2. Mahāgosiṅgasuttavaṇṇanā
332. Evaṃ
V2.144 me sutan ti mahāgosiṅgasuttaṃ .Tattha gosiṅgasālavanadāyeti idaṃ vasanaṭṭhānadassanatthaṃ vuttaṃ .
Aññesu hi suttesu ,‘‘ sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme ’’ ti evaṃ paṭhamaṃ gocaragāmaṃ dassetvā pacchā vasanaṭṭhānaṃ dasseti .
Imasmiṃ pana mahāgosiṅgasutte bhagavato gocaragāmo anibandho , kocideva gocaragāmo bhavissati .
Tasmā vasanaṭṭhānameva paridīpitaṃ .
Araññanidānakaṃ nāmetaṃ suttanti .
Sambahulehīti bahukehi .
Abhiññātehi abhiññātehīti sabbattha vissutehi pākaṭehi .
Therehi sāvakehi saddhin ti pātimokkhasaṃvarādīhi thirakārakeheva dhammehi samannāgatattā therehi , savanante jātattā sāvakehi saddhiṃ ekato .
Idāni te there
M2.148 sarūpato dassento , āyasmatā ca sāriputtenātiādimāha .Tatthāyasmā sāriputto attano sīlādīhi guṇehi buddhasāsane abhiññāto .
Cakkhumantānaṃ gaganamajjhe ṭhito sūriyo viya cando viya , samuddatīre ṭhitānaṃ
P2.246 sāgaro viya ca pākaṭo paññāto .Na kevalañcassa imasmiṃ sutte āgataguṇavaseneva mahantatā veditabbā , ito aññesaṃ dhammadāyādasuttaṃ anaṅgaṇasuttaṃ sammādiṭṭhisuttaṃ sīhanādasuttaṃ rathavinītaṃ mahāhatthipadopamaṃ mahāvedallaṃ cātumasuttaṃ dīghanakhaṃ anupadasuttaṃ sevitabbāsevitabbasuttaṃ saccavibhaṅgasuttaṃ piṇḍapātapārisuddhi sampasādanīyaṃ saṅgītisuttaṃ dasuttarasuttaṃ pavāraṇāsuttaṃ ( saṃ . ni .1.215 ādayo ) susimasuttaṃ therapañhasuttaṃ mahāniddeso paṭisambhidāmaggo therasīhanādasuttaṃ abhinikkhamanaṃ etadagganti imesampi suttānaṃ vasena therassa mahantatā veditabbā .
Etadaggasmiñhi ,‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ mahāpaññānaṃ yadidaṃ sāriputto ’’ ti ( a . ni .1.188-189) vuttaṃ .
Mahāmoggallāno pi sīlādiguṇehi ceva imasmiṃ sutte āgataguṇehi ca thero viya abhiññāto pākaṭo mahā .
Apicassa anumānasuttaṃ , cūḷataṇhāsaṅkhayasuttaṃ māratajjaniyasuttaṃ pāsādakampanaṃ sakalaṃ iddhipādasaṃyuttaṃ nandopanandadamanaṃ yamakapāṭihāriyakāle devalokagamanaṃ vimānavatthu petavatthu therassa abhinikkhamanaṃ etadagganti imesampi vasena mahantabhāvo veditabbo
V2.145 .Etadaggasmiñhi ,‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ mahāmoggallāno ’’ ti ( a . ni .1.190) vuttaṃ .
Mahākassapo pi sīlādiguṇehi ceva imasmiṃ sutte āgataguṇehi ca thero viya abhiññāto pākaṭo mahā .
Apicassa cīvaraparivattanasuttaṃ jiṇṇacīvarasuttaṃ ( saṃ . ni .2.154 ādayo ) candopamaṃ sakalaṃ kassapasaṃyuttaṃ mahāariyavaṃsasuttaṃ therassa abhinikkhamanaṃ etadagganti imesampi vasena mahantabhāvo veditabbo .
Etadaggasmiñhi ,‘‘ etadaggaṃ
P2.247 , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ mahākassapo ’’ ti ( a . ni .1.191) vuttaṃ .Anuruddhatthero pi
M2.149 sīlādiguṇehi ceva imasmiṃ sutte āgataguṇehi ca thero viya abhiññāto pākaṭo mahā .Apicassa cūḷagosiṅgasuttaṃ naḷakapānasuttaṃ anuttariyasuttaṃ upakkilesasuttaṃ anuruddhasaṃyuttaṃ mahāpurisavitakkasuttaṃ therassa abhinikkhamanaṃ etadagganti imesampi vasena mahantabhāvo veditabbo .
Etadaggasmiñhi ,‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dibbacakkhukānaṃ yadidaṃ anuruddho ’’ ti ( a . ni .1.192) vuttaṃ .
Āyasmatā ca revatenāti ettha pana dve revatā khadiravaniyarevato ca kaṅkhārevato ca .
Tattha khadiravaniyarevato dhammasenāpatittherassa kaniṭṭhabhātiko , na so idha adhippeto .
‘‘ Akappiyo guḷo , akappiyā muggā ’’ ti ( mahāva .272) evaṃ kaṅkhābahulo pana thero idha revatoti adhippeto .
Sopi sīlādiguṇehi ceva imasmiṃ sutte āgataguṇehi ca thero viya abhiññāto pākaṭo mahā .
Apicassa abhinikkhamanenapi etadaggenapi mahantabhāvo veditabbo .
Etadaggasmiñhi ,‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ jhāyīnaṃ yadidaṃ kaṅkhārevato ’’ ti ( a . ni .1.204) vuttaṃ .
Ānandatthero pi sīlādiguṇehi ceva imasmiṃ sutte āgataguṇehi ca thero viya abhiññāto pākaṭo mahā .
Apicassa sekkhasuttaṃ bāhitikasuttaṃ āneñjasappāyaṃ gopakamoggallānaṃ bahudhātukaṃ cūḷasuññataṃ mahāsuññataṃ acchariyabbhutasuttaṃ bhaddekarattaṃ mahānidānaṃ mahāparinibbānaṃ
V2.146 subhasuttaṃ cūḷaniyalokadhātusuttaṃ abhinikkhamanaṃ etadagganti imesampi vasena mahantabhāvo veditabbo .Etadaggasmiñhi ,‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ bahussutānaṃ yadidaṃ ānando ’’ ti ( a . ni .1.219-223) vuttaṃ .
Aññehi ca abhiññātehi abhiññātehīti na kevalañca eteheva , aññehi ca mahāguṇatāya pākaṭehi abhiññātehi bahūhi
P2.248 therehi sāvakehi saddhiṃ bhagavā gosiṅgasālavanadāye viharatīti attho .Āyasmā hi sāriputto sayaṃ mahāpañño aññepi bahū mahāpaññe bhikkhū gahetvā tadā dasabalaṃ parivāretvā vihāsi .
Āyasmā
M2.150 mahāmoggallāno sayaṃ iddhimā , āyasmā mahākassapo sayaṃ dhutavādo , āyasmā anuruddho sayaṃ dibbacakkhuko , āyasmā revato sayaṃ jhānābhirato , āyasmā ānando sayaṃ bahussuto aññepi bahū bahussute bhikkhū gahetvā tadā dasabalaṃ parivāretvā vihāsi , evaṃ tadā ete ca aññe ca abhiññātā mahātherā tiṃsasahassamattā bhikkhū dasabalaṃ parivāretvā vihariṃsūti veditabbā .Paṭisallānā vuṭṭhitoti phalasamāpattivivekato vuṭṭhito .
Yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkamīti thero kira paṭisallānā vuṭṭhito pacchimalokadhātuṃ olokento vanante kīḷantassa mattakhattiyassa kaṇṇato patamānaṃ kuṇḍalaṃ viya , saṃharitvā samugge pakkhipamānaṃ rattakambalaṃ viya , maṇināgadantato patamānaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ viya ca atthaṃ gacchamānaṃ paripuṇṇapaṇṇāsayojanaṃ sūriyamaṇḍalaṃ addasa .
Tadanantaraṃ pācīnalokadhātuṃ olokento nemiyaṃ gahetvā parivattayamānaṃ rajatacakkaṃ viya , rajatakūṭato nikkhamantaṃ khīradhārāmaṇḍaṃ viya , sapakkhe papphoṭetvā gaganatale pakkhandamānaṃ setahaṃsaṃ viya ca meghavaṇṇāya samuddakucchito uggantvā pācīnacakkavāḷapabbatamatthake sasalakkhaṇappaṭimaṇḍitaṃ ekūnapaṇṇāsayojanaṃ candamaṇḍalaṃ addasa .
Tato sālavanaṃ olokesi .
Tasmiñhi samaye sālarukkhā mūlato paṭṭhāya yāva aggā sabbapāliphullā dukūlapārutā viya , muttākalāpavinaddhā viya ca virociṃsu .
Bhūmitalaṃ pupphasantharapūjāya paṭimaṇḍitaṃ viya , tattha tattha nipatantena pupphareṇunā lākhārasena siñcamānaṃ viya ca ahosi .
Bhamaramadhukaragaṇā kusumareṇumadamattā upagāyamānā viya vanantaresu vicaranti .
Tadā ca uposathadivasova hoti .
Atha thero ,‘‘ kāya nu kho ajja ratiyā vītināmessāmī ’’ ti cintesi , ariyasāvakā ca nāma piyadhammassavanā honti .
Athassa
V2.147P2.249 etadahosi –‘‘ ajja mayhaṃ jeṭṭhabhātikassa dhammasenāpatittherassa santikaṃ gantvā dhammaratiyā vītināmessāmī ’’ ti .
Gacchanto pana ekakova agantvā ‘‘ mayhaṃ piyasahāyaṃ mahākassapattheraṃ gahetvā gamissāmī ’’ ti nisinnaṭṭhānato vuṭṭhāya cammakhaṇḍaṃ papphoṭetvā yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkami .
Evamāvusoti
M2.151 kho āyasmā mahākassapoti theropi yasmā piyadhammassavanova ariyasāvako , tasmā tassa vacanaṃ sutvā gacchāvuso , tvaṃ , mayhaṃ sīsaṃ vā rujjati piṭṭhi vāti kiñci lesāpadesaṃ akatvā tuṭṭhahadayova ,‘‘ evamāvuso ’’ tiādimāha .Paṭissutvā ca nisinnaṭṭhānato vuṭṭhāya cammakhaṇḍaṃ papphoṭetvā mahāmoggallānaṃ anubandhi .
Tasmiṃ samaye dve mahātherā paṭipāṭiyā ṭhitāni dve candamaṇḍalāni viya , dve sūriyamaṇḍalāni viya , dve chaddantanāgarājāno viya , dve sīhā viya , dve byagghā viya ca virociṃsu .
Anuruddhattheropi tasmiṃ samaye divāṭṭhāne nisinno dve mahāthere sāriputtattherassa santikaṃ gacchante disvā pacchimalokadhātuṃ olokento sūriyaṃ vanantaṃ pavisantaṃ viya , pācīnalokadhātuṃ olokento candaṃ vanantato uggacchantaṃ viya , sālavanaṃ olokento sabbapāliphullameva sālavanañca disvā ajja uposathadivaso , ime ca me jeṭṭhabhātikā dhammasenāpatissa santikaṃ gacchanti , mahantena dhammassavanena bhavitabbaṃ , ahampi dhammassavanassa bhāgī bhavissāmīti nisinnaṭṭhānato vuṭṭhāya cammakhaṇḍaṃ papphoṭetvā mahātherānaṃ padānupadiko hutvā nikkhami .
Tena vuttaṃ –
‘‘ atha kho āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca mahākassapo āyasmā ca anuruddho yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamiṃsū ’’ ti .
Upasaṅkamiṃsūti .
Paṭipāṭiyā ṭhitā tayo candā viya , sūriyā viya , sīhā viya ca virocamānā upasaṅkamiṃsu .
333. Evaṃ upasaṅkamante pana te mahāthere āyasmā ānando attano divāṭṭhāne nisinnoyeva disvā ,‘‘ ajja mahantaṃ dhammassavanaṃ bhavissati , mayāpi tassa bhāginā bhavitabbaṃ , na kho pana ekakova gamissāmi , mayhaṃ piyasahāyampi revatattheraṃ gahetvā gamissāmī ’’ ti sabbaṃ mahāmoggallānassa mahākassapassa anuruddhassa upasaṅkamane vuttanayeneva
P2.250 vitthārato veditabbaṃ .Iti te dve janā paṭipāṭiyā ṭhitā dve candā viya , sūriyā viya , sīhā viya ca virocamānā upasaṅkamiṃsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ addasā kho āyasmā sāriputto ’’ tiādi
V2.148 .Disvāna āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocāti dūratova disvā anukkamena kathāupacāraṃ sampattametaṃ ,‘‘ etu kho āyasmā ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Ramaṇīyaṃ , āvusoti ettha duvidhaṃ rāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ puggalarāmaṇeyyakañca .
Tattha vanaṃ nāma nāgasalaḷasālacampakādīhi
M2.152 sañchannaṃ hoti bahalacchāyaṃ pupphaphalūpagaṃ vividharukkhaṃ udakasampannaṃ gāmato nissaṭaṃ , idaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ nāma .Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Ramaṇīyāni araññāni , yattha na ramatī jano ;
Vītarāgā ramissanti , na te kāmagavesino ’’ ti .( dha . pa .99);
Vanaṃ pana sacepi ujjaṅgale hoti nirudakaṃ viralacchāyaṃ kaṇṭakasamākiṇṇaṃ , buddhādayopettha ariyā viharanti , idaṃ puggalarāmaṇeyyakaṃ nāma .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Gāme vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;
Yattha arahanto viharanti , taṃ bhūmirāmaṇeyyakan ’’ ti .( dha . pa .98);
Idha pana taṃ duvidhampi labbhati .
Tadā hi gosiṅgasālavanaṃ sabbapāliphullaṃ hoti kusumagandhasugandhaṃ , sadevake cettha loke aggapuggalo sammāsambuddho tiṃsasahassamattehi abhiññātabhikkhūhi saddhiṃ viharati .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ ramaṇīyaṃ , āvuso ānanda , gosiṅgasālavanan ’’ ti .
Dosināti dosāpagatā , abbhaṃ mahikā dhūmo rajo rāhūti imehi pañcahi upakkilesehi virahitāti vuttaṃ hoti .
Sabbapāliphullāti sabbattha pāliphullā , mūlato paṭṭhāya yāva aggā apupphitaṭṭhānaṃ nāma natthi .
Dibbā maññe gandhā sampavantīti dibbā mandārapupphakoviḷārapāricchattakacandanacuṇṇagandhā viya samantā pavāyanti , sakkasuyāsantusitanimmānaratiparanimmitamahābrahmānaṃ otiṇṇaṭṭhānaṃ viya vāyantīti vuttaṃ hoti .
Kathaṃrūpena
P2.251 , āvuso ānandāti ānandatthero tesaṃ pañcannaṃ therānaṃ saṅghanavakova .Kasmā thero
V2.149 taṃyeva paṭhamaṃ pucchatīti ?Mamāyitattā .
Te hi dve therā aññamaññaṃ mamāyiṃsu .
Sāriputtatthero ,‘‘ mayā kattabbaṃ satthu upaṭṭhānaṃ karotī ’’ ti ānandattheraṃ mamāyi .
Ānandatthero bhagavato sāvakānaṃ aggoti sāriputtattheraṃ mamāyi , kuladārake pabbājetvā sāriputtattherassa santike upajjhaṃ gaṇhāpesi .
Sāriputtattheropi tatheva akāsi .
Evaṃ ekamekena attano pattacīvaraṃ
M2.153 datvā pabbājetvā upajjhaṃ gaṇhāpitāni pañca bhikkhusatāni ahesuṃ .Āyasmā ānando paṇītāni cīvarādīnipi labhitvā therasseva deti .
Eko kira brāhmaṇo cintesi –
‘‘ buddharatanassa ca saṅgharatanassa ca pūjā paññāyati , kathaṃ nu kho dhammaratanaṃ pūjitaṃ nāma hotī ’’ ti ?
So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ pucchi .
Bhagavā āha –
‘‘ sacesi , brāhmaṇa , dhammaratanaṃ pūjitukāmo , ekaṃ bahussutaṃ pūjehī ’’ ti bahussutaṃ , bhante , ācikkhathāti bhikkhusaṅghaṃ pucchati .
So bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā bahussutaṃ , bhante , ācikkhathāti āha .
Ānandatthero brāhmaṇāti .
Brāhmaṇo theraṃ sahassagghanikena cīvarena pūjesi .
Thero taṃ gahetvā bhagavato santikaṃ agamāsi .
Bhagavā ‘‘ kuto , ānanda , laddhan ’’ ti āha .
Ekena , bhante , brāhmaṇena dinnaṃ , idaṃ panāhaṃ āyasmato sāriputtassa dātukāmoti .
Dehi , ānandāti .
Cārikaṃ pakkanto , bhanteti .
Āgatakāle dehīti .
Sikkhāpadaṃ , bhante , paññattanti .
Kadā pana sāriputto āgamissatīti ?
Dasāhamattena , bhanteti .
‘‘ Anujānāmi , ānanda , dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ nikkhipitun ’’ ti ( pārā .461; mahāva .347) sikkhāpadaṃ paññapesi .
Sāriputtattheropi tatheva yaṃkiñci manāpaṃ labhati , taṃ ānandattherassa deti .
Evaṃ te therā aññamaññaṃ mamāyiṃsu , iti mamāyitattā paṭhamaṃ pucchi .
Apica anumatipucchā nāmesā khuddakato paṭṭhāya pucchitabbā hoti .
Tasmā thero cintesi –
‘‘ ahaṃ paṭhamaṃ ānandaṃ pucchissāmi , ānando attano paṭibhānaṃ byākarissati .
Tato revataṃ , anuruddhaṃ , mahākassapaṃ , mahāmoggallānaṃ
P2.252 pucchissāmi .Mahāmoggallāno attano paṭibhānaṃ byākarissati .
Tato pañcapi therā maṃ pucchissanti , ahampi attano paṭibhānaṃ byākarissāmī ’’ ti .
Ettāvatāpi ayaṃ dhammadesanā sikhāppattā vepullappattā na bhavissati , atha mayaṃ sabbepi dasabalaṃ upasaṅkamitvā pucchissāma , satthā sabbaññutaññāṇena byākarissati .
Ettāvatā ayaṃ dhammadesanā sikhāppattā vepullappattā bhavissati .
Yathā hi janapadamhi
V2.150 uppanno aṭṭo gāmabhojakaṃ pāpuṇāti , tasmiṃ nicchituṃ asakkonte janapadabhojakaṃ pāpuṇāti , tasmiṃ asakkonte mahāvinicchayaamaccaṃ , tasmiṃ asakkonteM2.154 senāpatiṃ , tasmiṃ asakkonte uparājaṃ , tasmiṃ vinicchituṃ asakkonte rājānaṃ pāpuṇāti , raññā vinicchitakālato paṭṭhāya aṭṭo aparāparaṃ na sañcarati , rājavacaneneva chijjati .Evamevaṃ ahañhi paṭhamaṃ ānandaṃ pucchissāmi … pe … atha mayaṃ sabbepi dasabalaṃ upasaṅkamitvā pucchissāma , satthā sabbaññutaññāṇena byākarissati .
Ettāvatā ayaṃ dhammadesanā sikhāppattā vepullappattā bhavissati .
Evaṃ anumatipucchaṃ pucchanto thero paṭhamaṃ ānandattheraṃ pucchi .
Bahussuto hotīti bahu assa sutaṃ hoti , navaṅgaṃ satthusāsanaṃ pāḷianusandhipubbāparavasena uggahitaṃ hotīti attho .
Sutadharoti sutassa ādhārabhūto .
Yassa hi ito gahitaṃ ito palāyati , chiddaghaṭe udakaṃ viya na tiṭṭhati , parisamajjhe ekaṃ suttaṃ vā jātakaṃ vā kathetuṃ vā vācetuṃ vā na sakkoti , ayaṃ na sutadharo nāma .
Yassa pana uggahitaṃ buddhavacanaṃ uggahitakālasadisameva hoti , dasapi vīsatipi vassāni sajjhāyaṃ akarontassa na nassati , ayaṃ sutadharo nāma .
Sutasannicayoti sutassa sannicayabhūto .
Yathā hi sutaṃ hadayamañjūsāya sannicitaṃ silāyaṃ lekhā viya , suvaṇṇaghaṭe pakkhittasīhavasā viya ca ajjhosāya tiṭṭhati , ayaṃ sutasannicayo nāma .
Dhātāti ṭhitā paguṇā .
Ekaccassa hi uggahitaṃ buddhavacanaṃ dhātaṃ paguṇaṃ niccalitaṃ na hoti , asukasuttaṃ vā jātakaṃ vā kathehīti vutte sajjhāyitvā saṃsanditvā samanuggāhitvā jānissāmīti vadati .
Ekaccassa dhātaṃ paguṇaṃ
P2.253 bhavaṅgasotasadisaṃ hoti , asukasuttaṃ vā jātakaṃ vā kathehīti vutte uddharitvā tameva katheti .Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ dhātā ’’ ti .
Vacasā paricitāti suttadasaka-vaggadasaka-paṇṇāsadasakānaṃ vasena vācāya sajjhāyitā .
Manasānupekkhitāti cittena anupekkhitā , yassa vācāya sajjhāyitaṃ buddhavacanaṃ manasā cintentassa tattha tattha pākaṭaṃ hoti .
Mahādīpaṃ jāletvā ṭhitassa rūpagataṃ viya paññāyati .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ vacasā paricitā manasānupekkhitā ’’ ti .
Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti atthato ca kāraṇato ca paññāya suppaṭividdhā .
Parimaṇḍalehi
M2.155 padabyañjanehīti ettha padameva atthassa byañjanato padabyañjanaṃ , taṃ akkharapāripūriṃ katvā dasavidhabyañjanabuddhiyo aparihāpetvā vuttaṃV2.151 parimaṇḍalaṃ nāma hoti , evarūpehi padabyañjanehīti attho .Apica yo bhikkhu parisati dhammaṃ desento suttaṃ vā jātakaṃ vā nikkhapitvā aññaṃ upārambhakaraṃ suttaṃ āharati , tassa upamaṃ katheti , tadatthaṃ ohāreti , evamidaṃ gahetvā ettha khipanto ekapasseneva pariharanto kālaṃ ñatvā vuṭṭhahati .
Nikkhittasuttaṃ pana nikkhattamattameva hoti , tassa kathā aparimaṇḍalā nāma hoti .
Yo pana suttaṃ vā jātakaṃ vā nikkhipitvā bahi ekapadampi agantvā pāḷiyā anusandhiñca pubbāparañca amakkhento ācariyehi dinnanaye ṭhatvā tulikāya paricchindanto viya , gambhīramātikāya udakaṃ pesento viya , padaṃ koṭṭento sindhavājānīyo viya gacchati , tassa kathā parimaṇḍalā nāma hoti .
Evarūpiṃ kathaṃ sandhāya –
‘‘ parimaṇḍalehi padabyañjanehī ’’ ti vuttaṃ .
Anuppabandhehīti ettha yo bhikkhu dhammaṃ kathento suttaṃ vā jātakaṃ vā ārabhitvā āraddhakālato paṭṭhāya turitaturito araṇiṃ manthento viya , uṇhakhādanīyaṃ khādanto viya , pāḷiyā anusandhipubbāparesu gahitaṃ gahitameva aggahitaṃ aggahitameva ca katvā purāṇapaṇṇantaresu caramānaṃ godhaṃ uṭṭhapento viya tattha tattha paharanto osāpento ohāya gacchati .
Yopi dhammaṃ kathento
P2.254 kālena sīghaṃ kālena dandhaṃ kālena mahāsaddaṃ kālena khuddakasaddaṃ karoti .Yathā petaggi kālena jalati , kālena nibbāyati , evameva idha petaggidhammakathiko nāma hoti , parisāya uṭṭhātukāmāya punappunaṃ ārabhati .
Yopi kathento tattha tattha vitthāyati , nitthunanto kandanto viya katheti , imesaṃ sabbesampi kathā appabandhā nāma hoti .
Yo pana suttaṃ ārabhitvā ācariyehi dinnanaye ṭhito acchinnadhāraṃ katvā nadīsotaṃ viya pavatteti , ākāsagaṅgato bhassamānaṃ udakaṃ viya nirantaraṃ kathaṃ pavatteti , tassa kathā anuppabandhā hoti .
Taṃ sandhāya vuttaṃ
M2.156 ‘‘ anuppabandhehī ’’ ti .Anusayasamugghātāyāti sattannaṃ anusayānaṃ samugghātatthāya .
Evarūpenāti evarūpena bahussutena bhikkhunā tathārūpeneva bhikkhusatena bhikkhusahassena vā saṅghāṭikaṇṇena vā saṅghāṭikaṇṇaṃ , pallaṅkena vā pallaṅkaṃ āhacca nisinnena gosiṅgasālavanaṃ sobheyya .
Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo .
334. Paṭisallānaṃ assa ārāmoti paṭisallānārāmo .
Paṭisallāne ratoti paṭisallānarato .
335. Sahassaṃ
V2.152 lokānan ti sahassaṃ lokadhātūnaṃ .Ettakañhi therassa dhuvasevanaṃ āvajjanapaṭibaddhaṃ , ākaṅkhamāno pana thero anekānipi cakkavāḷasahassāni voloketiyeva .
Uparipāsādavaragatoti sattabhūmakassa vā navabhūmakassa vā pāsādavarassa upari gato .
Sahassaṃ nemimaṇḍalānaṃ volokeyyāti pāsādapariveṇe nābhiyā patiṭṭhitānaṃ nemivaṭṭiyā nemivaṭṭiṃ āhacca ṭhitānaṃ nemimaṇḍalānaṃ sahassaṃ vātapānaṃ vivaritvā olokeyya , tassa nābhiyopi pākaṭā honti , arāpi arantarānipi nemiyopi .
Evameva kho , āvusoti , āvuso , evaṃ ayampi dibbacakkhuko bhikkhu dibbena cakkhunā atikkantamānusakena sahassaṃ lokānaṃ voloketi .
Tassa pāsāde ṭhitapurisassa cakkanābhiyo viya cakkavāḷasahasse sinerusahassaṃ pākaṭaṃ hoti .
Arā viya dīpā pākaṭā honti .
Arantarāni viya dīpaṭṭhitamanussā pākaṭā honti .
Nemiyo viya cakkavāḷapabbatā pākaṭā honti .
336. Āraññikoti samādiṇṇaaraññadhutaṅgo .
Sesapadesupi
P2.255 eseva nayo . 337. No ca saṃsādentīti na osādenti .
Sahetukañhi sakāraṇaṃ katvā pañhaṃ pucchituṃ vissajjitumpi asakkonto saṃsādeti nāma .
Evaṃ na karontīti attho .
Pavattinī hotīti nadīsotodakaṃ viya pavattati .
338. Yāya
M2.157 vihārasamāpattiyāti yāya lokiyāya vihārasamāpattiyā , yāya lokuttarāya vihārasamāpattiyā . 339. Sādhu sādhu sāriputtāti ayaṃ sādhukāro ānandattherassa dinno .
Sāriputtattherena pana saddhiṃ bhagavā ālapati .
Esa nayo sabbattha .
Yathā taṃ ānandovāti yathā ānandova sammā byākaraṇamāno byākareyya , evaṃ byākataṃ ānandena attano anucchavikameva , ajjhāsayānurūpameva byākatanti attho .
Ānandatthero hi attanāpi bahussuto , ajjhāsayopissa evaṃ hoti –
‘‘ aho vata sāsane sabrahmacārī bahussutā bhaveyyun ’’ ti .
Kasmā ?
Bahussutassa hi kappiyākappiyaṃ sāvajjānavajjaṃ , garukalahukaṃ satekicchātekicchaṃ pākaṭaṃ hoti .
Bahussuto uggahitabuddhavacanaṃ āvajjitvā imasmiṃ ṭhāne sīlaṃ kathitaṃ , imasmiṃ
V2.153 samādhi , imasmiṃ vipassanā , imasmiṃ maggaphalanibbānānīti sīlassa āgataṭṭhāne sīlaṃ pūretvā , samādhissa āgataṭṭhāne samādhiṃ pūretvā vipassanāya āgataṭṭhāne vipassanāgabbhaṃ gaṇhāpetvā maggaṃ bhāvetvā phalaṃ sacchikaroti .Tasmā therassa evaṃ ajjhāsayo hoti –
‘‘ aho vata sabrahmacārī ekaṃ vā dve vā tayo vā cattāro vā pañca vā nikāye uggahetvā āvajjantā sīlādīnaṃ āgataṭṭhānesu sīlādīni paripūretvā anukkamena maggaphalanibbānāni sacchikareyyun ’’ ti .
Sesavāresupi eseva nayo .
340. Āyasmā hi revato jhānajjhāsayo jhānābhirato , tasmāssa evaṃ hoti –
‘‘ aho vata sabrahmacārī ekikā nisīditvā kasiṇaparikammaṃ katvā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā jhānapadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā lokuttaradhammaṃ sacchikareyyun ’’ ti .
Tasmā evaṃ byākāsi .
341. Āyasmā
P2.256 anuruddho dibbacakkhuko , tassa evaṃ hoti –‘‘ aho vata sabrahmacārī ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā anekesu cakkavāḷasahassesu cavamāne ca upapajjamāne ca satte disvā vaṭṭabhayena cittaṃ saṃvejetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā lokuttaradhammaṃ sacchikareyyun ’’ ti .
Tasmā evaṃ byākāsi .
342. Āyasmā mahākassapo dhutavādo , tassa evaṃ hoti –
‘‘ aho vata sabrahmacārī dhutavādā hutvā dhutaṅgānubhāvena paccayataṇhaṃ milāpetvā aparepi nānappakāre kilese dhunitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā lokuttaradhammaṃ sacchikareyyun ’’ ti .
Tasmā evaṃ byākāsi .
343. Āyasmā
M2.158 mahāmoggallāno samādhipāramiyā matthakaṃ patto , sukhumaṃ pana cittantaraṃ khandhantaraṃ dhātvantaraṃ āyatanantaraṃ jhānokkantikaṃ ārammaṇokkantikaṃ aṅgavavatthānaṃ ārammaṇavavatthānaṃ aṅgasaṅkanti ārammaṇasaṅkanti ekatovaḍḍhanaṃ ubhatovaḍḍhananti ābhidhammikadhammakathikasseva pākaṭaṃ .Anābhidhammiko hi dhammaṃ kathento –
‘‘ ayaṃ sakavādo ayaṃ paravādo ’’ ti na jānāti .
Sakavādaṃ dīpessāmīti paravādaṃ dīpeti , paravādaṃ dīpessāmīti sakavādaṃ dīpeti , dhammantaraṃ visaṃvādeti .
Ābhidhammiko sakavādaṃ sakavādaniyāmeneva
V2.154 , paravādaṃ paravādaniyāmeneva dīpeti , dhammantaraṃ na visaṃvādeti .Tasmā therassa evaṃ hoti –
‘‘ aho vata sabrahmacārī ābhidhammikā hutvā sukhumesu ṭhānesu ñāṇaṃ otāretvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā lokuttaradhammaṃ sacchikareyyun ’’ ti .
Tasmā evaṃ byākāsi .
344. Āyasmā sāriputto paññāpāramiyā matthakaṃ patto , paññavāyeva ca cittaṃ attano vase vattetuṃ sakkoti , na duppañño .
Duppañño hi uppannassa cittassa vase vattetvā ito cito ca vipphanditvāpi katipāheneva gihibhāvaṃ patvā anayabyasanaṃ pāpuṇāti .
Tasmā therassa evaṃ hoti –
‘‘ aho vata sabrahmacārī acittavasikā hutvā cittaṃ attano vase vattetvā sabbānassa visevitavipphanditāni bhañjitvā īsakampi bahi nikkhamituṃ adentā vipassanaṃ vaḍḍhetvā
P2.257 lokuttaradhammaṃ sacchikareyyun ’’ ti .Tasmā evaṃ byākāsi .
345. Sabbesaṃ vo , sāriputta , subhāsitaṃ pariyāyenāti sāriputta , yasmā saṅghārāmassa nāma bahussutabhikkhūhipi sobhanakāraṇaṃ atthi , jhānābhiratehipi , dibbacakkhukehipi , dhutavādehipi , ābhidhammikehipi , acittavasikehipi sobhanakāraṇaṃ atthi .
Tasmā sabbesaṃ
M2.159 vo subhāsitaṃ pariyāyena , tena tena kāraṇena subhāsitameva , no dubbhāsitaṃ .Apica mamapi suṇāthāti apica mamapi vacanaṃ suṇātha .
Na tāvāhaṃ imaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmīti na tāva ahaṃ imaṃ caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya ābhujitaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi , na mocessāmīti attho .
Idaṃ kira bhagavā paripākagate ñāṇe rajjasiriṃ pahāya katābhinikkhamano anupubbena bodhimaṇḍaṃ āruyha caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya aparājitapallaṅkaṃ ābhujitvā daḷhasamādāno hutvā nisinno tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ bhinditvā paccūsasamaye dasasahassilokadhātuṃ unnādento sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhi , taṃ attano mahābodhipallaṅkaṃ sandhāya evamāha .
Apica pacchimaṃ janataṃ anukampamānopi paṭipattisāraṃ puthujjanakalyāṇakaṃ dassento evamāha .
Passati hi bhagavā –
‘‘ anāgate evaṃ ajjhāsayā kulaputtā iti paṭisañcikkhissanti ,‘ bhagavā mahāgosiṅgasuttaṃ kathento idha , sāriputta , bhikkhu pacchābhattaṃ … pe … evarūpena kho , sāriputta , bhikkhunā gosiṅgasālavanaṃ sobheyyāti āha , mayaṃ bhagavato ajjhāsayaṃ gaṇhissāmā ’ ti pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya daḷhasamādānā hutvā ‘ arahattaṃ appatvā imaṃ pallaṅkaṃ na bhindissāmā ’ ti samaṇadhammaṃ kātabbaṃ maññissanti , te evaṃ paṭipannā katipāheneva
V2.155 jātijarāmaraṇassa antaṃ karissantī ’’ ti , imaṃ pacchimaṃ janataṃ anukampamāno paṭipattisāraṃ puthujjanakalyāṇakaṃ dassento evamāha .Evarūpena kho , sāriputta , bhikkhunā gosiṅgasālavanaṃ sobheyyāti , sāriputta , evarūpena bhikkhunā nippariyāyeneva gosiṅgasālavanaṃ sobheyyāti yathānusandhināva desanaṃ niṭṭhapesīti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Mahāgosiṅgasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .