Sattarathavinītavaṇṇanā
259. Satta
M2.63 rathavinītānīti vinītaassājāniyayutte satta rathe .Yāvadeva , cittavisuddhatthāti
V2.61 , āvuso , ayaṃ sīlavisuddhi nāma , yāvadeva , cittavisuddhatthā .Cittavisuddhatthāti nissakkavacanametaṃ .
Ayaṃ panettha attho , yāvadeva , cittavisuddhisaṅkhātā atthā , tāva ayaṃ sīlavisuddhi nāma icchitabbā .
Yā pana ayaṃ cittavisuddhi , esā sīlavisuddhiyā attho , ayaṃ koṭi , idaṃ pariyosānaṃ , cittavisuddhiyaṃ ṭhitassa hi sīlavisuddhikiccaṃ kataṃ nāma hotīti .
Esa nayo sabbapadesu .
Idaṃ panettha opammasaṃsandanaṃ – rājā pasenadi kosalo viya hi jarāmaraṇabhīruko yogāvacaro daṭṭhabbo .
Sāvatthinagaraṃ viya sakkāyanagaraṃ , sāketanagaraṃ viya nibbānanagaraṃ , rañño sākete vaḍḍhiāvahassa sīghaṃ gantvā pāpuṇitabbassa accāyikassa kiccassa uppādakālo viya yogino anabhisametānaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ abhisamayakiccassa uppādakālo .
Satta rathavinītāni viya satta visuddhiyo , paṭhamaṃ rathavinītaṃ āruḷhakālo viya sīlavisuddhiyaṃ ṭhitakālo , paṭhamarathavinītādīhi dutiyādīni āruḷhakālo viya sīlavisuddhiādīhi cittavisuddhiādīsu ṭhitakālo .
Sattamena rathavinītena sākete antepuradvāre oruyha uparipāsāde ñātimittagaṇaparivutassa surasabhojanaparibhogakālo viya yogino ñāṇadassanavisuddhiyā sabbakilese khepetvā dhammavarapāsādaṃ āruyha paropaṇṇāsakusaladhammaparivārassa nibbānārammaṇaṃ phalasamāpattiṃ appetvā nirodhasayane nisinnassa lokuttarasukhānubhavanakālo daṭṭhabbo .
Iti āyasmantaṃ puṇṇaṃ dasakathāvatthulābhiṃ dhammasenāpatisāriputtatthero satta visuddhiyo pucchi .
Āyasmā puṇṇo dasa kathāvatthūni vissajjesi .
Evaṃ pucchanto pana dhammasenāpati kiṃ jānitvā pucchi , udāhu ajānitvā ?
Titthakusalo vā pana hutvā visayasmiṃ pucchi , udāhu atitthakusalo hutvā avisayasmiṃ ?
Puṇṇattheropi ca kiṃ jānitvā vissajjesi , udāhu ajānitvā ?
Titthakusalo vā pana hutvā visayasmiṃ vissajjesi , udāhu atitthakusalo hutvā avisayeti ?
Jānitvā titthakusalo hutvā visaye pucchīti hi vadamāno dhammasenāpatiṃyeva vadeyya .
Jānitvā titthakusalo hutvā
P2.158 visaye vissajjesīti vadamāno puṇṇattheraṃyevaM2.64 vadeyya .Yañhi visuddhīsu saṃkhittaṃ , taṃ kathāvatthūsu vitthiṇṇaṃ .
Yaṃ kathāvatthūsu saṃkhittaṃ , taṃ visuddhīsu vitthiṇṇaṃ .
Tadaminā nayena veditabbaṃ .
Visuddhīsu
V2.62 hi ekā sīlavisuddhi cattāri kathāvatthūni hutvā āgatā appicchakathā santuṭṭhikathā asaṃsaggakathā , sīlakathāti .Ekā cittavisuddhi tīṇi kathāvatthūni hutvā āgatā – pavivekakathā , vīriyārambhakathā , samādhikathāti , evaṃ tāva yaṃ visuddhīsu saṃkhittaṃ , taṃ kathāvatthūsu vitthiṇṇaṃ .
Kathāvatthūsu pana ekā paññākathā pañca visuddhiyo hutvā āgatā – diṭṭhivisuddhi , kaṅkhāvitaraṇavisuddhi , maggāmaggañāṇadassanavisuddhi , paṭipadāñāṇadassanavisuddhi , ñāṇadassanavisuddhīti , evaṃ yaṃ kathāvatthūsu saṃkhittaṃ , taṃ visuddhīsu vitthiṇṇaṃ .
Tasmā sāriputtatthero satta visuddhiyo pucchanto na aññaṃ pucchi , dasa kathāvatthūniyeva pucchi .
Puṇṇattheropi satta visuddhiyo vissajjento na aññaṃ vissajjesi , dasa kathāvatthūniyeva vissajjesīti .
Iti ubhopete jānitvā titthakusalā hutvā visayeva pañhaṃ pucchiṃsu ceva vissajjesuṃ cāti veditabbo .
260. Ko nāmo āyasmāti na thero tassa nāmaṃ na jānāti .
Jānantoyeva pana sammodituṃ labhissāmīti pucchi .
Kathañca panāyasmantan ti idaṃ pana thero sammodamāno āha .
Mantāṇiputtoti mantāṇiyā brāhmaṇiyā putto .
Yathā tan ti ettha tan ti nipātamattaṃ , yathā sutavatā sāvakena byākātabbā , evameva byākatāti ayamettha saṅkhepattho .
Anumassa anumassāti dasa kathāvatthūni ogāhetvā anupavisitvā .
Celaṇḍupakenāti ettha celaṃ vuccati vatthaṃ , aṇḍupakaṃ cumbaṭakaṃ .
Vatthacumbaṭakaṃ sīse katvā āyasmantaṃ tattha nisīdāpetvā pariharantāpi sabrahmacārī dassanāya labheyyuṃ , evaṃ laddhadassanampi tesaṃ lābhāyevāti aṭṭhānaparikappena abhiṇhadassanassa upāyaṃ dassesi .
Evaṃ apariharantena hi pañhaṃ vā pucchitukāmena dhammaṃ vā sotukāmena ‘‘ thero kattha ṭhito kattha nisinno ’’ ti
P2.159 pariyesantena caritabbaṃ hoti .Evaṃ pariharantā pana icchiticchitakkhaṇeyeva sīsato oropetvā mahārahe āsane nisīdāpetvā sakkā honti pañhaṃ vā pucchituṃ dhammaṃ vā sotuṃ .
Iti aṭṭhānaparikappena abhiṇhadassanassa upāyaṃ dassesi .
Sāriputtoti ca pana man ti sāriyā brāhmaṇiyā puttoti ca pana evaṃ maṃ sabrahmacārī jānanti .
Satthukappenāti satthusadisena .
Iti ekapadeneva āyasmā
M2.65 puṇṇo sāriputtattheraṃ candamaṇḍalaṃ āhacca ṭhapento viya ukkhipi .Therassa hi imasmiṃ ṭhāne ekantadhammakathikabhāvo pākaṭo
V2.63 ahosi .Amaccañhi purohitaṃ mahantoti vadamāno rājasadisoti vadeyya , goṇaṃ hatthippamāṇoti , vāpiṃ samuddappamāṇoti , ālokaṃ candimasūriyālokappamāṇoti , ito paraṃ etesaṃ mahantabhāvakathā nāma natthi .
Sāvakampi mahāti vadanto satthupaṭibhāgoti vadeyya , ito paraṃ tassa mahantabhāvakathā nāma natthi .
Iccāyasmā puṇṇo ekapadeneva theraṃ candamaṇḍalaṃ āhacca ṭhapento viya ukkhipi .
Ettakampi no nappaṭibhāseyyāti paṭisambhidāpattassa appaṭibhānaṃ nāma natthi .
Yā panāyaṃ upamā āhaṭā , taṃ na āhareyyāma , atthameva katheyyāma .
Upamā hi ajānantānaṃ āharīyatīti ayamettha adhippāyo .
Aṭṭhakathāyaṃ pana idampi paṭikkhipitvā upamā nāma buddhānampi santike āharīyati , theraṃ panesa apacāyamāno evamāhāti .
Anumassa anumassa pucchitāti dasa kathāvatthūni ogāhetvā ogāhetvā pucchitā .
Kiṃ pana pañhassa pucchanaṃ bhāriyaṃ , udāhu vissajjananti ?
Uggahetvā pucchanaṃ no bhāriyaṃ , vissajjanaṃ pana bhāriyaṃ .
Sahetukaṃ vā sakāraṇaṃ katvā pucchanampi vissajjanampi bhāriyameva .
Samanumodiṃsūti samacittā hutvā anumodiṃsu .
Iti yathānusandhināva desanā niṭṭhitāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Rathavinītasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .