Dhammagarubhāvavaṇṇanā
Vassaṃvuṭṭhāti temāsaṃ vassaṃvuṭṭhā pavāritapavāraṇā hutvā .
Bhagavā etadavocāti ‘‘ kacci , bhikkhave , khamanīyan ’’ tiādīhi vacanehi āgantukapaṭisanthāraṃ katvā etaṃ ,‘‘ ko nu kho , bhikkhave ’’ tiādivacanamavoca .
Te kira bhikkhu ,–
‘‘ kacci , bhikkhave , khamanīyaṃ kacci yāpanīyaṃ , kaccittha appakilamathena addhānaṃ āgatā , na ca piṇḍakena kilamittha , kuto ca tumhe , bhikkhave , āgacchathā ’’ ti paṭisanthāravasena pucchitā –
‘‘ bhagavā sākiyajanapade kapilavatthāhārato jātibhūmito āgacchāmā ’’ ti āhaṃsu .
Atha bhagavā neva suddhodanamahārājassa , na sakkodanassa , na sukkodanassa , na dhotodanassa , na amitodanassa , na amittāya deviyā , na mahāpajāpatiyā , na sakalassa sākiyamaṇḍalassa ārogyaṃ pucchi .
Atha kho attanā ca dasakathāvatthulābhiṃ parañca tattha samādapetāraṃ
P2.136 paṭipattisampannaṃ bhikkhuṃ pucchanto idaṃ –‘‘ ko nu kho , bhikkhave ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Kasmā
M2.42 pana bhagavā suddhodanādīnaṃ ārogyaṃ apucchitvā evarūpaṃ bhikkhumeva pucchati ?Piyatāya .
Buddhānañhi paṭipannakā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo ca piyā honti manāpā .
Kiṃ kāraṇā ?
Dhammagarutāya .
Dhammagaruno hi tathāgatā , so ca nesaṃ dhammagarubhāvo ,‘‘ dukkhaṃ kho agāravo viharati , appatisso ’’ ti ( a . ni .4.21) iminā ajapālanigrodhamūle uppannajjhāsayena veditabbo .
Dhammagarutāyeva hi bhagavā mahākassapattherassa abhinikkhamanadivase paccuggamanaṃ karonto tigāvutaṃ maggaṃ agamāsi .
Atirekatiyojanasataṃ maggaṃ gantvā gaṅgātīre dhammaṃ desetvā mahākappinaṃ saparisaṃ arahatte patiṭṭhapesi .
Ekasmiṃ pacchābhatte pañcacattālīsayojanaṃ maggaṃ gantvā kumbhakārassa nivesane tiyāmarattiṃ dhammakathaṃ katvā pukkusātikulaputtaṃ anāgāmiphale patiṭṭhapesi .
Vīsayojanasataṃ gantvā vanavāsisāmaṇerassa anuggahaṃ akāsi .
Saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā khadiravaniyattherassa dhammaṃ desesi .
Anuruddhatthero pācīnavaṃsadāye nisinno mahāpurisavitakkaṃ vitakketīti ñatvā tattha
V2.41 ākāsena gantvā therassa purato oruyha sādhukāramadāsi .Koṭikaṇṇasoṇattherassa ekagandhakuṭiyaṃ senāsanaṃ paññapāpetvā paccūsakāle dhammadesanaṃ ajjhesitvā sarabhaññapariyosāne sādhukāramadāsi .
Tigāvutaṃ maggaṃ gantvā tiṇṇaṃ kulaputtānaṃ vasanaṭṭhāne gosiṅgasālavane sāmaggirasānisaṃsaṃ kathesi .
Kassapopi bhagavā –
‘‘ anāgāmiphale patiṭṭhito ariyasāvako ayan ’’ ti vissāsaṃ uppādetvā ghaṭikārassa kumbhakārassa nivesanaṃ gantvā sahatthā āmisaṃ gahetvā paribhuñji .
Amhākaṃyeva bhagavā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya jetavanato bhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ nikkhami .
Kosalamahārājaanāthapiṇḍikādayo nivattetuṃ nāsakkhiṃsu .
Anāthapiṇḍiko gharaṃ āgantvā domanassappatto nisīdi .
Atha naṃ puṇṇā nāma dāsī domanassappattosi sāmīti āha .
‘‘ Āma je , satthāraṃ nivattetuṃ nāsakkhiṃ , atha me imaṃ
P2.137 temāsaṃ dhammaṃ vā sotuṃ , yathādhippāyaṃ vā dānaṃ dātuṃ na labhissāmī ’’ ti cintā uppannāti .Ahampi sāmi satthāraṃ nivattessāmīti .
Sace nivattetuṃ sakkosi , bhujissāyeva tvanti .
Sā gantvā dasabalassa pādamūle nipajjitvā ‘‘ nivattatha bhagavā ’’ ti āha .
Puṇṇe tvaṃ parapaṭibaddhajīvikā kiṃ me karissasīti .
Bhagavā
M2.43 mayhaṃ deyyadhammo natthīti tumhepi jānātha , tumhākaṃ nivattanapaccayā panāhaṃ tīsu saraṇesu pañcasu sīlesu patiṭṭhahissāmīti .Bhagavā sādhu sādhu puṇṇeti sādhukāraṃ katvā nivattetvā jetavanameva paviṭṭho .
Ayaṃ kathā pākaṭā ahosi .
Seṭṭhi sutvā puṇṇāya kira bhagavā nivattitoti taṃ bhujissaṃ katvā dhītuṭṭhāne ṭhapesi .
Sā pabbajjaṃ yācitvā pabbaji , pabbajitvā vipassanaṃ ārabhi .
Athassā satthā āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā imaṃ obhāsagāthaṃ vissajjesi –
‘‘ Puṇṇe pūresi saddhammaṃ , cando pannaraso yathā ;
Paripuṇṇāya paññāya , dukkhassantaṃ karissasī ’’ ti .( therīgā .3);
Gāthāpariyosāne arahattaṃ patvā abhiññātā sāvikā ahosīti .
Evaṃ dhammagaruno tathāgatā .
Nandakatthere
V2.42 upaṭṭhānasālāyaṃ dhammaṃ desentepi bhagavā anahātova gantvā tiyāmarattiṃ ṭhitakova dhammakathaṃ sutvā desanāpariyosāne sādhukāramadāsi .Thero āgantvā vanditvā ,‘‘ kāya velāya , bhante , āgatatthā ’’ ti pucchi .
Tayā suttante āraddhamatteti .
Dukkaraṃ karittha , bhante , buddhasukhumālā tumheti .
Sace tvaṃ , nanda , kappaṃ desetuṃ sakkuṇeyyāsi , kappamattampāhaṃ ṭhitakova suṇeyyanti bhagavā avoca .
Evaṃ dhammagaruno tathāgatā .
Tesaṃ dhammagarutāya paṭipannakā piyā honti , tasmā paṭipannake pucchi .
Paṭipannako ca nāma attahitāya paṭipanno no parahitāya , parahitāya paṭipanno no attahitāya , no attahitāya ca paṭipanno no parahitāya ca , attahitāya ca paṭipanno parahitāya cāti catubbidho hoti .
Tattha yo sayaṃ dasannaṃ kathāvatthūnaṃ lābhī hoti , paraṃ tattha na ovadati na anusāsati āyasmā bākulo
P2.138 viya .Ayaṃ attahitāya paṭipanno nāma no parahitāya paṭipanno , evarūpaṃ bhikkhuṃ bhagavā na pucchati .
Kasmā ?
Na mayhaṃ sāsanassa vaḍḍhipakkhe ṭhitoti .
Yo pana dasannaṃ kathāvatthūnaṃ alābhī , paraṃ tehi ovadati tena katavattasādiyanatthaṃ upanando sakyaputto viya , ayaṃ parahitāya paṭipanno
M2.44 nāma no attahitāya , evarūpampi na pucchati .Kasmā ?
Assa taṇhā mahāpacchi viya appahīnāti .
Yo attanāpi dasannaṃ kathāvatthūnaṃ alābhī , parampi tehi na ovadati , lāḷudāyī viya , ayaṃ neva attahitāya paṭipanno na parahitāya , evarūpampi na pucchati .
Kasmā ?
Assa anto kilesā pharasuchejjā viya mahantāti .
Yo pana sayaṃ dasannaṃ kathāvatthūnaṃ lābhī , parampi tehi ovadati , ayaṃ attahitāya ceva parahitāya ca paṭipanno nāma sāriputtamoggallānamahākassapādayo asītimahātherā viya , evarūpaṃ bhikkhuṃ pucchati .
Kasmā ?
Mayhaṃ sāsanassa vuḍḍhipakkhe ṭhitoti .
Idhāpi evarūpameva pucchanto –
‘‘ ko nu kho , bhikkhave ’’ tiādimāha .
Evaṃ bhagavatā puṭṭhānaṃ pana tesaṃ bhikkhūnaṃ bhagavā attano jātibhūmiyaṃ ubhayahitāya paṭipannaṃ
V2.43 dasakathāvatthulābhiṃ bhikkhuṃ pucchati , ko nu kho tattha evarūpoti na aññamaññaṃ cintanā vā samantanā vā ahosi .Kasmā ?
Āyasmā hi mantāṇiputto tasmiṃ janapade ākāsamajjhe ṭhito cando viya sūriyo viya ca pākaṭo paññāto .
Tasmā te bhikkhū meghasaddaṃ sutvā ekajjhaṃ sannipatitamoraghaṭā viya ghanasajjhāyaṃ kātuṃ , āraddhabhikkhū viya ca attano ācariyaṃ puṇṇattheraṃ bhagavato ārocentā therassa ca guṇaṃ bhāsituṃ appahontehi mukhehi ekappahāreneva puṇṇo nāma , bhante , āyasmātiādimāhaṃsu .
Tattha puṇṇoti tassa therassa nāmaṃ .
Mantāṇiyā pana so putto , tasmā mantāṇiputtoti vuccati .
Sambhāvitoti guṇasambhāvanāya sambhāvito .