yūthaparihīno vā sakkā honti laddhuṃ , anāgacchantesu kiñci natthi .
Ajjhupekkhiṃsu kho , bhikkhaveti evaṃ cintetvā abyāvaṭāva ahesuṃ .
267. Amuṃ
M2.68 nivāpaṃ nivuttaṃ mārassa amūni ca lokāmisānīti ettha nivāpoti vā lokāmisānīti vā vaṭṭāmisabhūtānaṃ pañcannaṃ kāmaguṇānametaṃ adhivacanaṃ .Māro na ca bījāni viya kāmaguṇe vapento āhiṇḍati , kāmaguṇagiddhānaṃ pana upari vasaṃ vatteti , tasmā kāmaguṇā mārassa nivāpā nāma honti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ amuṃ nivāpaṃ nivuttaṃ mārassā ’’ ti .
Na parimucciṃsu mārassa iddhānubhāvāti mārassa vasaṃ gatā ahesuṃ , yathākāmakaraṇīyā .
Ayaṃ saputtabhariyapabbajjāya āgataupamā .
268. Cetovimutti parihāyīti ettha cetovimutti nāma araññe vasissāmāti uppannaajjhāsayo ;
so parihāyīti attho .
Tathūpame ahaṃ ime dutiyeti ayaṃ brāhmaṇadhammikapabbajjāya upamā .
Brāhmaṇā hi aṭṭhacattālīsavassāni komārabrahmacariyaṃ caritvā vaṭṭupacchedabhayena paveṇiṃ ghaṭayissāmāti dhanaṃ pariyesitvā bhariyaṃ gahetvā agāramajjhe vasantā ekasmiṃ putte jāte ‘‘ amhākaṃ putto jāto vaṭṭaṃ na ucchinnaṃ paveṇi ghaṭitā ’’ ti puna nikkhamitvā pabbajanti vā tameva vā sa ’ kalattavāsaṃ vasanti .
269. Evañhi te , bhikkhave , tatiyāpi samaṇabrāhmaṇā na parimucciṃsūti purimā viya tepi mārassa iddhānubhāvā na mucciṃsu ;
yathākāmakaraṇīyāva ahesuṃ .
Kiṃ pana te akaṃsūti ?
Gāmanigamarājadhāniyo osaritvā tesu tesu ārāmauyyānaṭṭhānesu assamaṃ māpetvā nivasantā kuladārake hatthiassarathasippādīni nānappakārāni sippāni sikkhāpesuṃ .
Iti te vākarajālena tatiyā migajātā viya mārassa pāpimato
P2.163 diṭṭhijālena parikkhipitvā yathākāmakaraṇīyā ahesuṃ . 270. Tathūpame
V2.67 ahaṃ ime catuttheti ayaṃ imassa sāsanassa upamā āhaṭā . 271. Andhamakāsi māran ti na mārassa akkhīni bhindi .
Vipassanāpādakajjhānaṃ samāpannassa pana bhikkhuno imaṃ nāma ārammaṇaṃ nissāya cittaṃ vattatīti māro passituṃ na sakkoti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ andhamakāsi māran ’’ ti .
Apadaṃ vadhitvā māracakkhun ti teneva pariyāyena yathā mārassa cakkhu apadaṃ
M2.69 hoti nippadaṃ , appatiṭṭhaṃ , nirārammaṇaṃ , evaṃ vadhitvāti attho .Adassanaṃ gato pāpimatoti teneva pariyāyena mārassa pāpimato adassanaṃ gato .
Na hi so attano maṃsacakkhunā tassa vipassanāpādakajjhānaṃ samāpannassa bhikkhuno ñāṇasarīraṃ daṭṭhuṃ sakkoti .
Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontīti maggapaññāya cattāri ariyasaccāni disvā cattāro āsavā parikkhīṇā honti .
Tiṇṇo loke visattikan ti loke sattavisattabhāvena visattikāti evaṃ saṅkhaṃ gataṃ .
Atha vā ‘‘ visattikāti kenaṭṭhena visattikā ?
Visatāti visattikā visaṭāti visattikā , vipulāti visattikā , visālāti visattikā , visamāti visattikā , visakkatīti visattikā , visaṃ haratīti visattikā , visaṃvādikāti visattikā , visamūlāti visattikā , visaphalāti visattikā , visaparibhogāti visattikā , visālā vā pana sā taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe ’’ ti ( mahāni .3; cūḷani . mettagūmāṇavapucchāniddesa 22, khaggavisāṇasuttaniddesa 124) visattikā .
Evaṃ visattikāti saṅkhaṃ gataṃ taṇhaṃ tiṇṇo nittiṇṇo uttiṇṇo .
Tena vuccati –
‘‘ tiṇṇo loke visattikan ’’ ti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Nivāpasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .