14. EvaṃV1.65M1.62 me sutaṃ … pe … sāvatthiyan ti sabbāsavasuttaṃ .Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā – sāvatthīti savatthassa isino nivāsaṭṭhānabhūtā nagarī , yathā kākandī mākandī kosambīti evaṃ tāva akkharacintakā .Aṭṭhakathācariyā pana bhaṇanti ‘‘ yaṃkiñci manussānaṃ upabhogaparibhogaṃ sabbamettha atthīti sāvatthī .Satthasamāyoge ca kiṃ bhaṇḍamatthīti pucchite sabbamatthī ’’ ti vacanamupādāya sāvatthī .
V1.65M1.62 me sutaṃ … pe … sāvatthiyan ti sabbāsavasuttaṃ .‘‘ Sabbadā sabbūpakaraṇaṃ , sāvatthiyaṃ samohitaṃ ;
Tasmā sabbamupādāya , sāvatthīti pavuccati .
Kosalānaṃ
P1.60 puraṃ rammaṃ , dassaneyyaṃ manoramaṃ ;Dasahi saddehi avivittaṃ , annapānasamāyutaṃ .
Vuddhiṃ vepullataṃ pattaṃ , iddhaṃ phītaṃ manoramaṃ ;
Aḷakamandāva devānaṃ , sāvatthipuramuttaman ’’ ti .
Tassaṃ sāvatthiyaṃ .
Jetavaneti ettha attano paccatthikajanaṃ jinātīti jeto , raññā vā attano paccatthikajane jite jātoti jeto , maṅgalakamyatāya vā tassa evaṃnāmameva katanti jeto , jetassa vanaṃ jetavanaṃ .
Tañhi jetena rājakumārena ropitaṃ saṃvaddhitaṃ paripālitaṃ , so ca tassa sāmī ahosi .
Tasmā jetavananti vuccati , tasmiṃ jetavane .
Anāthapiṇḍikassa ārāmeti ettha sudatto nāma so gahapati mātāpitūhi katanāmavasena .
Sabbakāmasamiddhitāya pana vigatamalamaccheratāya karuṇādiguṇasamaṅgitāya ca niccakālaṃ anāthānaṃ piṇḍamadāsi , tena anāthapiṇḍikoti saṅkhaṃ gato .
Āramanti ettha pāṇino visesena vā pabbajitāti ārāmo , tassa pupphaphalādisobhāya nātidūranaccāsannatādipañcavidhasenāsanaṅgasampattiyā ca tato tato āgamma
V1.66 ramanti abhiramanti anukkaṇṭhitā hutvā nivasantīti attho .Vuttappakārāya vā sampattiyā tattha tattha gatepi attano abbhantaraṃyeva ānetvā rametīti ārāmo .
So hi anāthapiṇḍikena gahapatinā jetassa rājakumārassa hatthato aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi koṭisantharena kīṇitvā aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi senāsanāni kārāpetvā aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi vihāramahaṃ niṭṭhāpetvā
M1.63 evaṃ catupaññāsahiraññakoṭipariccāgena buddhappamukhassa saṅghassa niyyādito .Tasmā ‘‘ anāthapiṇḍikassa ārāmo ’’ ti vuccati .
Tasmiṃ anāthapiṇḍikassa ārāme .
Ettha ca ‘‘ jetavane ’’ ti vacanaṃ purimasāmiparikittanaṃ .
‘‘ Anāthapiṇḍikassa ārāme ’’ ti pacchimasāmiparikittanaṃ .
Kimetesaṃ parikittane payojananti .
Puññakāmānaṃ diṭṭhānugatiāpajjanaṃ .
Tatra hi dvārakoṭṭhakapāsādamāpane bhūmivikkayaladdhā aṭṭhārasa hiraññakoṭiyo anekakoṭiagghanakā rukkhā ca jetassa pariccāgo , catupaññāsa
P1.61 koṭiyo anāthapiṇḍikassa .Iti tesaṃ parikittanena evaṃ puññakāmā puññāni karontīti dassento āyasmā ānando aññepi puññakāme tesaṃ diṭṭhānugatiāpajjane niyojeti .
Sabbāsavasaṃvarapariyāyaṃ vo , bhikkhaveti kasmā idaṃ suttamabhāsi ?
Tesaṃ bhikkhūnaṃ upakkilesavisodhanaṃ ādiṃ katvā āsavakkhayāya paṭipattidassanatthaṃ .
Tattha sabbāsavasaṃvarapariyāyan ti sabbesaṃ āsavānaṃ saṃvarakāraṇaṃ saṃvarabhūtaṃ kāraṇaṃ , yena kāraṇena te saṃvaritā pidahitā hutvā anuppādanirodhasaṅkhātaṃ khayaṃ gacchanti pahīyanti nappavattanti , taṃ kāraṇanti attho .
Tattha āsavantīti āsavā , cakkhutopi … pe … manatopi sandanti pavattantīti vuttaṃ hoti .
Dhammato yāva gotrabhuṃ okāsato yāva bhavaggaṃ savantīti vā āsavā , ete dhamme etañca okāsaṃ anto karitvā pavattantīti attho .
Antokaraṇattho hi ayaṃ ākāro .
Cirapārivāsiyaṭṭhena madirādayo āsavā , āsavā viyātipi āsavā .
Lokasmiñhi cirapārivāsikā madirādayo āsavāti vuccanti .
Yadi ca cirapārivāsiyaṭṭhena āsavā , eteyeva bhavitumarahanti .
Vuttañhetaṃ ‘‘ purimā , bhikkhave , koṭi na paññāyati avijjāya , ito pubbe avijjā nāhosī ’’ tiādi ( a . ni .10.61).
Āyataṃ vā saṃsāradukkhaṃ savanti pasavantītipi āsavā .
Purimāni cettha nibbacanāni yattha kilesā āsavāti
V1.67 āgacchanti , tattha yujjanti , pacchimaṃ kammepi .Na kevalañca kammakilesāyeva āsavā , apica kho nānappakārakā uppaddavāpi .
Suttesu hi ‘‘ nāhaṃ , cunda , diṭṭhadhammikānaṃyeva āsavānaṃ saṃvarāya dhammaṃ desemī ’’ ti ( dī . ni .3.182) ettha vivādamūlabhūtā kilesā āsavāti āgatā .
‘‘ Yena
M1.64 devūpapatyassa , gandhabbo vā vihaṅgamo ;Yakkhattaṃ yena gaccheyyaṃ , manussattañca abbaje ;
Te mayhaṃ āsavā khīṇā , viddhastā vinaḷīkatā ’’ ti .( a . ni .4.36);
–
Ettha tebhūmakañca kammaṃ avasesā ca akusalā dhammā .
‘‘ Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā ’’ ti ( pārā .39) ettha parūpavādavippaṭisāravadhabandhādayo
P1.62 ceva apāyadukkhabhūtā ca nānappakārā upaddavā .Te panete āsavā yattha yathā āgatā , tattha tathā veditabbā .
Ete hi vinaye tāva ‘‘ diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya , samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāyā ’’ ti dvedhā āgatā .
Saḷāyatane ‘‘ tayome āvuso āsavā , kāmāsavo bhavāsavo avijjāsavo ’’ ti ( a . ni .6.63) tidhā āgatā .
Aññesu ca suttantesu abhidhamme ca teyeva diṭṭhāsavena saha catudhā āgatā .
Nibbedhikapariyāye –
‘‘ atthi , bhikkhave , āsavā nirayagāminiyā , atthi āsavā tiracchānayonigāminiyā , atthi āsavā pettivisayagāminiyā , atthi āsavā manussalokagāminiyā , atthi āsavā devalokagāminiyā ’’ ti ( a . ni .6.63) pañcadhā āgatā .
Chakkanipāte –
‘‘ atthi , bhikkhave , āsavā saṃvarā pahātabbā ’’ tiādinā nayena chadhā āgatā .
Imasmiṃ pana sutte teyeva dassanāpahātabbehi saddhiṃ sattadhā āgatāti .
Ayaṃ tāva āsavapade vacanattho ceva pabhedo ca .
Saṃvarapade pana saṃvarayatīti saṃvaro , pidahati nivāreti pavattituṃ na detīti attho .
Tathā
V1.68 hi ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , divā paṭisallīyantena dvāraṃ saṃvaritvā paṭisallīyitun ’’ ti ( pārā .77),‘‘ sotānaṃ saṃvaraṃbraūmi , paññāyete pidhīyare ’’ ti ( su . ni .1041) ca ādīsu pidhānaṭṭhena saṃvaramāha .Svāyaṃ saṃvaro pañcavidho hoti sīlasaṃvaro satiñāṇa khanti vīriyasaṃvaroti .
Tattha ‘‘ iminā pātimokkhasaṃvarena upeto ’’ ti ( vibha .511) ayaṃ sīlasaṃvaro .
Pātimokkhasīlañhi
M1.65 ettha saṃvaroti vuttaṃ .‘‘ Cakkhundriye saṃvaramāpajjatī ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.213) satisaṃvaro .
Sati hettha saṃvaroti vuttā .
‘‘ Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi , paññāyete pidhīyare ’’ ti ayaṃ ñāṇasaṃvaro .
Ñāṇañhettha pidhīyareti iminā pidhānaṭṭhena saṃvaroti vuttaṃ .
‘‘ Khamo hoti sītassa … pe …, uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.24-26) pana nayena idheva khantivīriyasaṃvarā āgatā .
Tesañca ‘‘ sabbāsavasaṃvarapariyāyan ’’ ti iminā uddesena saṅgahitattā saṃvarabhāvo veditabbo .
Apica pañcavidhopi
P1.63 ayaṃ saṃvaro idha āgatoyeva , tattha khantivīriyasaṃvarā tāva vuttāyeva .‘‘ So tañca anāsanaṃ tañca agocaran ’’ ti ( ma . ni .1.25) ayaṃ panettha sīlasaṃvaro .
‘‘ Paṭisaṅkhā yoniso cakkhundriyasaṃvarasaṃvuto ’’ ti ( ma . ni .1.22) ayaṃ satisaṃvaro .
Sabbattha paṭisaṅkhā ñāṇasaṃvaro .
Aggahitaggahaṇena pana dassanaṃ paṭisevanā bhāvanā ca ñāṇasaṃvaro .
Pariyāyanti etena dhammāti pariyāyo , uppattiṃ nirodhaṃ vā gacchantīti vuttaṃ hoti .
Ettāvatā ‘‘ sabbāsavasaṃvarapariyāyan ’’ ti ettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ vuttaṃ hoti .
15. Idāni jānato ahan tiādīsu jānatoti jānantassa .
Passatoti passantassa .
Dvepi padāni ekatthāni , byañjanameva nānaṃ .
Evaṃ santepi jānatoti ñāṇalakkhaṇaṃ upādāya puggalaṃ niddisati , jānanalakkhaṇañhi ñāṇaṃ .
Passatoti ñāṇappabhāvaṃ upādāya , passanappabhāvañhi ñāṇaṃ .
Ñāṇasamaṅgī puggalo cakkhumā viya cakkhunā rūpāni ñāṇena vivaṭe dhamme passati .
Apica yonisomanasikāraṃ uppādetuṃ jānato , ayonisomanasikāro yathā na uppajjati , evaṃ passatoti ayamettha sāro .
Keci panācariyā bahū papañce bhaṇanti , te imasmiṃ atthe na yujjanti .
Āsavānaṃ
V1.69 khayan ti āsavappahānaṃ āsavānaṃ accantakkhayasamuppādaṃ khīṇākāraṃ natthibhāvanti ayameva hi imasmiñca sutte ,‘‘ āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttin ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.438) ca āsavakkhayattho .Aññattha pana maggaphalanibbānānipi āsavakkhayoti vuccanti .
Tathā hi –
‘‘ Sekhassa
M1.66 sikkhamānassa , ujumaggānusārino ;Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ , tato aññā anantarā ’’ ti .( itivu .62)–
Ādīsu maggo āsavakkhayoti vutto ,
‘‘ Āsavānaṃ khayā samaṇo hotī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.438) phalaṃ .
‘‘ Paravajjānupassissa , niccaṃ ujjhānasaññino ;
Āsavā tassa vaḍḍhanti , ārā so āsavakkhayā ’’ ti .( dha . pa .253)–
Ādīsu nibbānaṃ ‘‘ āsavakkhayo ’’ ti vuttaṃ .
No ajānato no apassatoti yo pana na jānāti na passati , tassa no vadāmīti attho .
Etena ye ajānato apassatopi saṃvarādīhiyeva
P1.64 suddhiṃ vadanti , te paṭikkhittā honti .Purimena vā padadvayena upāyo vutto , iminā anupāyapaṭisedho .
Saṅkhepena cettha ñāṇaṃ āsavasaṃvarapariyāyoti dassitaṃ hoti .
Idāni yaṃ jānato āsavānaṃ khayo hoti , taṃ dassetukāmo kiñca , bhikkhave , jānatoti pucchaṃ ārabhi , tattha jānanā bahuvidhā .
Dabbajātiko eva hi koci bhikkhu chattaṃ kātuṃ jānāti , koci cīvarādīnaṃ aññataraṃ , tassa īdisāni kammāni vattasīse ṭhatvā karontassa sā jānanā maggaphalānaṃ padaṭṭhānaṃ na hotīti na vattabbā .
Yo pana sāsane pabbajitvā vejjakammādīni kātuṃ jānāti , tassevaṃ jānato āsavā vaḍḍhantiyeva , tasmā yaṃ jānato
V1.70 passato ca āsavānaṃ khayo hoti , tadeva dassento āha yoniso ca manasikāraṃ ayoniso ca manasikāran ti .Tattha yoniso manasikāro nāma upāyamanasikāro pathamanasikāro , aniccādīsu aniccanti ādinā eva nayena saccānulomikena vā cittassa āvaṭṭanā anvāvaṭṭanā ābhogo samannāhāro manasikāro , ayaṃ vuccati yoniso manasikāroti .
Ayoniso manasikāroti anupāyamanasikāro uppathamanasikāro .
Anicce niccanti dukkhe sukhanti anattani attāti asubhe subhanti ayoniso manasikāro uppathamanasikāro .
Saccappaṭikulena vā cittassa āvaṭṭanā anvāvaṭṭanā ābhogo
M1.67 samannāhāro manasikāro , ayaṃ vuccati ayoniso manasikāroti .Evaṃ yoniso manasikāraṃ uppādetuṃ jānato , ayoniso manasikāro ca yathā na uppajjati , evaṃ passato āsavānaṃ khayo hoti .
Idāni imassevatthassa yuttiṃ dassento āha ayoniso , bhikkhave … pe … pahīyantīti .
Tena kiṃ vuttaṃ hoti , yasmā ayoniso manasikaroto āsavā uppajjanti , yoniso manasikaroto pahīyanti , tasmā jānitabbaṃ yoniso manasikāraṃ uppādetuṃ jānato , ayoniso manasikāro ca yathā na uppajjati , evaṃ passato āsavānaṃ khayo hotīti , ayaṃ tāvettha saṅkhepavaṇṇanā .
Ayaṃ pana vitthāro – tattha ‘‘ yoniso ayoniso ’’ ti imehi tāva dvīhi padehi ābaddhaṃ hoti upari sakalasuttaṃ .
Vaṭṭavivaṭṭavasena
P1.65 hi upari sakalasuttaṃ vuttaṃ .Ayoniso manasikāramūlakañca vaṭṭaṃ , yoniso manasikāramūlakañca vivaṭṭaṃ .
Kathaṃ ?
Ayoniso manasikāro hi vaḍḍhamāno dve dhamme paripūreti avijjañca bhavataṇhañca .
Avijjāya ca sati ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā … pe … dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
Taṇhāya sati taṇhāpaccayā upādānaṃ … pe … samudayo hotī ’’ ti .
Evaṃ ayaṃ ayoniso manasikārabahulo puggalo vātavegābhighātena vippanaṭṭhanāvā viya gaṅgāvaṭṭe patitagokulaṃ viya cakkayante yuttabalibaddo
V1.71 viya ca punappunaṃ bhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsesu āvaṭṭaparivaṭṭaṃ karoti , evaṃ tāva ayoniso manasikāramūlakaṃ vaṭṭaṃ .Yoniso manasikāro pana vaḍḍhamāno –
‘‘ yoniso manasikārasampannassetaṃ , bhikkhave , bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ , ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessati , ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkarissatī ’’ ti ( saṃ . ni .5.55) vacanato sammādiṭṭhipamukhaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ paripūreti .
Yā ca sammādiṭṭhi , sā vijjāti tassa vijjuppādā avijjānirodho ,‘‘ avijjānirodhā saṅkhāranirodho … pe … evaṃ etassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti ( mahāva .1) evaṃ yoniso manasikāramūlakaṃ vivaṭṭaṃ veditabbaṃ .
Evaṃ imehi dvīhi padehi ābaddhaṃ hoti upari sakalasuttaṃ .
Evaṃ ābaddhe
M1.68 cettha yasmā pubbe āsavappahānaṃ dassetvā pacchā uppatti vuccamānā na yujjati .Na hi pahīnā puna uppajjanti .
Uppannānaṃ pana pahānaṃ yujjati , tasmā uddesapaṭilomatopi ‘‘ ayoniso , bhikkhave , manasikaroto ’’ tiādimāha .
Tattha ayoniso manasikarototi vuttappakāraṃ ayoniso manasikāraṃ uppādayato .
Anuppannā ceva āsavā uppajjantīti ettha ye pubbe appaṭiladdhapubbaṃ cīvarādiṃ vā paccayaṃ upaṭṭhākasaddhivihārikaantevāsikānaṃ vā aññataraṃ manuññaṃ vatthuṃ paṭilabhitvā , taṃ subhaṃ sukhanti ayoniso manasikaroto , aññataraññataraṃ vā pana ananubhūtapubbaṃ ārammaṇaṃ yathā vā tathā vā ayoniso manasikaroto āsavā uppajjanti , te anuppannā uppajjantīti veditabbā , aññathā hi anamatagge saṃsāre anuppannā nāma āsavā na santi .
Anubhūtapubbepi ca vatthumhi ārammaṇe vā yassa pakatisuddhiyā vā uddesaparipucchāpariyattinavakammayonisomanasikārānaṃ
P1.66 vā aññataravasena pubbe anuppajjitvā pacchā tādisena paccayena sahasā uppajjanti , imepi anuppannā uppajjantīti veditabbā .Tesuyeva pana vatthārammaṇesu punappunaṃ uppajjamānā uppannā pavaḍḍhantīti vuccanti .
Ito aññathā hi paṭhamuppannānaṃ vaḍḍhi nāma natthi .
Yoniso
V1.72 ca kho , bhikkhaveti ettha pana yassa pakatisuddhiyā vā seyyathāpi āyasmato mahākassapassa bhaddāya ca kāpilāniyā , uddesaparipucchādīhi vā kāraṇehi āsavā nuppajjanti , so ca jānāti ‘‘ na kho me āsavā maggena samugghātaṃ gatā , handa nesaṃ samugghātāya paṭipajjāmī ’’ ti .Tato maggabhāvanāya sabbe samugghāteti .
Tassa te āsavā anuppannā na uppajjantīti vuccanti .
Yassa pana kārakasseva sato satisammosena sahasā āsavā uppajjanti , tato saṃvegamāpajjitvā yoniso padahanto te āsave samucchindati , tassa uppannā pahīyantīti vuccanti maṇḍalārāmavāsīmahātissabhūtattherassa viya .
So kira tasmiṃyeva vihāre uddesaṃ gaṇhāti , athassa gāme piṇḍāya carato visabhāgārammaṇe kileso uppajji , so taṃ vipassanāya vikkhambhetvā vihāraṃ agamāsi .
Tassa supinantepi taṃ ārammaṇaṃ na upaṭṭhāsi .
So ‘‘ ayaṃ kileso vaḍḍhitvā apāyasaṃvattaniko hotī ’’ ti saṃvegaṃ janetvā ācariyaṃ āpucchitvā vihārā nikkhamma mahāsaṅgharakkhitattherassa santike
M1.69 rāgapaṭipakkhaṃ asubhakammaṭṭhānaṃ gahetvā gumbantaraṃ pavisitvā paṃsukūlacīvaraṃ santharitvā nisajja anāgāmimaggena pañcakāmaguṇikarāgaṃ chinditvā uṭṭhāya ācariyaṃ vanditvā punadivase uddesamaggaṃ pāpuṇi .Ye pana vattamānuppannā , tesaṃ paṭipattiyā pahānaṃ nāma natthi .
16. Idāni ‘‘ uppannā ca āsavā pahīyantī ’’ ti idameva padaṃ gahetvā ye te āsavā pahīyanti , tesaṃ nānappakārato aññampi pahānakāraṇaṃ āvikātuṃ desanaṃ vitthārento atthi , bhikkhave , āsavā dassanā pahātabbātiādimāha yathā taṃ desanāpabhedakusalo dhammarājā .
Tattha dassanā pahātabbāti dassanena pahātabbā .
Esa nayo sabbattha .