2. Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā
Vesālinagaravaṇṇanā
146. Evaṃ
V1.332M1.325P2.19 me sutan ti mahāsīhanādasuttaṃ .Tattha vesāliyan ti evaṃnāmake nagare .
Taṃ kira aparāparaṃ visālībhūtatāya ‘‘ vesālī ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ .
Tatrāyaṃ anupubbakathā – bārāṇasirañño kira aggamahesiyā kucchimhi gabbho saṇṭhāsi .
Sā ñatvā rañño nivedesi .
Rājā gabbhaparihāraṃ adāsi .
Sā sammā pariharīyamānā gabbhaparipākakāle vijāyanagharaṃ pāvisi .
Puññavantīnaṃ paccūsasamaye gabbhavuṭṭhānaṃ hoti , sā ca tāsaṃ aññatarā , tena paccūsasamaye alattakapaṭalabandhujīvakapupphasadisaṃ maṃsapesiṃ vijāyi .
Tato ‘‘ aññā deviyo suvaṇṇabimbasadise putte vijāyanti , aggamahesī maṃsapesinti rañño purato mama avaṇṇo uppajjeyyā ’’ ti cintetvā tena avaṇṇabhayena taṃ maṃsapesiṃ ekasmiṃ bhājane pakkhipitvā paṭikujjitvā rājamuddikāya lañchetvā gaṅgāya sote pakkhipāpesi .
Manussehi chaḍḍitamatte devatā ārakkhaṃ saṃvidahiṃsu .
Suvaṇṇapaṭṭakañcettha jātihiṅgulakena ‘‘ bārāṇasirañño aggamahesiyā pajā ’’ ti likhitvā bandhiṃsu .
Tato taṃ bhājanaṃ ūmibhayādīhi anupaddutaṃ gaṅgāsotena pāyāsi .
Tena ca samayena aññataro tāpaso gopālakakulaṃ nissāya gaṅgātīre viharati .
So pātova gaṅgaṃ otiṇṇo taṃ bhājanaṃ āgacchantaṃ disvā paṃsukūlasaññāya aggahesi .
Athettha taṃ akkharapaṭṭikaṃ rājamuddikālañchanaṃ ca disvā muñcitvā taṃ maṃsapesiṃ addasa , disvānassa etadahosi ‘‘ siyā gabbho , tathā hissa duggandhapūtikabhāvo natthī ’’ ti .
Assamaṃ netvā suddhe okāse ṭhapesi .
Atha aḍḍhamāsaccayena dve maṃsapesiyo ahesuṃ .
Tāpaso disvā sādhutaraṃ ṭhapesi .
Tato puna aḍḍhamāsaccayena ekamekissā maṃsapesiyā hatthapādasīsānamatthāya pañca pañca piḷakā uṭṭhahiṃsu .
Atha tato aḍḍhamāsaccayena ekā maṃsapesi suvaṇṇabimbasadiso dārako , ekā dārikā ahosi .
Tesu
V1.333 tāpasassa puttasineho uppajji , aṅguṭṭhakato cassa khīraṃ nibbatti .Tato pabhuti ca
P2.20 khīrabhattaṃ alabhittha , so bhattaṃ bhuñjitvā khīraṃ dārakānaṃ mukheM1.326 āsiñcati .Tesaṃ udaraṃ yaṃ yaṃ pavisati , taṃ taṃ sabbaṃ maṇibhājanagataṃ viya dissati , evaṃ nicchavī ahesuṃ .
Apare āhu ‘‘ sibbetvā ṭhapitā viya nesaṃ aññamaññaṃ līnā chavi ahosī ’’ ti .
Evaṃ te nicchavitāya vā līnacchavitāya vā licchavīti paññāyiṃsu .
Tāpaso dārake posento ussūre gāmaṃ sikkhāya pavisati , atidivā paṭikkamati .
Tassa taṃ byāpāraṃ ñatvā gopālakā āhaṃsu –
‘‘ bhante , pabbajitānaṃ dārakaposanaṃ palibodho , amhākaṃ dārake detha , mayaṃ posessāma , tumhe attano kammaṃ karothā ’’ ti .
Tāpaso sādhūti paṭissuṇi .
Gopālakā dutiyadivase maggaṃ samaṃ katvā pupphehi okiritvā dhajapaṭākā ussāpetvā tūriyehi vajjamānehi assamaṃ āgatā .
Tāpaso –
‘‘ mahāpuññā dārakā appamādena vaḍḍhetha , vaḍḍhetvā ca aññamaññaṃ āvāhavivāhaṃ karotha , pañcagorasena rājānaṃ tosetvā bhūmibhāgaṃ gahetvā nagaraṃ māpetha , tattha kumāraṃ abhisiñcathā ’’ ti vatvā dārake adāsi .
Te sādhūti paṭissuṇitvā dārake netvā posesuṃ .
Dārakā vuddhimanvāya kīḷantā vivādaṭṭhānesu aññe gopālakadārake hatthenapi pādenapi paharanti .
Te rodanti .
‘‘ Kissa rodathā ’’ ti ca mātāpitūhi vuttā ‘‘ ime nimmātāpitikā tāpasapositā amhe atipaharantī ’’ ti vadanti .
Tato tesaṃ mātāpitaro ‘‘ ime dārakā aññe dārake vināsenti dukkhāpenti , na ime saṅgahetabbā , vajjetabbā ime ’’ ti āhaṃsu .
Tato pabhuti kira so padeso vajjīti vuccati yojanasatiko parimāṇena .
Atha taṃ padesaṃ gopālakā rājānaṃ tosetvā aggahesuṃ .
Tattha ca nagaraṃ māpetvā soḷasavassuddesikaṃ kumāraṃ abhisiñcitvā rājānaṃ akaṃsu .
Tāya cassa dārikāya saddhiṃ vivāhaṃ katvā katikaṃ akaṃsu ‘‘ bāhirakadārikā na ānetabbā , ito dārikā na kassaci dātabbā ’’ ti .
Tesaṃ paṭhamasaṃvāsena dve dārakā jātā dhītā ca putto ca .
Evaṃ soḷasakkhattuṃ dve dve jātā .
Tato tesaṃ dārakānaṃ yathākkamaṃ vaḍḍhantānaṃ ārāmuyyānanivāsaṭṭhānaparivārasampattiṃ gahetuṃ appahontā nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena
P2.21 parikkhipiṃsuM1.327 .Tassa punappunaṃ visālīkatattā vesālītveva nāmaṃ jātaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ vesāliyanti evaṃ nāmake nagare ’’ ti .
01 Bahinagareti
V1.334 nagarassa bahi , na ambapālivanaṃ viya antonagarasmiṃ .Ayaṃ pana jīvakambavanaṃ viya nagarassa bahiddhā vanasaṇḍo .
Tena vuttaṃ ‘‘ bahinagare ’’ ti .
Aparapureti purassa apare , pacchimadisāyanti attho .
Vanasaṇḍeti so kira vanasaṇḍo nagarassa pacchimadisāyaṃ gāvutamatte ṭhāne .
Tattha manussā bhagavato gandhakuṭiṃ katvā taṃ parivāretvā bhikkhūnaṃ rattiṭṭhānadivāṭṭhānacaṅkamaleṇakuṭimaṇḍapādīni patiṭṭhapesuṃ , bhagavā tattha viharati .
Tena vuttaṃ ‘‘ aparapure vanasaṇḍe ’’ ti .
Sunakkhattoti tassa nāmaṃ .
Licchavīnaṃ pana puttattā licchaviputtoti vutto .
Acirapakkantoti vibbhamitvā gihibhāvūpagamanena adhunāpakkanto .
Parisatīti parisamajjhe .
Uttarimanussadhammāti ettha manussadhammā nāma dasakusalakammapathā .
Te paṭisedhetuṃ na sakkoti .
Kasmā ?
Upārambhabhayā .
Vesāliyañhi bahū manussā ratanattaye pasannā buddhamāmakā dhammamāmakā saṅghamāmakā .
Te dasakusalakammapathamattampi natthi samaṇassa gotamassāti vutte tvaṃ kattha bhagavantaṃ pāṇaṃ hanantaṃ addasa , kattha adinnaṃ ādiyantantiādīni vatvā attano pamāṇaṃ na jānāsi ?
Kiṃ dantā me atthīti pāsāṇasakkharā khādasi , ahinaṅguṭṭhe gaṇhituṃ vāyamasi , kakacadantesu pupphāvaḷikaṃ kīḷituṃ icchasi ?
Mukhato te dante pātessāmāti vadeyyuṃ .
So tesaṃ upārambhabhayā evaṃ vattuṃ na sakkoti .
Vesālinagaravaṇṇanā niṭṭhitā .