4. Cūḷadukkhakkhandhasuttavaṇṇanā
175. Evaṃ
V1.373 me sutan ti cūḷadukkhakkhandhasuttaṃ .Tattha sakkesūti evaṃnāmake janapade .
So hi janapado sakyānaṃ rājakumārānaṃ vasanaṭṭhānattā sakyātveva saṅkhyaṃ gato .
Sakyānaṃ pana uppatti ambaṭṭhasutte āgatāva .
Kapilavatthusmin ti evaṃnāmake nagare .
Tañhi kapilassa isino nivāsaṭṭhāne katattā kapilavatthūti vuttaṃ , taṃ gocaragāmaṃ katvā .
Nigrodhārāmeti nigrodho nāma sakko , so ñātisamāgamakāle kapilavatthuṃ āgate bhagavati attano ārāme vihāraṃ kāretvā bhagavato niyyātesi , tasmiṃ viharatīti attho .
Mahānāmoti anuruddhattherassa bhātā bhagavato cuḷapituputto .
Suddhodano
M1.366 sukkodano sakkodano dhotodano amitodanoti ime pañca janā bhātaro .Amitā nāma devī tesaṃ bhaginī .
Tissatthero tassā putto .
Tathāgato ca nandatthero ca suddhodanassa puttā , mahānāmo ca anuruddhatthero ca sukkodanassa .
Ānandatthero amitodanassa , so bhagavato kaniṭṭho .
Mahānāmo mahallakataro sakadāgāmī ariyasāvako .
Dīgharattan ti mayhaṃ sakadāgāmiphaluppattito paṭṭhāya cirarattaṃ jānāmīti dasseti .
Lobhadhammāti lobhasaṅkhātā dhammā , nānappakārakaṃ lobhaṃyeva sandhāya vadati .
Itaresupi dvīsu eseva nayo .
Pariyādāya tiṭṭhantīti khepetvā tiṭṭhanti .
Idañhi pariyādānaṃ nāma ‘‘ sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ sabbaṃ rathakāyaṃ sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantaṃyeva naṃ osajjeyyan ’’ ti ( saṃ . ni .1.126) ettha gahaṇe āgataṃ .
‘‘ Aniccasaññā , bhikkhave , bhāvitā bahulīkatā sabbaṃ
P2.62 kāmarāgaṃ pariyādiyatī ’’ ti ( saṃ . ni .3.102) ettha khepane .Idhāpi khepane adhippetaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ pariyādiyitvāti khepetvā ’’ ti .
Yena me ekadā lobhadhammāpīti yena mayhaṃ ekekasmiṃ kāle lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantīti pucchati .
Ayaṃ kira rājā ‘‘ sakadāgāmimaggena lobhadosamohā niravasesā pahīyantī ’’ ti saññī ahosi , ayaṃ ‘‘ appahīnaṃ me atthī ’’ tipi jānāti , appahīnakaṃ
V1.374 upādāya pahīnakampi puna pacchatovāvattatīti saññī hoti .Ariyasāvakassa evaṃ sandeho uppajjatīti ?
Āma uppajjati .
Kasmā ?
Paṇṇattiyā akovidattā .
‘‘ Ayaṃ kileso asukamaggavajjho ’’ ti imissā paṇṇattiyā akovidassa hi ariyasāvakassapi evaṃ hoti .
Kiṃ tassa paccavekkhaṇā natthīti ?
Atthi .
Sā pana na sabbesaṃ paripuṇṇā hoti .
Eko hi pahīnakilesameva paccavekkhati .
Eko avasiṭṭhakilesameva , eko maggameva , eko phalameva , eko nibbānameva .
Imāsu pana pañcasu paccavekkhaṇāsu ekaṃ vā dve vā no laddhuṃ na vaṭṭati .
Iti yassa paccavekkhaṇā na paripuṇṇā , tassa maggavajjhakilesapaṇṇattiyaṃ akovidattā evaṃ hoti .
176. So
M1.367 eva kho teti soyeva lobho doso moho ca tava santāne appahīno , tvaṃ pana pahīnasaññī ahosīti dasseti .So ca hi teti so tuyhaṃ lobhadosamohadhammo .
Kāmeti duvidhe kāme .
Na paribhuñjeyyāsīti mayaṃ viya pabbajeyyāsīti dasseti .
177. Appassādāti parittasukhā .
Bahudukkhāti diṭṭhadhammikasamparāyikadukkhamevettha bahukaṃ .
Bahupāyāsāti diṭṭhadhammikasamparāyiko upāyāsakilesoyevettha bahu .
Ādīnavoti diṭṭhadhammikasamparāyiko upaddavo .
Ettha bhiyyoti etesu kāmesu ayaṃ ādīnavoyeva bahu .
Assādo pana himavantaṃ upanidhāya sāsapo viya appo , parittako .
Iti cepi mahānāmāti mahānāma evaṃ cepi ariyasāvakassa .
Yathābhūtan ti yathāsabhāvaṃ .
Sammā nayena kāraṇena paññāya suṭṭhu diṭṭhaṃ hotīti dasseti .
Tattha paññāyāti vipassanāpaññāya , heṭṭhāmaggadvayañāṇenāti attho .
So
P2.63 cāti so eva maggadvayena diṭṭhakāmādīnavo ariyasāvako .Pītisukhan ti iminā sappītikāni dve jhānāni dasseti .
Aññaṃ vā tato santataran ti tato jhānadvayato santataraṃ aññaṃ uparijhānadvayañceva maggadvayañca .
Neva tāva anāvaṭṭī kāmesu hotīti atha kho so dve magge paṭivijjhitvā ṭhitopi ariyasāvako upari jhānānaṃ vā maggānaṃ vā anadhigatattā neva tāva kāmesu anāvaṭṭī hoti , anāvaṭṭino anābhogo na hoti .
Āvaṭṭino sābhogoyeva hoti .
Kasmā ?
Catūhi jhānehi vikkhambhanappahānassa , dvīhi maggehi samucchedappahānassa abhāvā .
Mayhampi
V1.375 khoti na kevalaṃ tuyheva , atha kho mayhampi .Pubbeva sambodhāti maggasambodhito paṭhamatarameva .
Paññāya sudiṭṭhaṃ hotīti ettha orodhanāṭakā pajahanapaññā adhippetā .
Pītisukhaṃ nājjhagaman ti sappītikāni dve jhānāni na paṭilabhiṃ .
Aññaṃ vā tato santataran ti idha upari jhānadvayaṃ ceva cattāro ca maggā adhippetā .
Paccaññāsin ti paṭiaññāsiṃ .
179. Ekamidāhaṃ mahānāma samayan ti kasmā āraddhaṃ ?
Ayaṃ pāṭiyekko anusandhi .
Heṭṭhā kāmānaṃ assādopi ādīnavopi kathito
M1.368 , nissaraṇaṃ na kathitaṃ , taṃ kathetuṃ ayaṃ desanā āraddhā .Kāmasukhallikānuyogo hi eko anto attakilamathānuyogo ekoti imehi antehi muttaṃ mama sāsananti upari phalasamāpattisīsena sakalasāsanaṃ dassetumpi ayaṃ desanā āraddhā .
Gijjhakūṭe pabbateti tassa pabbatassa gijjhasadisaṃ kūṭaṃ atthi , tasmā gijjhakūṭoti vuccati .
Gijjhā vā tassa kūṭesu nivasantītipi gijjhakūṭoti vuccati .
Isigilipasseti isigilipabbatassa passe .
Kāḷasilāyan ti kāḷavaṇṇe piṭṭhipāsāṇe .
Ubbhaṭṭhakā hontīti uddhaṃyeva ṭhitakā honti anisinnā .
Opakkamikāti ubbhaṭṭhakādinā attano upakkamena nibbattitā .
Nigaṇṭho , āvusoti aññaṃ kāraṇaṃ vattuṃ asakkontā nigaṇṭhassa upari pakkhipiṃsu .
Sabbaññū sabbadassāvīti
P2.64 so amhākaṃ satthā atītānāgatapaccuppannaṃ sabbaṃ jānāti passatīti dasseti .Aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānātīti so amhākaṃ satthā aparisesaṃ dhammaṃ jānanto aparisesasaṅkhātaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti , paṭijānanto ca evaṃ paṭijānāti ‘‘ carato ca me tiṭṭhato ca … pe … paccupaṭṭhitan ’’ ti .
Tattha satatan ti niccaṃ .
Samitan ti tasseva vevacanaṃ .
180. Kiṃ pana tumhe , āvuso , nigaṇṭhā jānātha ettakaṃ vā dukkhaṃ nijjiṇṇan ti idaṃ bhagavā puriso nāma yaṃ karoti , taṃ jānāti .
Vīsatikahāpaṇe iṇaṃ gahetvā dasa datvā ‘‘ dasa me dinnā dasa avasiṭṭhā ’’ ti jānāti , tepi datvā ‘‘ sabbaṃ dinnan ’’ ti jānāti .
Khettassa tatiyabhāgaṃ lāyitvā ‘‘ eko bhāgo lāyito , dve avasiṭṭhā ’’ ti jānāti .
Puna ekaṃ lāyitvā
V1.376 ‘‘ dve lāyitā , eko avasiṭṭho ’’ ti jānāti .Tasmimpi lāyite ‘‘ sabbaṃ niṭṭhitan ’’ ti jānāti , evaṃ sabbakiccesu katañca akatañca jānāti , tumhehipi tathā ñātabbaṃ siyāti dasseti .
Akusalānaṃ dhammānaṃ pahānan ti iminā akusalaṃ pahāya kusalaṃ bhāvetvā suddhantaṃ patto nigaṇṭho nāma tumhākaṃ sāsane atthīti pucchati .
Evaṃ santeti tumhākaṃ evaṃ ajānanabhāve sati .
Luddāti luddācārā .
Lohitapāṇinoti pāṇe jīvitā voropentā lohitena makkhitapāṇino .
Pāṇaṃ hi hanantassapi yassa lohitena pāṇi na makkhiyati
M1.369 , sopi lohitapāṇītveva vuccati .Kurūrakammantāti dāruṇakammā .
Mātari pitari dhammikasamaṇabrāhmaṇādīsu ca katāparādhā .
Māgavikādayo vā kakkhaḷakammā .
Na kho , āvuso , gotamāti idaṃ nigaṇṭhā ‘‘ ayaṃ amhākaṃ vāde dosaṃ deti , mayampissa dosaṃ āropemā ’’ ti maññamānā ārabhiṃsu .
Tassattho ,‘‘ āvuso , gotama yathā tumhe paṇītacīvarāni dhārentā sālimaṃsodanaṃ bhuñjantā devavimānavaṇṇāya gandhakuṭiyā vasamānā sukhena sukhaṃ adhigacchatha , na evaṃ sukhena sukhaṃ adhigantabbaṃ .
Yathā pana mayaṃ ukkuṭikappadhānādīhi nānappakāraṇaṃ dukkhaṃ anubhavāma , evaṃ dukkhena sukhaṃ adhigantabban ’’ ti .
Sukhena ca hāvusoti idaṃ sace sukhena ca sukhaṃ adhigantabbaṃ siyā .
Rājā adhigaccheyyāti dassanatthaṃ vuttaṃ
P2.65 .Tattha māgadhoti magadharaṭṭhassa issaro .
Seniyoti tassa nāmaṃ .
Bimbīti attabhāvassa nāmaṃ .
So tassa sārabhūto dassanīyo pāsādiko attabhāvasamiddhiyā bimbisāroti vuccati .
Sukhavihāritaroti idaṃ te nigaṇṭhā rañño tīsu pāsādesu tividhavayehi nāṭakehi saddhiṃ sampattianubhavanaṃ sandhāya vadanti .
Addhāti ekaṃsena .
Sahasā appaṭisaṅkhāti sāhasaṃ katvā , appaccavekkhitvāva yathā ratto rāgavasena duṭṭho dosavasena mūḷho mohavasena bhāsati , evamevaṃ vācā bhāsitāti dasseti .
Tattha paṭipucchissāmīti tasmiṃ atthe pucchissāmi .
Yathā vo khameyyāti yathā tumhākaṃ rucceyya .
Pahotīti sakkoti .
Aniñjamānoti acalamāno .
Ekantasukhaṃ paṭisaṃvedīti nirantarasukhaṃ paṭisaṃvedī .
‘‘ Ahaṃ kho
V1.377 , āvuso , nigaṇṭhā pahomi … pe … ekantasukhaṃ paṭisaṃvedī ’’ ti idaṃ attano phalasamāpattisukhaṃ dassento āha .Ettha ca kathāpatiṭṭhāpanatthaṃ rājavāre satta ādiṃ katvā pucchā katā .
Satta rattindivāni nappahotīti hi vutte cha pañca cattārīti sukhaṃ pucchituṃ hoti .
Suddhavāre pana sattāti vutte puna cha pañca cattārīti vuccamānaṃ anacchariyaṃ hoti , tasmā ekaṃ ādiṃ katvā desanā katā .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Cūḷadukkhakkhandhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .