10. Māratajjanīyasuttavaṇṇanā
506. Evaṃ
V2.309P2.416 me sutan ti māratajjanīyasuttaṃ .Tattha koṭṭhamanupaviṭṭhoti kucchiṃ pavisitvā antānaṃ anto anupaviṭṭho , pakkāsayaṭṭhāne nisinno .
Garugaro viyāti garukagaruko viya thaddho pāsāṇapuñjasadiso .
Māsācitaṃ
M2.313 maññeti māsabhattaṃ bhuttassa kucchi viya māsapūritapasibbako viya tintamāso viya cāti attho .Vihāraṃ pavisitvāti sace āhāradosena esa garubhāvo , abbhokāse caṅkamituṃ na sappāyanti caṅkamā orohitvā paṇṇasālaṃ pavisitvā pakatipaññatte āsane nisīdi .
Paccattaṃ yoniso manasākāsīti ,‘‘ kiṃ nu kho etan ’’ ti āvajjamāno attanoyeva upāyena manasi akāsi .
Sace pana thero attano sīlaṃ āvajjetvā ,‘‘ yaṃ hiyyo vā pare vā parasuve vā paribhuttaṃ avipakkamatthi , añño vā koci visabhāgadoso , sabbaṃ jīratu phāsukaṃ hotū ’’ ti hatthena kucchiṃ parāmasissa , māro pāpimā vilīyitvā agamissa .
Thero pana tathā akatvā yoniso manasi akāsi .
Mā tathāgataṃ vihesesīti yathā hi puttesu vihesitesu mātāpitaro vihesitāva honti , saddhivihārikaantevāsikesu vihesitesu ācariyupajjhāyā vihesitāva , janapade vihesite rājā vihesitova hoti , evaṃ tathāgatasāvake vihesite tathāgato vihesitova hoti .
Tenāha –
‘‘ mā tathāgataṃ vihesesī ’’ ti .
Paccaggaḷe aṭṭhāsīti patiaggaḷeva aṭṭhāsi .
Aggaḷaṃ vuccati kavāṭaṃ , mukhena uggantvā paṇṇasālato nikkhamitvā bahipaṇṇasālāya kavāṭaṃ nissāya aṭṭhāsīti attho .
507. Bhūtapubbāhaṃ pāpimāti kasmā idaṃ desanaṃ ārabhi ?
Thero kira cintesi –
‘‘ ākāsaṭṭhakadevatānaṃ tāva manussagandho yojanasate ṭhitānaṃ ābādhaṃ karoti .
Vuttañhetaṃ –
‘ yojanasataṃ kho rājañña manussagandho deve ubbādhatī ’ ti ( dī . ni .2.415).
Ayaṃ pana māro nāgariko paricokkho mahesakkho ānubhāvasampanno devarājā samāno mama kucchiyaṃ pavisitvā antānaṃ anto pakkāsayokāse nisinno ativiya paduṭṭho bhavissati .
Evarūpaṃ nāma
V2.310 jegucchaṃP2.417 paṭikūlaṃ okāsaṃ pavisitvā nisīdituṃ sakkontassa kimaññaṃ akaraṇīyaṃ bhavissati , kiṃ aññaṃ lajjissati , tvaṃ mama ñātikoti pana vutte mudubhāvaṃ anāpajjamāno nāma natthi , handassaM2.314 ñātikoṭiṃ paṭivijjhitvā mudukeneva naṃ upāyena vissajjessāmī ’’ ti cintetvā imaṃ desanamārabhi .So me tvaṃ bhāgineyyo hosīti so tvaṃ tasmiṃ kāle mayhaṃ bhāgineyyo hosi .
Idaṃ paveṇivasena vuttaṃ .
Devalokasmiṃ pana mārassa pitu vaṃso pitāmahassa vaṃso rajjaṃ karonto nāma natthi , puññavasena devaloke devarājā hutvā nibbatto , yāvatāyukaṃ ṭhatvā cavati .
Añño eko attanā katena kammena tasmiṃ ṭhāne adhipati hutvā nibbattati .
Iti ayaṃ māropi tadā tato cavitvā puna kusalaṃ katvā imasmiṃ kāle tasmiṃ adhipatiṭṭhāne nibbattoti veditabbo .
Vidhuroti vigatadhuro , aññehi saddhiṃ asadisoti attho .
Appakasirenāti appadukkhena .
Pasupālakāti ajeḷakapālakā .
Pathāvinoti maggapaṭipannā .
Kāye upacinitvāti samantato citakaṃ bandhitvā .
Aggiṃ datvā pakkamiṃsūti ettakena sarīraṃ pariyādānaṃ gamissatīti citakassa pamāṇaṃ sallakkhetvā catūsu disāsu aggiṃ datvā pakkamiṃsu .
Citako padīpasikhā viya pajjali , therassa udakaleṇaṃ pavisitvā nisinnakālo viya ahosi .
Cīvarāni papphoṭetvāti samāpattito vuṭṭhāya vigatadhūme kiṃsukavaṇṇe aṅgāre maddamāno cīvarāni vidhunitvā .
Sarīre panassa usumamattampi nāhosi , cīvaresu aṃsumattampi najjhāyi , samāpattiphalaṃ nāmetaṃ .
508. Akkosathāti dasahi akkosavatthūhi akkosatha .
Paribhāsathāti vācāya paribhāsatha .
Rosethāti ghaṭṭetha .
Vihesethāti dukkhāpetha .
Sabbametaṃ vācāya ghaṭṭanasseva adhivacanaṃ .
Yathā taṃ dūsī māroti yathā etesaṃ dūsī māro .
Labhetha otāran ti labhetha chiddaṃ , kilesuppattiyā ārammaṇaṃ paccayaṃ labheyyāti attho .
Muṇḍakātiādīsu muṇḍe muṇḍāti samaṇe ca samaṇāti
P2.418 vattuṃ vaṭṭeyya , ime pana hīḷentā muṇḍakā samaṇakāti āhaṃsu .Ibbhāti gahapatikā .
Kiṇhāti kaṇhā , kāḷakāti attho .
Bandhupādāpaccāti ettha bandhūti brahmā adhippeto
V2.311 .Tañhi brāhmaṇā pitāmahoti voharanti .
Pādānaṃ
M2.315 apaccā pādāpaccā , brahmuno piṭṭhipādato jātāti adhippāyo .Tesaṃ kira ayaṃ laddhi –
‘‘ brāhmaṇā brahmuno mukhato nikkhantā , khattiyā urato , vessā nābhito , suddā jāṇuto , samaṇā piṭṭhipādato ’’ ti .
Jhāyinosmā jhāyinosmāti jhāyino mayaṃ jhāyino mayanti .
Madhurakajātāti ālasiyajātā .
Jhāyantīti cintayanti .
Pajjhāyantītiādīni upasaggavasena vaḍḍhitāni .
Mūsikaṃ maggayamānoti sāyaṃ gocaratthāya susirarukkhato nikkhantaṃ rukkhasākhāya mūsikaṃ pariyesanto .
So kira upasantūpasanto viya niccalova tiṭṭhati , sampattakāle mūsikaṃ sahasā gaṇhāti .
Kotthūti siṅgālo , soṇotipi vadanti .
Sandhisamalasaṅkaṭireti sandhimhi ca samale ca saṅkaṭire ca .
Tattha sandhi nāma gharasandhi .
Samalo nāma gūthaniddhamanapanāḷi .
Saṅkaṭiraṃ nāma saṅkāraṭṭhānaṃ .
Vahacchinnoti kantārato nikkhanto chinnavaho .
Sandhisamalasaṅkaṭireti sandhimhi vā samale vā saṅkaṭire vā .
Sopi hi baddhagatto viya niccalo jhāyati .
Nirayaṃ upapajjantīti sace māro manussānaṃ sarīre adhimuccitvā evaṃ kareyya , manussānaṃ akusalaṃ na bhaveyya , mārasseva bhaveyya .
Sarīre pana anadhimuccitvā visabhāgavatthuṃ vippaṭisārārammaṇaṃ dasseti , tadā kira so bhikkhū khippaṃ gahetvā macche ajjhottharante viya , jālaṃ gahetvā macche gaṇhante viya , lepayaṭṭhiṃ oḍḍetvā sakuṇe bandhante viya , sunakhehi saddhiṃ araññe migavaṃ carante viya , mātugāme gahetvā āpānabhūmiyaṃ nisinne viya , naccante viya , gāyante viya , bhikkhunīnaṃ rattiṭṭhānadivāṭṭhānesu visabhāgamanusse nisinne viya , ṭhite viya ca katvā dassesi .
Manussā araññagatāpi vanagatāpi vihāragatāpi vippaṭisārārammaṇaṃ passitvā āgantvā aññesaṃ kathenti –
‘‘ samaṇā
P2.419 evarūpaṃ assamaṇakaṃ ananucchavikaṃ karonti , etesaṃ dinne kuto kusalaṃ , mā etesaṃ kiñci adatthā ’’ ti .Evaṃ te manussā diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne sīlavante akkosantā apuññaṃ pasavitvā apāyapūrakā ahesuṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ nirayaṃ upapajjantī ’’ ti .
509. Anvāviṭṭhāti
M2.316 āvaṭṭitā .Pharitvā vihariṃsūti na kevalaṃ pharitvā vihariṃsu .
Kakusandhassa pana bhagavato ovāde ṭhatvā ime cattāro brahmavihāre nibbattetvā jhānapadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahatte patiṭṭhahiṃsu .
510. Āgatiṃ
V2.312 vā gatiṃ vāti paṭisandhivasena āgamanaṭṭhānaṃ vā , cutivasena gamanaṭṭhānaṃ vā na jānāmi .Siyā cittassa aññathattan ti somanassavasena aññathattaṃ bhaveyya .
Saggaṃ lokaṃ upapajjantīti idhāpi purimanayeneva attho veditabbo .
Yathā hi pubbe vippaṭisārakaraṃ ārammaṇaṃ dasseti , evamidhāpi pasādakaraṃ .
So kira tadā manussānaṃ dassanaṭṭhāne bhikkhū ākāse gacchante viya , ṭhite viya pallaṅkena nisinne viya , ākāse sūcikammaṃ karonte viya , potthakaṃ vācente viya , ākāse cīvaraṃ pasāretvā kāyaṃ utuṃ gaṇhāpente viya , navapabbajite ākāsena carante viya , taruṇasāmaṇere ākāse ṭhatvā pupphāni ocinante viya katvā dassesi .
Manussā araññagatāpi vanagatāpi vihāragatāpi pabbajitānaṃ taṃ paṭipattiṃ disvā āgantvā aññesaṃ kathenti –
‘‘ bhikkhūsu antamaso sāmaṇerāpi evaṃmahiddhiko mahānubhāvā , etesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ nāma hoti , etesaṃ detha sakkarothā ’’ ti .
Tato manussā bhikkhusaṅghaṃ catūhi paccayehi sakkarontā bahuṃ puññaṃ katvā saggapathapūrakā ahesuṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ saggaṃ lokaṃ upapajjantī ’’ ti .
511. Etha tumhe , bhikkhave , asubhānupassino kāye viharathāti bhagavā sakalajambudīpaṃ āhiṇḍanto antamaso dvinnampi tiṇṇampi bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā –
‘‘ Asubhasaññāparicitena , bhikkhave , bhikkhuno cetasā bahulaṃ viharato methunadhammasamāpattiyā cittaṃ patilīyati patikuṭati
P2.420 pativattati na sampasāriyati , upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti .Āhāre paṭikūlasaññāparicitena , bhikkhave , bhikkhuno cetasā bahulaṃ viharato rasataṇhāya cittaṃ patilīyati patikuṭati
M2.317 pativattati na sampasāriyati , upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti .Sabbaloke anabhiratisaññāparicitena , bhikkhave , bhikkhuno cetasā bahulaṃ viharato lokacitresu cittaṃ patilīyati patikuṭati pativattati na sampasāriyati , upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti .
Aniccasaññāparicitena
V2.313 , bhikkhave , bhikkhuno cetasā bahulaṃ viharato lābhasakkārasiloke cittaṃ patilīyati patikuṭati pativattati na sampasāriyati , upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhātī ’’ ti ( a . ni .7.49) evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā –Etha tumhe , bhikkhave , asubhānupassī kāye viharatha , āhāre paṭikūlasaññino sabbaloke anabhiratisaññino sabbasaṅkhāresu aniccānupassinoti .
Imāni cattāri kammaṭṭhānāni kathesi .
Tepi bhikkhū imesu catūsu kammaṭṭhānesu kammaṃ karontā vipassanaṃ vaḍḍhetvā sabbāsave khepetvā arahatte patiṭṭhahiṃsu , imānipi cattāri kammaṭṭhānāni rāgasantāni dosamohasantāni rāgapaṭighātāni dosamohapaṭighātāni cāti .
512. Sakkharaṃ gahetvāti antomuṭṭhiyaṃ tiṭṭhanapamāṇaṃ pāsāṇaṃ gahetvā .
Ayañhi brāhmaṇagahapatikehi bhikkhū akkosāpetvāpi , brāhmaṇagahapatikānaṃ vasena bhikkhusaṅghassa lābhasakkāraṃ uppādāpetvāpi , otāraṃ alabhanto idāni sahatthā upakkamitukāmo aññatarassa kumārassa sarīre adhimuccitvā evarūpaṃ pāsāṇaṃ aggahesi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ sakkharaṃ gahetvā ’’ ti .
Sīsaṃ vo bhindīti sīsaṃ bhindi , mahācammaṃ chijjitvā maṃsaṃ dvedhā ahosi .
Sakkharā panassa sīsakaṭāhaṃ abhinditvā aṭṭhiṃ āhacceva nivattā .
Nāgāpalokitaṃ apalokesīti pahārasaddaṃ sutvā yathā nāma hatthināgo
M2.318 ito vā etto vā apaloketukāmo gīvaṃ aparivattetvāP2.421 sakalasarīreneva nivattitvā apaloketi .Evaṃ sakalasarīreneva nivattitvā apalokesi .
Yathā hi mahājanassa aṭṭhīni koṭiyā koṭiṃ āhacca ṭhitāni , paccekabuddhānaṃ aṅkusalaggāni , na evaṃ buddhānaṃ .
Buddhānaṃ pana saṅkhalikāni viya ekābaddhāni hutvā ṭhitāni , tasmā pacchato apalokanakāle na sakkā hoti gīvaṃ parivattetuṃ .
Yathā pana hatthināgo pacchābhāgaṃ apaloketukāmo sakalasarīreneva parivattati , evaṃ parivattitabbaṃ hoti .
Tasmā bhagavā yantena parivattitā suvaṇṇapaṭimā viya sakalasarīreneva nivattitvā apalokesi
V2.314 , apaloketvā ṭhito pana ,‘‘ na vāyaṃ dūsī māro mattamaññāsī ’’ ti āha .Tassattho , ayaṃ dūsī māro pāpaṃ karonto neva pamāṇaṃ aññāsi , pamāṇātikkantamakāsīti .
Sahāpalokanāyāti kakusandhassa bhagavato apalokaneneva saha taṅkhaṇaññeva .
Tamhā ca ṭhānā cavīti tamhā ca devaṭṭhānā cuto , mahānirayaṃ upapannoti attho .
Cavamāno hi na yattha katthaci ṭhito cavati , tasmā vasavattidevalokaṃ āgantvā cuto ,‘‘ sahāpalokanāyā ’’ ti ca vacanato na bhagavato apalokitattā cutoti veditabbo , cutikāladassanamattameva hetaṃ .
Uḷāre pana mahāsāvake viraddhattā kudāriyā pahaṭaṃ viyassa āyu tattheva chijjitvā gatanti veditabbaṃ .
Tayo nāmadheyyā hontīti tīṇi nāmāni honti .
Chaphassāyatanikoti chasu phassāyatanesu pāṭiyekkāya vedanāya paccayo .
Saṅkusamāhatoti ayasūlehi samāhato .
Paccattavedaniyoti sayameva vedanājanako .
Saṅkunā saṅku hadaye samāgaccheyyāti ayasūlena saddhiṃ ayasūlaṃ hadayamajjhe samāgaccheyya .
Tasmiṃ kira niraye upapannānaṃ tigāvuto attabhāvo hoti , therassāpi tādiso ahosi .
Athassa hi nirayapālā tālakkhandhapamāṇāni ayasūlāni ādittāni sampajjalitāni sajotibhūtāni sayameva gahetvā punappunaṃ nivattamānā ,–
‘‘ iminā te ṭhānena cintetvā
P2.422 pāpaṃ katan ’’ ti pūvadoṇiyaṃM2.319 pūvaṃ koṭṭento viya hadayamajjhaṃ koṭṭetvā , paṇṇāsa janā pādābhimukhā paṇṇāsa janā sīsābhimukhā koṭṭetvā gacchanti , evaṃ gacchantā pañcahi vassasatehi ubho ante patvā puna nivattamānā pañcahi vassasatehi hadayamajjhaṃ āgacchanti .Taṃ sandhāya evaṃ vuttaṃ .
Vuṭṭhāniman ti vipākavuṭṭhānavedanaṃ .
Sā kira mahāniraye vedanāto dukkhatarā hoti , yathā hi sinehapānasattāhato parihārasattāhaṃ dukkhataraṃ , evaṃ mahānirayadukkhato ussade vipākavuṭṭhānavedanā dukkhatarāti vadanti .
Seyyathāpi macchassāti purisasīsañhi vaṭṭaṃ hoti , sūlena paharantassa pahāro ṭhānaṃ na labhati parigalati , macchasīsaṃ āyataṃ puthulaṃ , pahāro ṭhānaṃ labhati
V2.315 , avirajjhitvā kammakāraṇā sukarā hoti , tasmā evarūpaṃ sīsaṃ hoti . 513. Vidhuraṃ sāvakamāsajjāti vidhuraṃ sāvakaṃ ghaṭṭayitvā .
Paccattavedanāti sayameva pāṭiyekkavedanājanakā .
Īdiso nirayo āsīti imasmiṃ ṭhāne nirayo devadūtasuttena dīpetabbo .
Kaṇha-dukkhaṃ nigacchasīti kāḷaka-māra , dukkhaṃ vindissasi .
Majjhe sarassāti mahāsamuddassa majjhe udakaṃ vatthuṃ katvā nibbattavimānāni kappaṭṭhitikāni honti , tesaṃ veḷuriyassa viya vaṇṇo hoti , pabbatamatthake jalitanaḷaggikkhandho viya ca nesaṃ acciyo jotanti , pabhassarā pabhāsampannā honti , tesu vimānesu nīlabhedādivasena nānattavaṇṇā accharā naccanti .
Yo etamabhijānātīti yo etaṃ vimānavatthuṃ jānātīti attho .
Evamettha vimānapetavatthukeneva attho veditabbo .
Pādaṅguṭṭhena kampayīti idaṃ pāsādakampanasuttena dīpetabbaṃ .
Yo vejayantaṃ pāsādan ti idaṃ cūḷataṇhāsaṅkhayavimuttisuttena dīpetabbaṃ .
Sakkaṃ so paripucchatīti idampi teneva dīpetabbaṃ .
Sudhammāyābhito sabhan ti sudhammasabhāya samīpe , ayaṃ pana brahmaloke sudhammasabhāva , na tāvatiṃsabhavane .
Sudhammasabhāvirahito hi devaloko nāma natthi .
Brahmaloke pabhassaran ti brahmaloke
P2.423 mahāmoggallānamahākassapādīhi sāvakehi saddhiṃ tassa tejodhātuṃ samāpajjitvā nisinnassaM2.320 bhagavato obhāsaṃ .Ekasmiñhi samaye bhagavā brahmaloke sudhammāya devasabhāya sannipatitvā ,–
‘‘ atthi nu kho koci samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃmahiddhiko .
Yo idha āgantuṃ sakkuṇeyyā ’’ ti cintentasseva brahmagaṇassa cittamaññāya tattha gantvā brahmagaṇassa matthake nisinno tejodhātuṃ samāpajjitvā mahāmoggallānādīnaṃ āgamanaṃ cintesi .
Tepi gantvā satthāraṃ vanditvā tejodhātuṃ samāpajjitvā paccekaṃ disāsu nisīdiṃsu , sakalabrahmaloko ekobhāso ahosi .
Satthā catusaccappakāsanaṃ dhammaṃ desesi , desanāpariyosāne anekāni brahmasahassāni maggaphalesu patiṭṭhahiṃsu .
Taṃ sandhāyimā gāthā vuttā , so panāyamattho aññatarabrahmasuttena dīpetabbo .
Vimokkhena
V2.316 aphassayīti jhānavimokkhena phusi .Vanan ti jambudīpaṃ .
Pubbavidehānan ti pubbavidehānañca dīpaṃ .
Ye ca bhūmisayā narāti bhūmisayā narā nāma aparagoyānakā ca uttarakurukā ca .
Tepi sabbe phusīti vuttaṃ hoti .
Ayaṃ pana attho nandopanandadamanena dīpetabbo .
Vatthu visuddhimagge iddhikathāya vitthāritaṃ .
Apuññaṃ pasavīti apuññaṃ paṭilabhi .
Āsaṃ mā akāsi bhikkhūsūti bhikkhū vihesemīti etaṃ āsaṃ mā akāsi .
Sesaṃ sabbattha uttānamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Māratajjanīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Mūlapaṇṇāsaṭṭhakathā niṭṭhitā .