6. Mahādhammasamādānasuttavaṇṇanā
473. Evaṃ
V2.269 me suttan ti mahādhammasamādānasuttaṃ .Tattha evaṃkāmāti evaṃicchā .
Evaṃchandāti evaṃajjhāsayā .
Evaṃadhippāyāti evaṃladdhikā .
Tatrāti tasmiṃ aniṭṭhavaḍḍhane ceva iṭṭhaparihāne ca .
Bhagavaṃmūlakāti bhagavā mūlaṃ etesanti bhagavaṃmūlakā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ime , bhante , amhākaṃ dhammā pubbe kassapasammāsambuddhena uppāditā , tasmiṃ parinibbute ekaṃ buddhantaraṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā ime dhamme uppādetuṃ samattho nāma nāhosi , bhagavatā pana no ime dhammā uppāditā .
Bhagavantañhi nissāya mayaṃ ime dhamme ājānāma paṭivijjhāmāti evaṃ bhagavaṃmūlakā no , bhante , dhammāti .
Bhagavaṃnettikāti bhagavā hi dhammānaṃ netā vinetā anunetāti .
Yathāsabhāvato
P2.375 pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gahetvā dassitā dhammā bhagavaṃnettikā nāma honti .Bhagavaṃpaṭisaraṇāti catubhūmakā dhammā sabbaññutaññāṇassa āpāthaṃ āgacchamānā bhagavati paṭisaranti nāmāti bhagavaṃpaṭisaraṇā .
Paṭisarantīti osaranti samosaranti .
Apica mahābodhimaṇḍe nisinnassa bhagavato paṭivedhavasena phasso āgacchati , ahaṃ bhagavā kinnāmoti ?
Tvaṃ phusanaṭṭhena phasso nāma .
Vedanā , saññā , saṅkhārā , viññāṇaṃ āgacchati .
Ahaṃ bhagavā kinnāmanti ?
Tvaṃ vijānanaṭṭhena viññāṇaṃ nāmāti evaṃ catubhūmakadhammānaṃ yathāsabhāvato pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gaṇhanto bhagavā dhamme paṭisaratītipi bhagavaṃpaṭisaraṇā .
Bhagavantaññeva paṭibhātūti bhagavatoyeva etassa bhāsitassa attho upaṭṭhātu , tumheyeva no kathetvā dethāti attho .
474. Sevitabbeti
M2.274 nissayitabbe .Bhajitabbeti upagantabbe .
Yathā taṃ aviddasunoti yathā aviduno bālassa andhaputhujjanassa .
Yathā taṃ viddasunoti yathā viduno medhāvino paṇḍitassa .
475. Atthi , bhikkhave , dhammasamādānan ti purimasutte uppaṭipāṭiākārena mātikā ṭhapitā
V2.270 , idha pana yathādhammaraseneva satthā mātikaṃ ṭhapesi .Tattha dhammasamādānan ti pāṇātipātādīnaṃ dhammānaṃ gahaṇaṃ .
476. Avijjāgatoti avijjāya samannāgato .
477. Vijjāgatoti vijjāya samannāgato paññavā .
478. Sahāpi dukkhenāti ettha micchācāro abhijjhā micchādiṭṭhīti ime tāva tayo pubbacetanāya ca aparacetanāya cāti dvinnaṃ cetanānaṃ vasena dukkhavedanā honti .
Sanniṭṭhāpakacetanā pana sukhasampayuttā vā upekkhāsampayuttā vā hoti .
Sesā pāṇātipātādayo satta tissannampi cetanānaṃ vasena dukkhavedanā honti .
Idaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ sahāpi dukkhena sahāpi domanassenā ’’ ti .
Domanassameva cettha dukkhanti veditabbaṃ .
Pariyeṭṭhiṃ vā āpajjantassa pubbabhāgaparabhāgesu kāyikaṃ dukkhampi vaṭṭatiyeva .
479. Sahāpi
P2.376 sukhenāti ettha pāṇātipāto pharusavācā byāpādoti ime tāva tayo pubbacetanāya ca aparacetanāya cāti dvinnaṃ cetanānaṃ vasena sukhavedanā honti .Sanniṭṭhāpakacetanā pana dukkhasampayuttāva hoti .
Sesā satta tissannampi cetanānaṃ vasena sukhavedanā hontiyeva .
Sahāpi somanassenāti somanassameva cettha sukhanti veditabbaṃ .
Iṭṭhaphoṭṭhabbasamaṅgino vā pubbabhāgaparabhāgesu kāyikaṃ sukhampi vaṭṭatiyeva .
480. Tatiyadhammasamādāne idhekacco macchabandho vā hoti , māgaviko vā , pāṇupaghātaṃyeva nissāya jīvikaṃ kappeti .
Tassa garuṭṭhāniyo bhikkhu akāmakasseva pāṇātipāte ādīnavaṃ , pāṇātipātaviratiyā ca ānisaṃsaṃ kathetvā sikkhāpadaṃ deti .
So gaṇhantopi dukkhito domanassitova hutvā gaṇhāti .
Aparabhāge katipāhaṃ vītināmetvā
M2.275 rakkhituṃ asakkontopi dukkhitova hoti , tassa pubbāparacetanā dukkhasahagatāva honti .Sanniṭṭhāpakacetanā pana sukhasahagatā vā upekkhāsahagatā vāti evaṃ sabbattha attho veditabbo
V2.271 .Iti pubbabhāgaparabhāgacetanāva sandhāya idaṃ vuttaṃ –
‘‘ sahāpi dukkhena sahāpi domanassenā ’’ ti .
Domanassameva cettha dukkhanti veditabbaṃ .
481. Catutthadhammasamādāne dasasupi padesu tissopi pubbabhāgāparabhāgasanniṭṭhāpakacetanā sukhasampayuttā hontiyeva , taṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ –
‘‘ sahāpi sukhena sahāpi somanassenā ’’ ti .
Somanassameva cettha sukhanti veditabbaṃ .
482. Tittakālābūti tittakarasaalābu .
Visena saṃsaṭṭhoti halāhalavisena sampayutto missito luḷito .
Nacchādessatīti na ruccissati na tuṭṭhiṃ karissati .
Nigacchasīti gamissasi .
Appaṭisaṅkhāya piveyyāti taṃ appaccavekkhitvā piveyya .
483. Āpānīyakaṃsoti āpānīyassa madhurapānakassa bharitakaṃso .
Vaṇṇasampannoti pānakavaṇṇādīhi sampannavaṇṇo , kaṃse pakkhittapānakavasena pānakakaṃsopi evaṃ vutto .
Chādessatīti
P2.377 tañhi halāhalavisaṃ yattha yattha pakkhittaṃ hoti , tassa tasseva rasaṃ deti .Tena vuttaṃ ‘‘ chādessatī ’’ ti .
484. Pūtimuttan ti muttameva .
Yathā hi manussabhāvo suvaṇṇavaṇṇo pūtikāyotveva , tadahujātāpi galocilatā pūtilatātveva vuccati .
Evaṃ taṅkhaṇaṃ gahitaṃ taruṇampi muttaṃ pūtimuttameva .
Nānābhesajjehīti harītakāmalakādīhi nānosadhehi .
Sukhī assāti arogo suvaṇṇavaṇṇo sukhī bhaveyya .
485. Dadhi ca madhu cāti suparisuddhaṃ dadhi ca sumadhuraṃ madhu ca .
Ekajjhaṃ saṃsaṭṭhan ti ekato katvā missitaṃ āluḷitaṃ .
Tassa tan ti tassa taṃ catumadhurabhesajjaṃ pivato rucceyya .
Idañca yaṃ bhagandarasaṃsaṭṭhaṃ lohitaṃ pakkhandati , na tassa bhesajjaṃ , āhāraṃ thambhetvā maggaṃ avalañjaṃ karoti .
Yaṃ
M2.276 pana pittasaṃsaṭṭhaṃ lohitaṃ , tassetaṃ bhesajjaṃ sītalakiriyāya pariyattabhūtaṃ . 486. Viddheti
V2.272 ubbiddhe .Meghavigamena dūrībhūteti attho .
Vigatavalāhaketi apagatameghe , deveti ākāse .
Ākāsagataṃ tamagatan ti ākāsagataṃ tamaṃ .
Puthusamaṇabrāhmaṇaparappavādeti puthūnaṃ samaṇabrāhmaṇasaṅkhātānaṃ paresaṃ vāde .
Abhivihaccāti abhihantvā .
Bhāsate ca tapate ca virocate cāti saradakāle majjhanhikasamaye ādiccova obhāsaṃ muñcati tapati vijjotatīti .
Idaṃ pana suttaṃ devatānaṃ ativiya piyaṃ manāpaṃ .
Tatridaṃ vatthu – dakkhiṇadisāyaṃ kira hatthibhogajanapade saṅgaravihāro nāma atthi .
Tassa bhojanasāladvāre saṅgararukkhe adhivatthā devatā rattibhāge ekassa daharassa sarabhaññavasena idaṃ suttaṃ osārentassa sutvā sādhukāraṃ adāsi .
Daharo kiṃ esoti āha .
Ahaṃ , bhante , imasmiṃ rukkhe adhivatthā devatāti .
Kasmiṃ devate pasannāsi , kiṃ sadde , udāhu sutteti ?
Saddo nāma , bhante , yassa kassaci hotiyeva , sutte
P2.378 pasannāmhi .Satthārā jetavane nisīditvā kathitadivase ca ajja ca ekabyañjanepi nānaṃ natthīti .
Assosi tvaṃ devate satthārā kathitadivaseti ?
Āma , bhante .
Kattha ṭhitā assosīti ?
Jetavanaṃ , bhante , gatāmhi , mahesakkhāsu pana devatāsu āgacchantīsu tattha okāsaṃ alabhitvā idheva ṭhatvā assosinti .
Ettha ṭhitāya sakkā sutthu saddo sotunti ?
Tvaṃ pana , bhante , mayhaṃ saddaṃ suṇasīti ?
Āma devateti .
Dakkhiṇakaṇṇapasse nisīditvā kathanakālo viya , bhante , hotīti .
Kiṃ pana devate satthu rūpaṃ passasīti ?
Satthā mameva oloketīti maññamānā saṇṭhātuṃ na sakkomi , bhanteti .
Visesaṃ pana nibbattetuṃ asakkhittha devateti .
Devatā tattheva antaradhāyi .
Taṃ divasaṃ kiresa devaputto sotāpattiphale patiṭṭhito .
Evamidaṃ suttaṃ devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Mahādhammasamādānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .