4. Cūḷagopālakasuttavaṇṇanā
350. Evaṃ
V2.163P2.265M2.167 me sutan ti cūḷagopālakasuttaṃ .Tattha ukkacelāyan ti evaṃnāmake nagare .
Tasmiṃ kira māpiyamāne rattiṃ gaṅgāsotato maccho thalaṃ patto .
Manussā celāni telapātiyaṃ temetvā ukkā katvā macchaṃ gaṇhiṃsu .
Nagare niṭṭhite tassa nāmaṃ karonte amhehi nagaraṭṭhānassa gahitadivase celukkāhi maccho gahitoti ukkacelā-tvevassa nāmaṃ akaṃsu .
Bhikkhū āmantesīti yasmiṃ ṭhāne nisinnassa sabbā gaṅgā pākaṭā hutvā paññāyati , tādise vālikussade gaṅgātitthe sāyanhasamaye mahābhikkhusaṅghaparivuto nisīditvā mahāgaṅgaṃ paripuṇṇaṃ sandamānaṃ olokento ,–
‘‘ atthi nu kho imaṃ gaṅgaṃ nissāya koci pubbe vaḍḍhiparihāniṃ patto ’’ ti āvajjitvā , pubbe ekaṃ bālagopālakaṃ nissāya anekasatasahassā gogaṇā imissā gaṅgāya āvaṭṭe patitvā samuddameva paviṭṭhā , aparaṃ pana paṇḍitagopālakaṃ nissāya anekasatasahassagogaṇassa sotthi jātā vaḍḍhi jātā ārogyaṃ jātanti addasa .
Disvā imaṃ kāraṇaṃ nissāya bhikkhūnaṃ dhammaṃ desessāmīti cintetvā bhikkhū āmantesi .
Māgadhakoti magadharaṭṭhavāsī .
Duppaññajātikoti nippaññasabhāvo dandho mahājaḷo .
Asamavekkhitvāti asallakkhetvā anupadhāretvā .
Patāresīti tāretuṃ ārabhi .
Uttaraṃ tīraṃ suvidehānan ti gaṅgāya orime tīre magadharaṭṭhaṃ , pārime tīre videharaṭṭhaṃ , gāvo magadharaṭṭhato videharaṭṭhaṃ netvā rakkhissāmīti uttaraṃ tīraṃ patāresi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ uttaraṃ tīraṃ suvidehānan ’’ ti .
Āmaṇḍalikaṃ karitvāti maṇḍalikaṃ katvā .
Anayabyasanaṃ āpajjiṃsūti avaḍḍhiṃ vināsaṃ pāpuṇiṃsu , mahāsamuddameva pavisiṃsu .
Tena hi gopālakena gāvo otārentena gaṅgāya orimatīre samatitthañca
P2.266 visamatitthañca oloketabbaṃ assa , majjhe gaṅgāya gunnaṃ vissamaṭṭhānatthaṃ dve tīṇi vālikatthalāni sallakkhetabbāni assu .Tathā pārimatīre tīṇi cattāri titthāni , imasmā titthā bhaṭṭhā imaṃ titthaṃ gaṇhissanti , imasmā bhaṭṭhā imanti .
Ayaṃ pana bālagopālako orimatīre gunnaṃ otaraṇatitthaṃ samaṃ vā visamaṃ vā anoloketvāva majjhe
M2.168 gaṅgāya gunnaṃ vissamaṭṭhānatthaṃ dve tīṇi vālikatthalānipi asallakkhetvāva paratīre cattāriV2.164 pañca uttaraṇatitthāni asamavekkhitvāva atittheneva gāvo otāresi .Athassa mahāusabho javanasampannatāya ceva thāmasampannatāya ca tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā pārimaṃ tīraṃ patvā chinnataṭañceva kaṇṭakagumbagahanañca disvā ,‘‘ dubbiniviṭṭhametan ’’ ti ñatvā dhuragga-patiṭṭhānokāsampi alabhitvā paṭinivatti .
Gāvo mahāusabho nivatto mayampi nivattissāmāti nivattā .
Mahato gogaṇassa nivattaṭṭhāne udakaṃ chijjitvā majjhe gaṅgāya āvaṭṭaṃ uṭṭhapesi .
Gogaṇo āvaṭṭaṃ pavisitvā samuddameva patto .
Ekopi goṇo arogo nāma nāhosi .
Tenāha –
‘‘ tattheva anayabyasanaṃ āpajjiṃsū ’’ ti .
Akusalā imassa lokassāti idha loke khandhadhātāyatanesu akusalā achekā , paralokepi eseva nayo .
Māradheyyaṃ vuccati tebhūmakadhammā .
Amāradheyyaṃ nava lokuttaradhammā .
Maccudheyya mpi tebhūmakadhammāva .
Amaccudheyyaṃ nava lokuttaradhammā .
Tattha akusalā achekā .
Vacanatthato pana mārassa dheyyaṃ māradheyyaṃ .
Dheyyan ti ṭhānaṃ vatthu nivāso gocaro .
Maccudheyye pi eseva nayo .
Tesan ti tesaṃ evarūpānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ , iminā cha satthāro dassitāti veditabbā .
351. Evaṃ kaṇhapakkhaṃ niṭṭhapetvā sukkapakkhaṃ dassento bhūtapubbaṃ , bhikkhavetiādimāha .
Tattha balavagāvoti dantagoṇe ceva dhenuyo ca .
Dammagāvoti dametabbagoṇe ceva avijātagāvo ca .
Vacchatareti vacchabhāvaṃ taritvā ṭhite balavavacche .
Vacchaketi dhenupake taruṇavacchake
P2.267 .Kisābalaketi appamaṃsalohite mandathāme .
Tāvadeva jātakoti taṃdivase jātako .
Mātugoravakena vuyhamānoti mātā purato purato huṃhunti goravaṃ katvā saññaṃ dadamānā urena udakaṃ chindamānā gacchati , vacchako tāya goravasaññāya dhenuyā vā urena chinnodakena gacchamāno ‘‘ mātugoravakena vuyhamāno ’’ ti vuccati .
352. Mārassa
M2.169 sotaṃ chetvāti arahattamaggena mārassa taṇhāsotaṃ chetvā .Pāraṃ gatāti mahāusabhā nadīpāraṃ viya saṃsārapāraṃ nibbānaṃ gatā .
Pāraṃ agamaṃsūti mahāusabhānaṃ pāraṅgatakkhaṇe gaṅgāya sotassa tayo koṭṭhāse atikkamma ṭhitā mahāusabhe pāraṃ patte disvā tesaṃ gatamaggaṃ paṭipajjitvā pāraṃ agamaṃsu .
Pāraṃ gamissantīti catumaggavajjhānaṃ kilesānaṃ tayo
V2.165 koṭṭhāse khepetvā ṭhitā idāni arahattamaggena avasesaṃ taṇhāsotaṃ chetvā balavagāvo viya nadīpāraṃ saṃsārapāraṃ nibbānaṃ gamissantīti .Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo .
Dhammānusārino , saddhānusārinoti ime dve paṭhamamaggasamaṅgino .
Jānatāti sabbadhamme jānantena buddhena .
Suppakāsitoti sukathito .
Vivaṭan ti vivaritaṃ .
Amatadvāran ti ariyamaggo .
Nibbānapattiyāti tadatthāya vivaṭaṃ .
Vinaḷīkatan ti vigatamānanaḷaṃ kataṃ .
Khemaṃ patthethāti kattukamyatāchandena arahattaṃ patthetha , kattukāmā nibbattetukāmā hothāti attho .
‘‘ Patta ’ tthā ’’ tipi pāṭho .
Evarūpaṃ satthāraṃ labhitvā tumhe pattāyeva nāmāti attho .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Bhagavā pana yathānusandhināva desanaṃ niṭṭhapesīti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Cūḷagopālakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .